ABDÜL'AZİZ BEKKİNE RHA HAZRETLERİ
(1895-1952)
Dr Abdüllatif Duygulu
a Çocukluğu ve Gençliği
Abdül'aziz Bekkine Hazretleri hicrî 1313, miladî 1895 yılı civarında İstanbul Mercan'daki evlerinde dünyaya geldi Babası tüccardan Mehmed Molla oğlu Haris Efendi, annesi Fatma Hanımdır
Haris Efendi aslen Kazan'lı (Rusya) olup, 1880'lerde ailesi ile İstanbul'a göç ettikten sonra Asmaaltı'nda toptan yağ ticareti ile meşgul olmuştur Kazan'ın eşrafından olan Hâris Efendi, orada Sultanoğlu (Sultanof) nâmı ile tanınmaktaydı Kazan'da 25-30 odalı büyük bir konakları ve geniş arazileri vardı Konaklarının çoğu odalarında ilim tahsil eden talebeler barınırdı
Hocaefendi'nin ailesi o zamanlar Rus tebaasında idiler O günkü hükümetin tutumu dolayısıyla 1909 yılında ailesiyle birlikte Kazan'a gitti Kazan'da bir süre kaldıktan sonra, Buhara'ya geçerek orada beş sene kadar ilim tahsil etti
1917'de Rusya'da Bolşevik ihtilâli olunca, Kazan'da şartlar çok olumsuz hale geldi Bolşevikler Kazan'a ve Türkmenistan'a doğru ilerliyorlardı Annesi ve babası da daha önce Kazan'da vefat etmişlerdi Abdül'aziz Efendi de kardeşlerini alarak İstanbul'a dönmeğe karar verdi İki anneden 5'i erkek, 11'si kız olmak üzere 16 kardeştiler
1918 yılında Kazan'tan trenle Bakü'ye, ordan Batum'a gelmişler Batum'dan da İstanbul'a bir Türk gemisi ile gelmişlerdir
Kısa bir müddet erkek kardeşleri ile beraber Asmaaltı'nda bir dükkân açıp çalıştırmışsa da, sonra dükkânı kapatıp, bir müddet Çarşıkapı'daki Bayezid Medresesi'ne devam etmişlerdir
* * *
Dr Mazhar Özman diyor ki: Bana çocukluk ve gençlik hayatından bahsettiği hadiseler oldu:
"Ben 5-6 yaşından itibaren seherden sonra hiç uyumamışımdır 7-8 yaşlarımda gene seherde kalkar, sabah namazı vaktine kadar bahçemizdeki ağaçlarda öten kuşların öterek, 'Huu Huu' deyip Allah'ı zikrettiğini dinlerdim Babam bana hiç iş buyurmaz ve yaptırmazdı İş istediğimde veya yardıma gittiğimde;
'--Benim sağlığımda dinlen evliyâ, benden sonra çalışırsın!' derdi
Ben de buna üzülür, anneme gider söylerdim Annem de:
'--Vermek isterse kuluna, getirir koyar yoluna' derdi
Sonra hayatta çok gayret ettik ama, en sonunda anamızın sözüne geldik'" (1)
* * *
Çocukluğu garip tecellilerle doludur Onun sokakta garip bir yürüyüşü vardır Ellerini arkasına bağlar, öne yıkılacakmış gibi eğilip, ayaklarının üzerine bakar ve sallanarak yürürdü Kendisine bu garip yürüyüşünün sebebi sorulduğunda:
"--Ben bunu büluğ çağına basarken, beni yolda yürürken seyreden komşuların beni aptal sanmalarını arzu ettiğim için bu şekilde yürümeyi adet edindim Kimsenin beni farketmesini, benimle meşgul olmasını istemiyordum" diye cevap verirdi
Abdül'aziz Efendi'nin gençliği üstüste acılar ve ayrılıklarla doludur Kendisini dinleyenler ondan şunu naklediyorlar:
"Bolşevik ihtilali olmuş, Kazan'dan İstanbul'a geliyorduk Gençtim, yanımda kız ve erkek kardeşlerim vardı Bakü'ye geldik Onları otele bıraktım Rahat ibadet edebilmek için civar tepelerde ıssız bir yere gittim Orada bir kovuk buldum Bakü'de kaldığımız zaman, o kovuğa girip ibadet ediyordum Son gittiğimde garip bir tecelli içinde kendimi buldum Adeta Arş'ın üzerinde ve Allah-u Zülcelâl Hazretleri'nin huzurunda kendimi hisseder gibi oldum Oradan bütün kainatı seyrediyordum Ne zaman ki, kardeşlerim aklıma geldi, kendimi kovuğun içinde buldum" (2)
* * *
Gemide geçen bir hadiseyi Hocaefendi bir arkadaşımıza şöyle anlatmıştır:
"Birgün sohbet esnasında Hocaefendi'ye şöyle bir sual sordum:
'--Efendim bu memleket nasıl kurtulur?'
Bunun üzerine Hocaefendi şunları anlattı:
'--Rusya'dan İstanbul'a dönerken Batum'dan bir Türk gemisine binmiştik Gemide bilet kontrolü esnasında yaşlı ve fakir bir adamın bileti çıkmayınca, kontrol memuru adama bir tokat patlattı Adamcağız yere yurvarlanıp kaldı
Bu durumu kaptan köşkünden gören geminin İtalyan kaptanı, tokat yiyen adamcağızı yanına aldırttı ve istanbul'a kadar da yanında misafir etti
İşte evlâdım bu memlekette İslâmiyet, dolayısıyla insanlık, insanlarımıza teker teker anlatılmadıkça ve o insanlar da İslâmiyeti yaşamadıkça bu memleket için kurtuluş yoktur"
Kanaatimizce burada Hocaefendi şu hususa dikkatimizi çekmektedir: Bir İtalyan kaptanın yaşlı fakir bir adama karşı gösterdiği olgun ve insani davranışı, bir Türk ve müslüman olan kontrol memuru, İslâm'ı bilip yaşamadığı için gösterememiştir
Öyleyse insanlarımıza İslâm'ın esaslarını iyice tanıtıp anlatmak ve yaşamalarını sağlamak icab edecektir (3)
b Tahsili ve Mânevî Eğitimi
Abdül'aziz Efendi okul öncesi Kaptan Paşa Camii İmamı Halil Efendi'den Arapça ve din dersleri almış, daha sonra Dârüttedris Mektebi'ni bitirmiştir 1910'da ailesi ile birlikte Kazan'a gittiklerinde orada ilim tahsili yapmış, daha sonra Buhara'ya geçerek orada 5 sene devrin tanınmış âlimlerinden ilim tahsil etmiştir
Babasının vefatından sonra, Kazan'dan mecburi bir göçle 1918'lerde İstanbul'a geldiklerinde bir müddet Çarşıkapı'daki Bayezid Medresesi'ne devam etmişlerdir
Nadide bir yaratılışa sahip olan Hacı Aziz Efendi İstanbul'a döndükten sonra büyük bir azimle mürşid-i kâmil arayışına çıkmış ve feyz alacağı kapıyı kendisi aramaya başlamıştır Hacı Aziz Efendi mürşid arayışını bize şöyle anlatmıştır:
"Kazan'dan İstanbul'a döndükten sonra artık bir mürşide bağlanma zamanının geldiğine inanmıştım Biliyordum ki insanın mânevî olarak olgunlaşması ve ilerlemesi bir mürşid-i kâmile bağlanıp onun hizmetinde bulunmakla olabilir Bunu daha çocukluğumda hem öğrenmiş, hem anlamıştım Bu sebeple İstanbul'daki mürşid-i kâmil olarak tanınmış kimseleri soruşturup onları ziyaret etmeye başladım
İlk olarak Eyüp'te ikamet eden tanınmış bir zâtı ziyarete gittim Elini öpüp karşısına oturdum Kendisi murakabe haline geçti Ben de gözlerimi kapadım ve başımı kalbimin üzerine eğdim Bir de ne göreyim, o zâtın göğsünde: (Hàzà ebû zeheb) "Bu altın babası" yazılıydı Hemen müsaade isteyerek yanından ayrıldım
Gene mürşid-i kâmil aramak maksadı ile yaptığım ikinci ziyaretimde zamanın tanınmış büyüklerinden Nakşî şeyhi Küçük Hüseyin Efendi nâmı ile mâruf bir şeyh efendiyi ziyaret ettim Kendisi Hacı Feyzullah isminde bir şeyh efendinin halifelerinden olup, çok sevilen bir zât idi Epeyce kısa boylu, mülâyim, zarif bir zâttı
Kendisini ziyarete gittiğimde bir duvar saatinin altında oturmuş, başını göğsüne eğmiş, gözlerini yummuş, tefekküre dalmış bir vaziyette buldum Ben de karşısına oturdum, gözlerimi kapadım ve başımı kalbime eğerek beklemeye başladım Derken saatin tik-takları ile Allah'ı zikretmekte olduğunu duydum Başının üzerindeki saat, 'Allah Allah' diyordu O zaman başımı kaldırıp gözümü açtım O da gözünü açı ve bana saati işaret ederek:
'--Bizim dervişin zikrine agâh oldunuz galiba?' dedi
Onun üzerine ben içimden tamam bu hazretten ders alınır diye düşündüm O zaman bana:
'--Evlâdım senin nasibin bizde değil, ara, bulacaksın Ama madem ki bize kadar geldin, sana bir nasihatte bulunayım' dedi 'Dervişlik çok güzeldir Ona talip ol, fakat mürşidliğe talip olma, çok zor bir iştir' dedi" (4)
Nihayet takdir edilen vakit, saat gelmiş, Abdül'aziz Efendiyi, Çarşıkapı Medresesindeki yakın arkadaşı Mehmed Zâhid Efendi, kendi mürşidi Mustafa Feyzi Efendi'ye götürmüştür
Mustafa Feyzi Efendi Gümüşhaneli Ahmed Ziyâüddin Efendi'nin halifesidir Kendisinden sonra dördüncü postnişin olarak irşad vazifesinde bulunmuştur O zaman Gümüşhaneli Dergâhı, Bâbıalide vilayetin karşısında, Fatma sultan Camii yanında idi
23 yaşında Mustafa Feyzi Efendi'ye intisab eden Abdül'aziz Efendi, onun sohbetlerine devam etmiştir Sonunda Hazret'in himmetiyle mânevî eğitimini tamamlamış, 27 yaşlarında iken hilâfet mertebesine ulaşmış ve kendisine irşad salâhiyeti ve icâzetname verilmiştir (5)


Ayrıca Râmûzül-Ehàdîs kitabını da okutma icazeti almıştır Bütün hayatı boyunca binlerce talebeye, maddî ve mânevî sahada, ilim, irfan ve insanlık öğrettikleri gibi, bu eseri de defalarca okutmuşlar ve tercümelerini takrir etmişlerdir
İlk vazifeleri Beykoz'da bir camide başlar Daha sonra Aksaray'da bir camide devam eder Yazıcı Baba, Kefevî, Ümmü Gülsüm camileri onun feyz kürsüleri olur 13 yıl Ümmü Gülsüm Camisi'nde vazifesi devam etmiştir
Bu cami Unkapanı'ndan Saraçhane'ye çıkarken Bulvarın sağında biraz içeridedir Fakat içinde çok feyizli sohbetlerin yapıldığı ahşap meşrutası istimlâke uğramıştır
İkinci haclarından döndükten sonra, yakalandıkları hastalıktan kurtulamayarak, daha genç denilecek bir yaşta, 57 yaşında rahmet-i Rahmân'a kavuşmuşlardır Tarih 2 Kasım 1952 Pazartesi günü, öğle vakti civârıdır Kabirleri Edirnekapı Sakız Ağacı Şehidliğindedir (6)

c Çeşitli Hal ve Vasıfları
Hocaefendi büyücek başlı, sivrice çeneli, mavi gözlü, yüzleri sarıya çalar buğday renkli idi Tenleri beyazdı Sakalları sarı, uzunca ve seyrekçe idi Pazuları kuvvetli idi Bir koyunu rahatça yatırır, keser ve yüzerlerdi Orta boyluydu Genellikle vasıtaya binmezler ve gidecekleri yere yürüyerek giderlerdi
Allah vergisi olarak kendileri deha mertebesinde bir zekâya sahipti Hangi meslekten tahsil ve kademeden olursa olsun, onunla konuşup sohbetinde bulunan herkes kendilerinin zekâ ve ilmine hayran kalır ve o zamana kadar böyle bir kimseye rastlamadıklarını kabul ve itiraf ederlerdi
Kendisinin medrese ve yol arkadaşı Bursalı Mehmed Zâhid Efendi de bir sohbetinde: "Aziz Efendi talebeliği zamanında arkadaşları arasında ayrıca zekâsı ile de temayüz etmişti" şeklinde buyurmuşlardı
Esasen veciz hitabeti, ince sual ve sevapları bunun açık işretleri olduğu gibi, kendileri "Mü'minin ferasetinden çekinin, çünkü o Allah'ın nuru ile bakar" hadis-i şerifine tam mânâsı ile uyan ve insanın iç ve dışını okuyan bir bakışa sahipti Hiç görmediği bir kimsenin karakterini sadece fotoğrafına bakarak söyleyebilirdi
İnsan her gün, her saat kendisi ile beraber bulunsa gene de ona ve sohbetlerine doyamaz ve ayrıldıktan sonra da, bir an önce yanlarına dönmek için can atardı Sohbetler genellikle sualli-cevaplı ve ilgi çekici olur ve katılan insan oradan maddî ve mânevî büyük bir zevk alırdı Bu hususta tahsilli, tahsilsiz, zengin, fakir, yaşlı, genç farketmezdi
Sohbetlerinde zaman da mevzu bahis değildi Genellikle yatsı namazından sonra oturulur ve icabında sabahlanırdı da Bir kimse dışarıdan sohbet odasının ışığını yanar görmüşse, gecenin hangi saatinde olursa olsun, çekinmeden kapının zilini çalıp içeri girebilirdi
Sohbetlerinin bu doyulmazlığı hakkında şu iki misalle iktifa edelim:
Felsefe mevzuundaki doktorasını Paris'te yapmış olan rahmetli Doç Dr Nureddin Topçu Bey, bir gece Hocaefendi'nin sohbetinde bulunduktan sonra saat 02-0300 sıralarında arkadaşı ile yanından ayrılırlar Henüz dış kapıdan yeni çıkmışlardır ki, Nureddin Bey bir an duraklar ve arkadaşı Sırrı Bey'e:
"--Yahu Sırrı tekrar içeri girsek ayıp olur mu?" demekten kendini alamaz
Diğer bir hadise de şöyledir:
Hocaefendi ilk haccına giderlerken hudut köylerini yaya geçmek ve köylerde gecelemek durumunda kalır Gece kaldığı köylerde akşamki sohbete dayanamamış bir çok kişi, sabah kendisi ayrılırken:
"--Keşke sizi hiç tanımasaydık Hocam" dedikleri vâkî idi
Sabır mevzuunda şöyle söylediği nakletilmiştir:
Bir gece sohbetinde Hocaefendi:
"--Bir gün gelir danışacak hocalarınız da bulunmaz Öyle bir günde seçeceğiniz insanda arayacağınız vasıf nedir?" diye bir sual sordular
Herkes bir şeyler söylediyse de tatmin olmadılar Sonra kendileri şöyle buyurdu:
"--O kimsenin sabrını kontrol edersiniz İnsanlarda riyânın karışamayacağı, anlaşılabilir, hakikî tek vasıf sabırdır Sabır, musibet geldiği an, (ilk darbede) hiç şikayet edilmeden sineye çekebilme halidir Şayet ilk anda feveran eder de sonra sineye çekerse, ona sabırlı değil, mütehammil insan denir"
Tevekkül hususunda da şöyle buyurdukları nakledilir:
"--Bir kimse mütevekkil oldu mu, kendisinden istikbâl endişesi alınır"
Mü'minin dünyaya bakışı hakkında da şu görüşü nakledilir:
Bir gün şu suali sordular:
"--Mü'min dünyaya nasıl bakar?"
Herkes bir şey söyledi Neticede sualin cevabını yine kendisi verdiler:
"--Mü'min'in nazarı öyledir ki, dünyadaki zevk ü sefâya bakar; arkasında cehennemi görür Meşakkate, hizmete bakar; arkasında cenneti görür Yâni mü'minlerin nazarı bu dünyaya takılmaz"
Bir de nefis mevzuundaki sözlerine bakalım Rifat Tandoğan şöyle anlatıyor:
Hocaefendi'yi görüp, sohbetine devama başladıktan sonra, içimden gelen bir hisle dargın olduğum arkadaş ve akarabalarımla barışmayı düşündüm ve gidip özür dileyip, onlarla barıştım Diğer taraftan da, "İzet-i nefsimi ayaklar altına mı alıyorum?" diye de bir düşünceye kapıldım Hocaefendi'ye bu durumu anlattığımda gülümseyerek:
"--Senin nefsinin izzeti var mı?" dediler Ben de:
"--Evet Hocam, izzet-i nefsimiz yok mudur?" dedim Onun üzerine:
"--Nefsin izzeti olur mu? Nefis bir hayvandır, onun izzeti olmaz Ancak vasfın izzeti olur Meselâ öğretmenlik, babalık ve hocalık gibi Ve kim ki vasıflıdır, o izzetlidir" buyurdular
Hocaefendi'nin maddi mânâdaki cömertliği ise anlatılmakla bitirilemez O zamanların 30-40 liralık imamlık mâşının tamamını icabında olduğu gibi muhtaçlara yollar, babasından kendi hissesine düşen geliri hemşehrilerine verir ve gerekirse ihtiyacı olan bir kimseye toplu yardımlar da yapardı
Hanımı nakletmiştir:
"--18 senelik evlilik hayatımızda hiçbir geceyi uyuyarak geçirdiğini görmedim Daima ibadetle meşgul olurlardı"
Hasip Efendi Hazretleri'nin de kendileri için:
"--Aziz Efendi geceleri hiç uyumaz, onun işi Allah'ladır" buyurduğu nakledilmiştir
Ancak öğleden biraz evvel (vakit bulurlarsa) kaylule uykusu uyurlardı
Vefatından sonra bir zâtın dediği, "Hocaefendi canına cömertti" sözü onun cömertliğini gayet iyi anlatır O hakikaten öyle idi ve öyle oldu Kendini talebelerinin ve toplumun yetişmesi yolunda feda etti
Gündüz demedi, gece demedi, sabahlara kadar oturup, anlattı, izah etti, karşısındakini ikna edip hidayetine ve doğru yola gelmesine vesile olmak için didindi durdu (7)
d Hocaefendi'nin Mizacı
Abdül'aziz Efendi, kendilerinde Allah'ın celâl sıfatı tecelli etmiş bir mürşid-i kâmil idi Abdül'aziz Efendi insanlara karşı gayet mültefit, hoşgörülü, çok cömert, kimsede kusur aramayan ve görmeyen bir yapıya sahipti Kendisinde Celâl sıfatını tecelli etmiş olduğunu ve bunun Gümüşhaneli Ahmed Ziyâüddin Efendi'den itibaren nasıl tecelli ettiğini bir kere şöyle anlatmıştı:
"Gümüşhâneli Hazretleri'nin kurmuş olduğu dergâh öyle bir dergâhtır ki, burada posta oturan mürşidlere Allah'ın bir tecellisi vardır Posta oturan hocaefend'nin birinde Allah'ın celâl sıfatı, bir diğerinde Allah'ın cemâl sıfatı tecelli etmiştir Şöyle ki: Ahmed Ziyâüddin Efendi'de celâl sıfatı, Hasan Hilmi Efendi'de cemâl, İsmâil Necati Efendi'de celâl, Ömer Ziyâüddin Efendi'de cemâl, Mustafa Feyzi Efendi'de celâl sıfatı vardı" (8)
Bu hal sonradan da devam etti Kanaatimizce Hasib Efendi'de cemâl, Abdül'aziz Efendi'de celâl, Mehmed Zâhid Efendi'de cemâl, Mahmud Es'ad Efendi'de de celâl sıfatı tecelli etmiştir Allah CC hepsine rahmet etsin, şefaatlerini nasib etsin
Dr Mazhar Özman şunları nakletti:
Bir gün Hacı Aziz Efendi Hazretleri'nin yanındaydım ve kendisine cemâl ile celâl sıfatları arasında ne fark vardır diye sordum Bir taraftan düşünüyordum: Cemâl sıfatı tecelli etmiş Hocaefendi ile, celâl sıfatı Hocaefendi talebesine acaba nasıl muamele eder O zaman tıp talebesiydim Hacı Aziz Efendi bana şöyle cevap verdi:
"--Yâni ne zannediyorsun, dahiliyecinin merhameti merhamet de, cerrahın merhameti merhamet değil mi?" (9)
* * *
H Nail Sürel anlattı:
Bir gün öğleden sonra Hocaefendi'nin yanında iken bana "Nail haydi gel Mustafa Feyzi Efendi Hazretleri'nin hanımını ziyarete gidelim" dedi
Valide hanım o sırada Koca Mustafa Paşa'da oturuyordu Zeyrek'ten ana caddeye çıkınca Rahmetli Fevzi Çakmak Paşa'nın cenazesine rastladık Hocaefendi bana:
"--Gel biraz arkasında yürüyelim, sevaptır" dedi
Bir miktar yürüdükten sonra Koca Mustafapaşa'ya yöneldik yayan olarak Valide Hanım'ın evine geldik
Valide Hanım hatm-i hâcegân yapamamaktan şikayet etti, "Bizi takip ediyorlar" dedi Ve ilaveten:
"--Hasan Hilmi Şeyhim derdi ki: 'Allah'tan korkandan korma, Allah'tan kormayandan kork' biz de bu sebepten biraz çekinmekteyiz" dedi
O zaman Hocaefendi biraz celâlli olarak:
"--Biz ne Allah'tan korkandan korkarız, ne de kormayandan" deyince Valide Hanım:
"--Tabii siz erkeksiniz, sizin mânevî dereceniz başka olur" dedi
Ben o sırada odanın uzakça bir köşesinde konuşulanları dinlemekteydim
Daha sonra oradan ayrıldık Vakit ikindiye çok yakındı Camiye yürüyerek yetişmemiz mümkün değildi Hocaefendi "Benim nasıl gideceğim belli olmaz" deyip benden ayrıldı Sonradan Hocaefendi'nin camisine ikindi namazına yetiştiğini öğrendim Allah-u âlem Hocaefendi tayy-ı mekânla namaza yetişmiş olmalıydı" (10)
* * *
Vaktiyle Mahmudpaşa Camii'nin imam ve hatipliğini yapmış ve o zamanki Gümüşhâneli Dergâhı'nın postnişini Hasan Hilmi Hazretleri'ne mensub bir zâttan bahis geçmişti Hocaefendi bize şunu anlattı:
"Bu zât, tekkede Hilmi Efendi Hazretleri'ne uzun bir zaman hizmette bulunmuş Şeyh Efendi dünyasını değiştirmek üzere bulunduğu bir sırada, bu zâtı yanına çağırarak şöyle demiş:
"--Bize uzun zaman hizmet ettin, bizden ne istersin?"
Bu zât da:
"--Şeyh Efendi, bana dua buyurun, çok zengin olayım" demiş
Hocaefendi bunu anlattıktan sonra gözlerinin açarak ve biraz da hiddetlice bir şekilde şöyle dedi:
"--Adamın istediğine bakın, ahiret dururken bakın ne istiyor? İstesene iman selâmetini, istesene Allah'ın rızasını!"
Bu zât hakikaten çok zengin olmuş Fakat ömrünün sonuna doğru garip ve yoksul bir kimse gibi dünyasını değiştirmişti (11)
* * *
Sırrı Bey anlattı:
Bir pazar günü ikindi üzeri şöyle bir şey içime doğdu:
"--Hocam, senin duydukların bir duyabilsem, senin gibi bir hâlim olsa" dedim
Maksadım şeyhlik filan değildi "Bu hal nice bir haldir, bir an o hali yaşasam ondan sonra bana birkaç günlük bir ömür yeter" diyordum ve kalktım gittim Yanına vardğımda Hocaefendi bir hadis kitabı okuyordu Elini öptüm, oturdum
Bana:
"--Sana bir vakıa anlatayım" dedi
Ben de:
"--Buyurun Efendim" dedim:
"--Oğlum, Buhâra'da bir tekkeye bir yabancı gelmiş Biraz sohbetten sora yemek zamanı gelmiş Şeyh efendi misafire, o zamanki Buhâra'nın meşhur yemeği olan ballı paça'dan ikram etmek istemiş Halbuki tekkede yemek var, misafirini ağırlayabilir, fakat ballı paça yokmuş
Bu düşünce, şeyh efendinin gönlünden geçedursun, müridlerinden kalb gözü açık, hilâfet makamına ermiş birisi, beş-on dakika sonra ballı paçayı getirip, misafir ile şeyh efendinin önlerine koşmuş Şeyh efendi bu halden pek memnun olarak misafire buyur etmiş İçinden de "Bu müride ne isterse verelim!" demiş
Misafir gittikten sonra şeyh efendi o müride:
"--Gel oğlum, bizden ne istersin?" demiş
O da:
"--İman selâmeti ve duanız bereketini isterim" demiş
Şeyh efendi:
"--Oğlum, gönlünden geçeni söyle bana!" deyince o mürid:
"--Efendim, benim istediğim şeyi bilirsiniz" demiş Şeyh efendi yine:
"--Dışarı çıkar gönlündekini" demiş
"--Mürid bu sefer Benim istediğimi verir misiniz?"
Şeyh efendi:
"--Söz, vereceğim" deyince, o da:
"--Beni kendin gibi yap!" demiş
Şeyh o müride:
"--Oğlum tahammülü zor bir şey istedin ama, söz bir defa bizden çıktı, geri almayız" demiş
Müridi yanına almış Kırk gün saim-oruçlu bir vaziyette beraber halvette kalmışlar Sair müridân ikisine de hizmet etmişler
Kırk gün sonra halvetten iki şeyh efendi çıkmış, ikiz kardeş gibi Müridân, şaşırmışlar ve ayırmaya imkân yok Nihayet aradan bir kırk gün geçmiş ve birisi vefat etmiş Geride kalan:
"--Ey müridlerim bu dünyasını değiştiren, arkadaşınız falan efendi idi Benden benim gbi olmayı istedi, verdik Fakat ancak kırk gün dayanabildi Ömrü de tamam olmuştu Haydi techiz ve tekfinine mübâşeret eyleyiniz!" demiş
Aziz Efendi bunu anlattıktan sonra, bana:
"--Sakın, isteme oğlum, tahammül edemezsin!" dedi (12)
e Hocaefendi'nin Rüya Tabir Etmesi
Dr Mazhar Özman anlattı:
Hocaefendi bir gün bize bir ahbabından bahsediyordu Bu zât Allah düşmanlarını yerermiş Kendisi bir rüyasını Hocaefendi'ye şöyle anlatmış:
"Rüyamda büyük bir camiye girmişim, orada arkası dönük olarak Hazret-i Peygamber SAS Efendimiz oturmuşlar Büyük bir halka kurup zikir yapıyorardı Sağ tarafında Hazret-i Ebûbekir RA, sol tarafında Hazret-i Ömer RA oturuyodu Hazret-i Ebûbekir RA'ın yanında bir kişilik boş yer vardı Ben içeriye girdiğim zaman Peygamber Efendimiz SAS bana arkası dönük olduğu halde:
'--Filanca oğlu filanca geldi' dediler Ve sağa dönerek: 'Yâ Ebûbekir, şimdi gelen zât Allah düşmanlarını sevmezdi Onu halkaya alınız!' dedi ve beni halkadaki boş yere oturttular"
Hacı Aziz Efendi şöyle devam etti: "Bu rüyayı dinledikten sonra kendisine:
'--Yakında vefat edeceksin, gidip insanlarla helalleş' dedim
Bir hafta sonra hanımı telaşla bize gelerek bana dedi ki: 'Bizim Efendi yandaki odada oturuyordu, yüksek sesle 'Allah' diye bağırdığını duydum İçeriye girdiğimde vefat etmişti'"
Bunun üzerine Hocaefendi bize:
"--Bu zât hayatı boyunca herkese: 'Allah de dur!' derdi Bu defa kendisi 'Allah' dedi, durdu" dedi (13)
* * *
Sırrı Bey'den:
Abdül'aziz Efendi hayatta idi Şöyle bir rüya görmüştüm: Hocaefendi önde yürüyor, ben de arkasından gidiyorum Hocaefendi yolda üç köşe döndü Her köşeyi dönerken arkasına bakıyordu Üçüncü köşeyi dönünce, birden kayboldu
Bu rüyayı Nureddin Bey'le Celâl Hoca'ya anlattık Celâl Hoca önce düşündü, bazı şeyler okudu ve sonra:
"--O zât senin mürşidindir, üç vakit sonra vefat edecek" dedi
Aynı rüyayı Hocaefendi'ye anlattığımda o da:
"--Oğlum bizim vefatımıza az bir zaman kaldı Üç vakit var; üç ay mı, üç yıl mı bilmem!" dedi
Hakikaten, o rüyadan üç yıl sonra Hocaefendi vefat etti (14)
f Hocaefendi'nin Takvâsı
Hocaefendi Hazretleri'nin Allah korkusu ve takvâsı sünnetlere düşkünlüğü ve bağlılığı anlatılmayacak kadar büyüktü Takvâsını anlatmak için sadece şunu nakletmek kâfidir:
Birgün uzaktan gelen hilafet arkadaşlarından bir zât bir hatm-i hâcegân sonunda kendisine:
"--Efendim, etrafta sivil polis olması muhtemel insanlar dolaşıyormuş Tedbir olarak bir müddet hatimlere biraz ara verseniz nasıl olur?" dedi
Hocaefendi buna karşılık:
"--Ben böyle bir emir almadım" dedikten sonra "Biz korkmaktan korkarız" dedi Ve ilave etti: "Esâsen ipler Allah'ın elindedir Tedbir alırsan da, o isterse ayağına dolaştırır"
"Biz korkmaktan korkarız" sözü ile Hocaefendi kanaatimizce, "Biz Allah'tan başkasından korkmaktan korkarız" demek istemişti Ve Hocaefendi bize takvayı yâni Allah'tan nasıl korkulacağını böyle güzel bir sözle anlatmıştı (15)
* * *
Hocaefendi kendisinin o güne kadar hiç diş ağrısı çekmediğini söylemiştir Bunu bir gün Hocaefendi bize şöyle anlatmıştı:
"Ben hayatımda bu yaşıma kadar hiç diş ağrısı çekmedim Bu şöyle tecelli etti: On-oniki yaşlarındaydım Rusya'da, Kazan'daki evimize babamın mürşidi ve arkadaşı gelmişti Misafir odasında toplantı yapıyorlardı Beni içeriye almamışlardı Ben kapının dışından konuşanları dinliyordum Bir ara babamın şeyhi:
'--Veysel Karâni Hazretleri'ne üç İhlas bir Fatihâ okuyan diş ağrısı çekmez' dedi
Ben hemen kapının dışında Veysel Karâni Hazretleri'ne üç İhlas, bir Fatihâ okudum O günden bu güne kadar Allah'ın izniyle hiç diş ağrısı çekmedim" (Bu hatıra Prof Dr Mazhar Özman tarafından nakledilmiştir) (16)
* * *
İkinci ve son haclarında (1952) kendilerine yol arkadaşı olan merhum Hacı Fuat Pirinççi şu hadiseyi anlattı:
"Hac için Mina'dan Arafat'a çıkıyoruz Otobüs geldi, hepimiz bindik Hocaefendi otobüsün en önünde ve sağ tarafta oturuyordu
Şoförümüz sarıklı, sakallı, değişik, garip bir kimse idi Arabaya binince arabanın içindeki herkesi teker teker çok yakından süzdü En son Hocefendi'ye sıra geldi Ona dikatlice baktı Ve eliyle işaret ederek, (Hàzà hacı) 'İşte tam hacı' dedi
Bu lafın üzerine Hocaefendi otobüsten indi ve yürüyerek Arafat'a gitti Mekke'ye dönünceye kadar bir daha kendisini göremedim" (17)
g Tevekkül ve Teslimiyeti
Abdül'aziz Hocaefendi:
"Tevekkülün ilk basamağında insanın üzerinden istikbâl endişesi alınır" derdi
Hocaefendi hayatında iki defa hacca gitmiştir İlk haccı bekârlık zamanında 1930'da olmuştur Bu yıllarda vatandaşlara Hac için pasaport verilmiyordu Hocaefendi bu sırada arkadaşlarına "Ben hacca gidiyorum" demiş ve pasaport dahi almadan çıkıp gitmiştir
Bir sohbeti sırasında bize, hududu yürüyerek geçtiğini söyledi Hududu geçtikten sonra Suriye'de bir köyde gecelemiş Başlangıçta köylüler kendisinden çekinmişler Fakat sohbetten sonra kendilerini çok fazla sevmişler Hacaefendi bu köyde beş gün kalmış Köyden ayrılırken köylülerin hepsi ağlayarak, "Keşke seni tanımasaydık Hocam" dediklerini evvelce bildirmiştik Daha sonra Hocaefendi Kudüs'e, oradan da Hicaz'a geçmiştir
Bir gün bize şöyle demişti:
"Hacca giderken bir endişem vardı O da acaba doya doya zemzem içebilecek miyim diye düşünüyordum Zira bir hadis-i şerifte: 'Münafıklar doya doya zemzem içemezler' buyurulmaktadır O zaman zemzem kuyudan kova ile çekilirdi Zemzem kuyusunun başına gitiğimde bana da bir kova zemzem uzattılar Kovayı başıma diktim, hepsini içmişim Rabbime hamd ettim, çok sevinmiştim"
* * *
Tıp talebesi idim Hocaefendi hastalık hususunda bize şunları söyledi:
"Allah CC bir kuluna şifa verecekse sudan da verir İnsanların hasta olduklarında bir hekime gitmek mecburiyetleri yoktur Yâni hekime müracaat etmemelerinde mes'ul olmazlar Fakat ehliyetli bir hekime müracaat ederse, sebebe tevessül etmiştir Bu durumda hekimin söylediğine uyması gerekir Yoksa mes'ul olur"
İslâm'da her şeyde olduğu gibi hekimlikte de ehliyet aranır Bu bakımdan kendisine sormuştum: "Kadın, kadın doktora mı gitmelidir?" sualime: "Kadın doktorla, erkek doktor aynı ehliyete sahipse, kadın kadını tercih eder Erkek daha ehliyetliyse o zaman erkeğe gider" cevabını vermiştir
Hocaefendi'nin o esnada oniki yaşındaki büyük oğlu Mahmud hastalanmıştı Yüksek ateş ile yatıyordu Bu hastalık birkaç gün sürdü Ben tıp talebesi idim Hocaefendi Mahmud'un hastalığını benimle konuşuyordu Hastayı ziyarete gelenlerin arasnıda Vedat ağabeyim vardı ve Hocaefendi'ye:
"--İzin verirseniz Mahmud'u bir doktora götürelim" dedi
Hocaefendi ise:
"--Götüreceğim, götüreceğim de Allah'tan utanıyorum" dedi
* * *
Hocaefendi kendisine gelen zekâtı ve yardımı evinde bekletmez, ihtiyacı olanlara hemen o gün dağıtırlardı Her hususta olduğu gibi bu hususta da Peygamber SAS Efendimiz'in yaşayışına uyuyorlardı
Bir gün kendisiyle otururken bana şu hadiseyi naklettiler:
"Dün evde baktım ki hiç erzak kalmamış, yanımda da harcayacak para yoktu Rabbime iltica ederek dedim ki:
'Yâ Rabbi! Vereceksen ver Artık bakkaldan borç da almayacağım'
Tam o anda bizim hanım yukarıda, seslendi:
'--Hocaefendi, paltonun cebinden 50 lira çıktı Sen mi unuttun?'
'--Hayır, ama ihtiyaçlar için kullanabilirsin' dedim"
* * *
Bir zamanlar cami tamire muhtaç hale gelmişti Tavandan kumlar dökülüyordu bu darum üzerine bir arkadaşımız Hocaefendi'ye namazdan çıktıktan sonra evin kapısında şöyle bir teklifte bulundu:
"--Efendim biraz para toplayalım da camiyi tamir edelim!" dedi
Hocaefendi'nin bu teklifine cevabı şu oldu:
"--Bak evlâdım, Şeyh Efendi (Mustafa Feyzi Efendi) derdi ki: 'Para ateştir, ateşe de Rufaîler karışır' Bizim para ile işimiz yok Siz işinize bakınız Bir müslüman çıkar camiyi tamir eder"
Bu konuşmadan onbeş gün geçmemişti ki, Hocaefendi ile oturuyordum Fatih Belediye Doktoru Fuat Bey geldi ve dedi ki:
"--Efendi Hazretleri ben emekli oldum ve ikramiye aldım İzin verirseniz bu paranın yarısı ile camiyi tamir edeyim, diğer yarısı ile de hacca gideyim"
Hocaefendi bu teklifi uygun gördü Cami para toplamaya lüzum kalmadan tamir edilmiş oldu Cami tamir edilirken Dr Fuat Bey de hacca gitti ve hacı oldu, döndü
Hocaefendi bir gün bana:
"--Hacı Dr Fuat Efendi Hac'dan dönmüş, ziyaretine gidelim" dedi
Beraber gittik Bir hafta sonra yine bir sabah yanına vardığımda:
"--Hacı Dr Fuat Efendi vefat etti Gidelim cenazesini kaldıralım" dediler
Dr Fuat Efendi'nin cenazesinin yıkanmasında bulunduk, kabrine gittik Cenazeyi Hacı Aziz Efendi ile beraber kabre indirdik Ve talkını bizzat Hocaefendi verdi Hocamız bize vefalı olmayı, tevekkül ve teslimiyeti, haliyle bir kere daha anlatmıştı
* * *
Diğer bir misal de şöyle:
Hocaefendi'nin ihvanından çok zengin bir kadın bir gün kendisine gelip diyor ki:
"--Hocaefendi kocamdan çok mülk kaldı Akrabam yok ve çocuklarım yok, yâni varislerim yok Müsaade ederseniz caminizin biraz ilerisindeki üç katlı bir apartmanımı, çocuklarınızın ihtiyacı olur diye size vermek istiyorum?"
Bunun üzerine Hocaefendi:
"--Biz şu anda caminin meşrutasında oturuyoruz Evsiz değiliz Siz onu evsiz birisine veriniz" buyuruyorlar
İşte Hocaefendi'nin tevekkül ve teslimiyet anlayışı böyleydi (18)
h Sohbetleri ve Sohbet Tarzı
Hocaefendi'nin Cemaatı ve ihvanı ile çok yakın alâkası vardı Bazı üniversite talebelerinin ricası üzerine "Senirkent" gazetesinde birkaç köşe yazısı çıkmıştı Bunlar gayet kısa ve özlü idi Bunları matbaacı bir arkadaşa verdik, maalesef geri alamadık İşte birinin son pragrafında Hocaefendi hatırladığımıza göre şöyle söylemişti:
"Hülâsaten denilebilir ki: Hakk'a kulluğunu idrak eden kimseye, halka hizmet borç olur"
İşte Hakk'a kulluğunu hakkıyla idrak eden Hocaefendi cemaatini ve ihvanını yetiştirmek için bu anlayışı içinde borcunu ödemişti
Borç kabul ettiği bir hizmetini yaparken belki de Allah'ın kendisine ilham etmiş olduğu ömrünün kısalığını da düşünerek uyku uyumadan gece gündüz demeden, her zaman cemaati ve ihvanıyla beraber olmuş onlarla sohbet etmiş, onlara Râmûz el-Ehâdis okumuş ve eğitilmeleri için bütün ömrünü harcamıştı
Hocaefendi'nin eğitim sistemi ise sualli cevaplı idi Kendisi soru sorar ve arkadaşlarından teker teker bu suale cevap vermelerini sabırla beklerdi Bu bir bakıma Gümüşhaneli Ahmed Ziyâüddîn Efendimizin ve Peygamber SAS Efendimiz'in eğitim sistemine uymaktadır
Bazen bir sabahtan ertesi sabaha kadar 24 saat hiç durmadan sohbet ettiği olurdu Sohbet odasında ışık yandığı müddetçe, her an, gecenin her saatinde zili çalıp içeri girilebilirdi
Bazen de sohbette gecenin üçte ikisi geçtikten sonra bizlerle hatm-i hâcegân yapar, bazı geceler de sehere yakın bizlerin yalnız başımıza ibadet etmemizi isterdi Arkadaşların böyle hep beraber bulunup, sonra yalnız başına Allah'ı zikretmelerini bir nükte ile şöyle anlatırdı:
"Cemaat ördeklere benzer Ördekler bir yiyecek ambarına doğru koşarken, kendi paytak yürüyüşleriyle iki yana sallanarak sanki: 'Hep beraber, hep beraber' diyerek koşarlar
Fakat yeme ulaşınca, yemi yerken de: 'Herkes başlı başına, herkes başlı başına' dermiş gibi başlarını öne arkaya hareket ettirirler"
İşte böylece anlatırdı ki, sohbetten sonra bizler de başlı başına tesbih çekerek Allah'ı zikredelim!
Hocaefendi ihvanına, "Mümkün olduğu kadar ehl-i tarîk olmayanla görüşmeyiniz!" tavsiyesinde bulunurdu Kendisine hikmeti nedir diye sorduğumda:
"--Gönlü Allah'la meşgul olmayan insanların, gönüllerinde gafletten dolayı toplanan sıkıntılar, gönlü açık olan kimselerin gönüllerine naklolur Geçici zaman da olsa onları Allah'tan uzaklaştırır"
Bize bunu da tavsiye ederdi:
"--Size Allah'ı hatırlatanlarla arkadaşlık yapınız!"
Hocaefendi'nin bize nasihatlerinin arasında dünya ile ilişkimizi tarif ederken şöyle derdi:
"--Dünyaya misafir olarak yerleşiniz, ev sahibi olarak yerleşirseniz gitmeniz çok zor olur Ve insanlara kendinizi sevdirerek yaklaşınız"
Hocefendi'nin ihvanını terbiye ve eğitim metodunun içinde, onları başkalarıyla temas ettirmemesi de vardı Ancak yetişmiş olanları bal arısına benzetirdi "Bal arıları her çiçekten bal alırlar ama, bu balı kendi kovanlarına getirmeleri lâzımdır Şayet başka kovana götürürlerse, o kovanın kapısındaki koruyucu arılar tarafından öldürülürler" derdi
Hocaefendi ihvanına karşı çok zaman mürşidliğin yanında bir babanın evlatlarına gösterdiği yakınlığı da göstermiştir Talebelerinin mânevi hayatı kadar maddi hayatı ile de meşgul olmuştur
* * *
Ehliyetli olmayan kimselerle ihvanını görüştürmemesine yaşadığımız bir misali verelim:
Hasib Efendi'nin sağlığında beş altı kişilik bir arkadaş grubu Hasib Efendi'nin ihvanından olan vaiz Şeref Güzelyazıcı'nın evine haftada bir kez dini sohbete gidiyorduk Bu arada Hacı Aziz Efendi'nin de sohbetlerine gelmeye başladık Şeref Hoca'nın anlattıkları zamanla aklımızı karıştırmağa başladı Son gittiğimizde fenâ fillâh mertebesini tarif etmişti ki, hem anlamamıştık, hem de kafamız iyice karışmıştı
Bir gece yatsı namazında Aziz Efendi'nin camisinde toplandık Namazdan sonra Şeref Hoca'nın evine gidecektik Kapıda toplu halde bulunuyorduk ki Hacı Aziz Efendi bize, içeriye girin diye işaret etti Arkadaşlar: "Efendim biz Şeref Hoca'nın sohbetine gideceğiz" dediler Hocaefendi biraz sert olarak: "Size içeriye girin dedik ya!" diye buyudular Onun üzerine içeriye girdik
Hayatımızda bir daha ne o hocaefendiye, ne de başka bir hocaefendinin sohbetine gidemedik Anlamıştık ki talebeyi mânevî bakımdan korumanın en önemli yolu bu idi
Hocaefendi sohbetlerinin yanına kısa bir müddet sonra Ramûz el-Ehâdis okutmayı ilave etmişti Pazartesi ve perşembe geceleri evinde; pazar günleri ikindiden sonra camide bu hadis derslerine devam ederdi Genellikle gece de Ramûz'dan dört ya da beş sayfa okurdu Hocaefendi fazla açıklama yapmadan hadis-i şeriflere yalnız mânâ vererek okuturlardı Bu şekilde 562 sayfalık Ramûz el-Ehâdis'i, bir sene üç ay gibi kısa bir zamanda bizlere okuyup mânâlandırmışlardı
* * *
Hocaefendi'ye bir mürşid ile oturma, konuşma, istemek âdâbının nasıl olduğunu sordum Buyudular ki:
"--İnsan mürşidi ile beraber oturduğu zaman önüne veya kalbine bakmalı, mürşidin gözüne bakmamalıdır Mürşidlerimizden Gümüşhâneli Ahmed Ziyâüddin Efendi ihvanına 'Asla dünyaya ait bir şey istemeyiniz' buyurmuşlardır"
"--Efendim mürşide sual lisanen mi sorulur, gönülle mi sorulur?" diye sorduğumda ise, şöyle cevap verdiler:
"--Bu soruyu ben de Şeyh Efendi'ye sormuştum Buyurdular ki: 'Her ikisi de olur, biz gönül yolunu tercih ettik' Ben de gönül yolunu tercih ettim"
Ben de içimden dedim ki: "Ben de gönül yolunu seçeceğim Hocamın himmet ve kerametiyle gönülden sorduğum her sorunun cevabını aldım
Bir de şu hususu belirteyim ki Hacı Aziz Efendi'ye bir sual sorduğumuzda bize verdikleri cevapta, "Şeyh Efendi bu mevzuda şöyle demişti" ibaresiyle cevaba başlardı Hiç bir zaman kendilerinden bir şey söylemezlerdi
* * *
Yine bir gün beraber oturuyorduk Bize İslâm'da istikameti anlatmak sadedinde şöyle buyurdular:
"--İki nokta arasından bir doğru geçer İkinci bir doğru geçmez İnsan doğum ve ölüm arasında bu tek doğru üzerinde yürümelidir Bu doğrunun adı sırat-ı müstakîmdir Allah'ın müslümanlara tarif ettiği tek doğru yoldur Ve müslümanların da ayrılmaması gerekli tek doğrudur"
Biraz durdu ve ilave ettiler:
"--Şayet insanoğlu bu doğru yolda yürürken başında veya ortasında bu yoldan ufak bir açıyla saparsa, zamanla ilerleyerek hedeften çok uzaklara gider ve bir daha hedefe ulaşamaz
Bu yol, tek yönlü bir yoldur, geriye dönüşü yoktur İstikametini kaybetmeyen insanlar, bu yolda yüz yüze gelemezler (Tefrikaya düşmezler) Ön arka olarak yürürler