Selamun Aleykum Aklima bir$ey takildi da, $uraya yazip cevabini bi ogrenim dedim Ben Varna'da tip okuyorum Daha ilk yilim Fakat ileriki yil anatmi dersinden diseksiyona girmeye ba$layicaz Bende olulerin bedenlerini parcalayip kesmenin bi vebali varmi diye sorayim dedim Ama her$ey ilim amacli Sonucta diseksiyona girmeden doktor olamam ve dolayisiyla hastalara Allah(CC)'in izniyle $ifa veremem Lutfen cevaplarmisiniz

Alıntı: Selamun Aleykum Aklima bir$ey takildi da, $uraya yazip cevabini bi ogrenim dedim Ben Varna'da tip okuyorum Daha ilk yilim Fakat ileriki yil anatmi dersinden diseksiyona girmeye ba$layicaz Bende olulerin bedenlerini parcalayip kesmenin bi vebali varmi diye sorayim dedim Ama her$ey ilim amacli Sonucta diseksiyona girmeden doktor olamam ve dolayisiyla hastalara Allah(CC)'in izniyle $ifa veremem Lutfen cevaplarmisiniz

ve aleykumusselam ve rahmetullah

ProfDr Vehbe Züheyli, elfukhul İslami ve edilletuhu (İslam Fıkhı Ansiklopedisi) Delilleriyle islam fıkhı kitabında, "kişi vefat etmeden organ bağışı yapabilir ve bedenini de insanların faydası için parçalanmasına izin verebilir" diyor

Arapçası: terşihül cisf ve neklul a'da Cilt 3, Sayfa 521/523

Organ bağışından bir farkı yok Ki diyanet ve müçtehid seviyesinde olan bir sürü alim buna cevaz verdiler en iyisini Allah cc bilir



________________________________
Organ bağışı, organ nakli


Normal halde caiz olmayan bazı şeyler vardır ki, zaruret halinde meşru olmaktadır Meselâ, vefat eden hamile bir annenin karnındaki çocuk canlı olup hareket ederse, âlimlerin çoğunun görüşüne göre, annenin karnı sol tarafından yarılır ve çocuk alınır Çünkü bu durumda ölünün bir parçası alınsa da, başka bir canlının hayatı kurtarılmış olmaktadır1

İşte bu fıkhî hükme istinad eden zamanımız âlimleri organ nakline cevap vermektedir Burada bir hastayı ölümden ve herhangi bir organını kaybetmekten korumakiçin, ölmüş olan bir kimsenin organlarından birisi çıkarılıp hastaya takılmaktadır Bu ameliyat daha çok böbrek, kalb ve göz gibi âzalarda yapılmaktadır

Bu meseleye genişçe temas eden Ezher ulemâsından Ahmed eş-Şirbâsî, bu ameliyatı yaparken bazı esasların göz önünde bulundurulmasını ve onlara riayet edilmesini şart koşmaktadır Herşeyden önce bu “nakil” hayatî bir zaruretten dolayı yapılmalıdır Umumî mânâda bir çeşit tedâvidir Çünkü zaruretlerin bazı haramları mubah kıldığı, bilinen bir kaidedir

Böyle bir zaruret hâli ortaya çıkınca, hastanın mâruz kaldığı hayatî tehlikenin ancak bu yolla giderileceği teşhisinin konmuş olması; bu ameliyattan sonra da hastanın ya da tam olarak veya galip bir zanla kurtulma ümidinin tesbit edilmesi gerekir Yâni, ameliyat hem son çare olmalı, hem de kurtulma ümidi “kesin”e yakın bulunmalıdır Tabiî, bu teşhiste sıradan kimselerin değil de, sahasında uzman bir doktorun veya varsa sağlık heyetinin karar vermiş olması lâzımdır

Kalbi, böbreği veya gözü alınacak ölünün hayatta iken organlarını bağışlamış olması veya gerektiğinde alınabileceğine dâir muvafakatının mevcut olması da icap eder Şayet ölen kimse hayatta iken böyle birşey söylememiş, bir muvafakatta bulunmamışsa, yakınlarının veya varislerinin rızası alınmalıdır Ayrıca ölmüş kişi, “Ben ölünce cesedime dokunmayın” şeklinde bir vasiyette bulunmamışsa, bu vasiyete riayet edilmelidir

Organı nakledilecek kimsenin de gerçek mânâda ölmüş olması gerekir Hayatta bulunduğu müddetçe alındığı takdirde ölümüne sebep olabilecek kalb gibi bir organının alınıp bir başka hastaya nakledilmesi caiz değildir Bir müddet sonra öleceği tahmin edilen bir hastanın organı da alınmaz Öyle ki, doktorların kesin olarak öleceği hususunda rapor verdikleri pek çok hastanın sağlığına kavuşup yaşadığı vâkidir Bu itibarla, can çekişen bir hastanın “Nasıl olsa ölecek” doüşüncesiyle bir organını alıp başka bir hastaya nakletmek caiz değildir

Hayatta olan bir insanın ölmek üzere olan bir hastaya iki böbreğinden birisini vermesinde ise, eğer tıbbî ve sıhhî açıdan, bağışta bulunan kimseye o anda ve ondan sonraki hayatında bir zarar gelmeyeceği tesbit edilir de akabinde böbrek nakli yapılırsa; yine burada birkişinin hayatının kurtarılması bahis mevzuu olduğundan ve böbreğini bağışlayan kimse de zarar görmeyeceği için, bir mahzur olmaması gerektir Bu bağış bir fedakârlıktır

Bu arada, ameliyat yapılacak kimsenin muvâfakatı, rızası alınmalıdır Onun haberi olmadan, imzası alınmadan yapılan bir ameliyat zaten mümkün olmadığı gibi, dinen de uygun olmaz

Bu meselede İslâmiyetin nazara aldığı mühim husus, insan hayatının kurtarılmasının hedef alınmış olmasıdır Çünkü dinin esaslarından birisi de “hayatı muhafaza”dır Bir kişinin hayatının kurtulmasına vesile olmanın bütün insanları hayata kavuşturmak kadar mühim olduğunu bildiren âyetin meâli ise şöyledir: “Kim bir kimseyi bir cana veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadanöldürürse bütün insanları öldürmüş gibi olur Kim de bir insanı ölümden kurtarırsa bütün insanları ölümden kurtarmış gibi olur”2 Bu gayeye uygun olduğu içindir ki, müteahhirîn âlimleri hastaya ve çok kan kaybına uğrayan kimseye kan naklinin caiz olduğunu belirtmişlerdir Hattâ alınan kan gayrimüslimden de olsa caizdir3

Ancak her ne şekilde olursa olsun, organını bağışlayan veya böbreğini sağlığında veren, kan bağışı yapan kimse, bunların karşılığında bir para almamalı, menfaat şartı koşmamalıdır Çünkü insan ve insanın parçaları, istenildiği zaman satılan ve menfaat temin edilen bir meta değildir Bu itibarla, mecburiyet karşılığında bağışlanan bir organdan veya kandan ücret almak caiz olmamaktadır

Bu vesile ile bu meselede sıkça sorulan bir hususa da açıklık getirelim:

Ölmeden önce göz ve böbrek gibi bir organını bağışlayan kimse, bu organlarının öldükten sonra bir hastaya takılmasıyla şüphesiz sevap kazanacaktır Çünkü bu sayede başka bir insan sıhhate kavuşmuş, hayata dönmüştür Ancak organ bağışlayan bu kimse bağışlamış olduğu ve sonra da nakledilmiş olan bu uzvunun ikinci bir şahısta gördüğü vazifeden dolayı mes’ul sayılmaz

Şöyle ki, bir başkasından nakledilen gözle görmeye başlayan, eğer o gözle harama bakmış, bir günah işlemişse mes’uliyet kendisinedir Ölen kimsenin bundan bir mes’uliyeti yoktur Çünkü o adam ölmesiyle vücut elbisesinden tamamen soyulmuş, artık maddî bedenle bir irtibatı kalmamıştır

________________
1 el-İhtiyar, 4: 167; Reddü’l-Muhtar, 1: 602
2 Mâide Sûresi, 32
3 Yes’elûneke Fi’d-Dîn ve’l-Hayat, 1: 604-608

Mehmed Paksu Helal – Haram

Organ nakli mes'elesi bir çok yönüyle yeni bir mes'ele olmakla beraber, bazı yönleriyle de eskiden beri bilinmekte ve Islâm Fıkıhçıları tarafından bu yönüyle ele alınmış bulunmaktadır Konu açısından en önemli nokta elbette insanın değeri ve konumu mes'elesidirHerhangi bir makine gibi insanın bir parçasını söküp diğerine takma, ya da beğenmeyip değiştirme, herhalde onun "keramet"ine nakîsa(eksiklik) getirmediği ölçüde yapılabilmeli, ya da yapılamamalıdır Yahut bir başka deyişle, bir organ nakli ameliyatı yapılırken bilimsellik putunu tatmin amacıyla, yapılanın doğru olup olmadığına bakmadan, insanın neler yapabileceğini değil, insana neler yapılabileceğini hesap etmek gerekir Bu girişten sonra: Islâm'da Allah'ın yarattığı en değerli varlığın insan olduğunu, onun "zübde-i âlem" bulunduğunu, diğer her şeyin onun için yaratıldığını, ayet-i kerimeler de, hadis-i şerifler de, bunlara bağlı olarak Islâm uleması da enine boyuna açıklamıştır Insanın genel anlamda üstünlüğü ve kerameti yanında; şekil güzelliği, yeryüzünde Allah'ın halifesi olması, ilimle şeref kazanması, meleklerin ona secde etmesinin istenmesi, yiyecegi ve içecegi şeyler bakımından üstünlüğügibi yönleriyle onun varlık aleminin odak noktası olduğu bildirilmiş, canının korunması, dinin ana hedeflerinden (maslahat) sayılmış, hayatî uzuvlarına tecavüz dahi canına tecavüz kabul edilmiş, haksız yere bir insanın öldürülmesi bütün insanların öldürülmesi, ölümden kurtarılması da bütün insanların diriltilmesi gibi görülmüştürHatta Rasulüllah (sav), "Bir kardeşine silâh çekene melekler lanet eder"(Müsned, N/256, 505) buyurarak onu korkutmanın dahi ne büyük günah olduğuna işaret etmiştir Insanlara kendilerini tehlikeye atmamaları emredilmiş, hastalıklara çare ve tedavi aranması istenmiştir Bu yüzden Islâm alimleri insanın tek tek uzuvlarının dahi mal kabul edilemeyecekleri için satılamayacağını, eşya gibi kullanılamayacağını, bağışlama yetkisinin bile insanın elinde olmadığını hükme bağlamışlardırHatta ikrah (ölümle tehdit) durumuyla karşılaşan birisi, öldürülme endişesiyle başkasının, değil canına, bir uzvuna dahi tecavüzde bulunamaz Tek tek her insan mükerremdir Bu hükümlerden bir insan olarak kâfirler dahi ayrı tutulmaz Birinin hatırına diğerinin kerametine halel getirilemez Hatta açlıktan ölme durumunda olan birisi, başka insanın etini yiyemeyeceği gibi, Şafiîlerden çok azı dışında bütün Islâm hukukçularına göre, kendinin bir uzvunu da kesip yiyemez Çünkü insân kendisinin maliki değildir Ayrıca bu onun tamamen ya da kısmen satılamamasının da bir sebebidir Çünkü satılan şeyin mülk olması gerekir Insanın bu değer ve şerefi ölmekle de kaybolmaz Onun için Rasulüllah Efendimiz (sav), "ölünün kemiğini kırmak, onu diri iken kırmak gibidir" (Muvatta, Cenâiz 45; Ebu Davud, Cenaiz 60; Ibn Mâce, Cenâiz 63; Müsned, VI658,100) buyurur Buna göre doktorların sahipsiz cenazeler üzerinde yaptıkları deneyler, kadavra vs ye cevaz bulmak mümkün değildir


İslam Fıkhı Ansiklopedisi

Alıntı: Buna göre doktorların sahipsiz cenazeler üzerinde yaptıkları deneyler, kadavra vs ye cevaz bulmak mümkün değildir

Alimler fetva vermiş rana o sözü edilen kolar sonuçta bir içtihattılar ve yerini başka içtihatlar aldı

kaynak verdiğim eserde ve "el-Helal vel- haram" adlı kitaptada cevaz verilmiştir Yeterki ölen kişi, ölmeden evvel izin versin yada cenaze sahipleri izin versinler
Babamla uzun uzun konuyu karşılıklı konuştuk ve araştırdık sonuç olarak, Dünya çapında Alimlerin buluşup yeni hükümlere açıklık getirme/içtihad etme kayıtlarında da yazılıdır ki buna ittifakla cevaz vermişler

Düşündüğümüzde, Tıp ilmi bu derece gelişmişse, bu kadavra (diseksiyon/ölü parçalama)nın büyük bir rolu vardır
ilk ölü parçalayan ibni sinadır ölen birini mezarda çıkarıp incelemiş ve görüşlerini kayıtlara geçirmiştir
Allah en iyisini bilendir