SIHHİ AÇIDAN ORUÇ



İnsanların farklı zamanlarda, farklı mevsimlerin yiyeceklerine karşı perhizi, bu hastalıklara karşı onları koruyucu olur İnsanın doğumundan ölümüne kadar devamlı surette çalışan sindirim sisteminin, senenin belli ayında yarım günden (12 saatten) fazla dinlendirilmesinin tıbbi faydaları tartışılmaz bir hakikat olarak karşımıza çıkmaktadır Her oniki ayın birinde, vücudun dinlendirilmesi demek olan orucun da, vücuda kazandırdığı faydaların yanında koruyucu hekimlik yönünden faydalan inkâr edilemeyecek kadar açıktır Ayrıca, bir ay vücudun değişik bir beslenme rejimine adaptesi (uyumu), vücudun hastalıklara karşı mukavemetini artırır, gıda maddelerinden vücuda tam istifade fırsatını temin eder Bütün gün hafif vücutla çalışmayı, geceleyin de tam bir istirahat ve beslenmeyi sağlar Bu esnada gösterilen sabır ve tahammülün, şahsiyet teşekkülünde ki rolü; kanın bağırsakta değil de beyinde kullanılması neticesi kişiye salim bir düşünüş; eşyayı kendi kıymetine göre tanıma ve hadiselere bakışta berraklık kazandırması ele alınırsa, bu çeşit bir perhizin yani orucun insan için zaruri olduğu kesinlik kazanmış olur
Orucun ruh ve beden sağlığına faydası hakkında şu ana kadar çok söz söylenmiş, bu hususta bir hayli makale ve kitap yazılmıştır Bu sebeple konuya farklı bir bakış açısıyla yaklaşacağız Oruç hakkında yer yer alternatif fikirlerle karşılaşmaktayız Önce orucun metabolizma üzerine menfi bir etkisi olup olmadığı üzerinde duralım Kısa süreli açlıklarda protein metabolizmasının menfi etkilenmesi söz konusu değildir Vücut önce karbonhidratını enerji kaynağı olarak kullanır Vücudun karbonhidrat depo miktarı (kas ve karaciğerdeki glikojen açısından) birkaç yüz gramdır ve yarım gün vücudun enerji ihtiyacını karşılar Daha sonra primer enerji kaynağı olarak yağlar gelir Ancak birkaç hafta hiçbir şey yenmediği takdirde vücut proteinleri üzerinde menfi bir tesir meydana gelir(1) Ege Tıp Fakültesinde yapılan bir araştırmada kağıt elektroforez metoduyla, oruç tutanların serum proteinleri inceleniyor ve orucun serum proteinleri üzerinde menfi bir etkisi olmadığı Aydar ve Gündüz tarafından bildiriliyor(2) Orucun ülser üzerinde menfi bir etkisi olup olmadığı hakkında tartışmalar yapılmaktadır Mide ve oniki parmak ülserleri üzerinde açlığın negatif bir etkisi olabilmektedir Bilindiği üzere ülser belli mevsimlerde artış göstermektedir Burada üzerinde özellikle durmamız gereken son derece önemli bir husus vardır: Oruç, bir diğer ifadeyle Ramazan ayı ülserin aktif aylarına denk geldiği aylarda ancak menfi bir tesir olabilir Zaten ibadet ve diğer konularda kolaylık gösteren dinimiz de ülserin aktif dönemlerinde oruç tutulmayabileceğini, daha ileri aylarda ülserin aktif olmadığı dönemlerde bunun kaza edilebileceğini ifade buyurmaktadır Yukarıdaki tezimizi teyid eden bazı çalışmalar da vardır Haydarpaşa Numune Hastanesi IDahiliye kliniğinde "Gastrit ve Ulcus Kanamalarının Ramazan Ayları ile İlişkisi" isimli bir doktora tezinin sonuçlarına göre ülser ve gastrit kanamalarında, oruç tutma sebebi ile midenin uzun süre boş kalmasının denklanşan bir faktör olarak etki göstermediği, ülserin aktif olduğu aylar ile Ramazan aylarının çakıştığı dönemlerde ancak menfi bir netice olacağı hususu ortaya çıkmıştır(3) Pakistan Dekar Tıp Fakültesinde yapılan bir araştırmaya göre klinik ve biyokimyasal olarak orucun böbrek dolaşım ve kan üzerine menfi bir etkisi görülmemiştir(4)
Vakıf Gureba Hastanesiyle, Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde 20 yıllık sürede orucun ülserlerde mide delinmesine etkisi olup olmadığı araştırılmıştır Ataseven ve Aydınlıoğlu grubunun çalışmasına göre ülser perforasyonu (mide delinmesi) Ramazan ayında aşikâr bir artma göstermemektedir(5) Bu şartlar altında orucun insan sağlığı üzerinde menfi bir etkisi yoktur Bazı özellik arzeden hastalarda da zaten dinimiz kolaylık göstermekte, onların oruç tutmamalarına izin vermektedir:
Hiçbir hâlukârda orucu tutmaya gücü yetmeyecek tarzda hastalık olursa orucu bozmak vacip olur Zarar görerek ve meşakkat çekerek ancak oruç tutabilen hastaya orucunu bozması müstahabtır İbni-Sirin "İnsan hastadır denilecek bir duruma düştüğünde orucu bozabilir" dedi Sefer illetinden ötürü orucunu bozabilecek misafire kıyas etti Hasan Basri "Ne zaman hastalıktan ötürü namazda ayakta duramıyorsa o zaman orucunu bozar" dedi Buhari "Nişabur'da hafifçe hastalandım Bu da Ramazan ayına tesadüf etti O esnada İshak b Raheveyh beni ziyarete geldi Beraberinde bir kaç arkadaşı da vardı Bana "ey Eba Abdullah orucunu bozdun mu?" dedi Ben "Evet bozdum" dedim İshak, "Ruhsatın kabul edilmesinden zaif kalınabileceğinden korktum Onun için sordum" dedi Abdullah İbni Mubarek'ten o da İbni Cureyiç'ten rivayet "Atadan sordum: Hangi hastalıktan ötürü orucumu bozabilirim" Ata "Hangi hastalık olursa" diye cevap verdi Ebu Hanife "Eğer kişi orucunu bozmadığı takdirde bedeninin daha fazla acı çekeceğinden ve sıtmanın daha şiddetleşeceğinden korkarsa orucunu bozar" dedi(6)
Bu şartlar altında şu sonuçlara varabiliriz Orucun insan sağlığı üzerinde menfi etkisi yoktur İnsan sağlığına zararı olabilecek durumlarda da tutulmamasına dinimizce izin verilmiştir
Orucun zararı olmadığını gösteren bir çok yayın olmasının yanısıra sıhhi açıdan birçok faydası da vardır Yüce Rehberimiz "Oruç tutun, sıhhat bulursunuz"(7) ifadesiyle bu noktaya işaret etmektedir Alman profesör Cehardet iradenin takviyesi konusunda yazdığı kitapta, orucu tavsiye ederek, insanın maddi meyillerinin esiri olmaması, nefsinin dizginlerine malik bir hayat yaşamaması için ruhun cesede hakimiyetini temin edecek en tesirli yolun oruç olduğunu belirtir(8) Profesör Hamidullah da bu noktada şunları söyler, "Oruç ayı olan Ramazan devir devir kış veya yaz senenin bütün mevsimlerine tesadüf eder ve bir kimse böylelikle yazın kavurucu sıcaklıklarında olduğu kadar kışın dondurucu soğuklarında da bu mahrumiyetlere alışmış olur Şüphe yok ki bir kimse bundan sıhhi, askeri vb bir takım faydalar kazanır(9) Dr Rawy ise bu hususta, "Oruç vücudun hastalıklara karşı mukavemetini artırır Bu önemli tıbbî hakikati İslam, orucu farz kılarak ortaya koymuş, bugünkü modern tıp ise orucu hastalıklara karşı koruyucu ve ilaç olarak kullanmaktadır" demektedir(10) Bu hususu teyiden DrNurbaki şöyle der, "Oruçta özellikle gündüz besin alınmaması nedeni ile karaciğer besin depolama işinde fevkalade rahatlar Ve de bu rahatlık sırasında vücut için hayatî önemi haiz globulinler hazırlar Bu sayede korunma sistemimiz güçlenir(11) Yukarıda DrRavvy'nin sözlerini teyid edercesine DrHenri Lahman'ın Saksonya'nın Dresden şehrindeki hastanesinde, Dr Berşerbenr, DrMoliere ait sağlık evlerinde oruçla tedavi yapılmaktadır(12) Bugün beslenmeyi kontrol altına alma ve perhizle vakaların birçoğunda ilaçsız olarak yüksek tansiyon kontrol altına alınabiliniyor ve serum kolesterol trigliserid, açlık kanşekeri ve serum ürik asit seviyeleri müspet şekilde etkilenebiliyor Stamler Grim ve Gosch'ın yayınları bunu destekler mahiyettedir(13) Oruç da bu durumu çok uygun bir şekilde yerine getirebiliyor
Sigara, sağlıklı kimselerin damar duvarının daha sertleşmesine ve atar damar kan akımında menfi etkiye yol açarak damar sertliği gelişmesine vesile olmaktadır(14)
Bu noktada Ord Prof Kazım Gürkân ise şöyle fikrini açıklar, "Oruç bir rejimden ibarettir Gayesi de yine, beşerin sıhhat yoluyla saadetini sağlamaktır Düşünmeli ki hamiye'nin (rejim) en büyük tedavi yolu olduğu bir dogma halinde konduğu zaman tansiyondan, kolesterolden, lipitten bu insanların haberleri yoktu Bundan dolayı ben bu dini rejime çok saygı gösteririm(15)
Orucun müspet bir tesiri de kan yapımı üzerinedir Oruçlu iken kanda besinler en az seviyeye düşünce kemik iliği uyarılır Bu yüzden kanlıların tersine böyle kansızlar oruç tuttuklarında daha kolay kan yaparlar Oruçlu iken karaciğer dinlenmiş olduğundan kemik iliğinin kan yapmak için ihtiyaç duyduğu maddeleri daha da iyi ve sağlıklı hazırlar(11)
Orucun en önemli tesiri de kanser oluşumunu azaltıcı oluşudur Oruçta günlük enerji alımı kısıtlanmaktadır Diyetle günlük enerji alımının kısıtlanması DBA ve C3H farelerde meme kanserlerinin oluşumunda Swiss micelarda (farelerde) akciğer kanserlerine ABC micelarda benzopirin ile oluşturulan deri tümörlerinin oluşumunu azaltmıştır Bu hususta Tannenbaum ve arkadaşlarına ait bir araştırma vardır(16) Ross ve Brass da kısıtlı enerji ile bu hayvanlarda kanser oluşumunun azaldığı ve hayat süresinin arttığını tespit etmişlerdir(17) Hankin ve Ravviing ise Asya ve bazı Afrika ülkelerinde kanser oranının düşüklüğünü, günlük enerji alımının düşük oluşuna bağlamaktadır(18) Burada etkili faktörün İslam ülkelerinde oruç mefhumunun mevcudiyeti; gerek hadislerin ve gerekse mutasavvifinin ısrarla az yenmesini tavsiye etmesidir Orucun insanlarda da kanseri azalttığını Prof Trüb fizyopatolojik temelli izahatla söylemektedir(15) Bu şartlar altında ilmi gerçekler şu Yüce Beyan ifadesini tefsir edici mahiyettedir "Eğer biliyor iseniz (Yani vücut fizyoloji ve fizyopatolojisini biliyorsanız) sizin oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır" (Bakara-184) (19)

Dr Kenan Dildar

LİTERATÜR
1-) Guyton, AC: Textbook of Medical Physıology Sixth ed VVBSaunders CoPhiladelphia1981 p:867,905
2-) Aydar, SGündüz, M: Oruç tutan normal şahıslarda serum proteinlerinin kâğıt elektroforezi ile incelenmesi EgeÜnTıpFakMecm9:431,1970
3-) Yazıcıoğlu, M: Gastrit ve Ulcus Kanamalarının Ramazan Ayları ile İlişkisi Haydarpaşa Numune Hastanesi İhtisas tezi 1975
4-) Ataseven, A,Aydınlıoğlu, K ve ark: Ülser perforasyonunun açlıkla ilişkisi Cerrahpaşa TıpFakDerg6:203,1975
5-) Arslan A: Büyük Kur'an Tefsiri Arslan yayİst19871/598
6-) Said Havva: İslam İkbâl yay Ankara1/150
7-) Berki, H:250 Hadis Diyanet yay Ank 1977 s:130
8-) Abdulfettah Tabbara: İlmin Işığında İslamiyetİst1977 s:274
9-) Muhammed Hamidullah: İslama Giriş İrfan yayİst1973 s:104 10-) Kırca Celal, Kur'an-ı Kerimde Fen Bilimleri Marifet yayİst1984 s:141 11-) Nurbaki Haluk, Kur"an-ı Kerimden Ayetler ve İlmi Gerçekler Diyanet yayAnk19832/36,39 12-) Abdurrezzak Nevfel: İslam ve Modern İlim Sönmez yay İst 1970 s:209
13-) Standler, Ret al: JAMA 257:1484-1491,1987 14-)Caro Get al: Lancet2:11-13, 1987
15-) Özönder, H:Peygamberimizin Sağlık Öğütleri İrfan matbİst1974 s:408
16-) Aksoy M: Beslenme ve Kanser Çağ matbAnk1984 s:40 17-) Ross HHBras G:J, Nutr 103:944-949, 1973 18-) Haskın JRawling V:AmJCIin Nutr31:2005-2016,1978 19-) Arslan, ABüyük Kur'an Tefsiri Arslan yay İst 1987 1/591

Allah razı olsun