Kur’an Kıssalarının Mahiyeti

***mumsema*** · 05-18-2007

Kur’an Kıssalarının Mahiyeti
Kur’ân-ı Kerim’in inişindeki maksat; bütün insanlara dünya ve âhiret saadetine ulaşabilme yollarını göstermek, insanları şirk ve isyan bataklığından, kullara, eşyaya ve tağutlara kulluktan kurtarıp Tevhid’e, başka bir deyişle yüce Allâh’ın fazl ve rızasına ulaştırmaktır

Kur’ân-ı Kerim, asıl vermek istediği ilâhi mesajı ve ondaki temel espiriyi muhataplarına ulaştırmak için geçmiş peygamberler ve ümmetlerinin önemli tarihi yanlarını gerçeğe uygun olarak nakletmiştir1

İşaret edilen kategoriye giren kısma bizzat Kur’ân-ı Kerim, Arapça’da “KSS” kökünden türetilmiş “Kasas” tabirini kullanmıştır

2
Arapça’da “KSS” kökünden gelen “Kassa” fiili, aynı kökten “Kasas” veya bu anlamdaki “Kıssa” kelimelerinin lügat manasını araştırıp, kök manalarına baktığımızda dört temel anlamı ihtiva ettiğini görmekteyiz:
Bu manalardan birincisi:Bir kimsenin izini sürüp ardınca gitmektir3

Aynı kökten kelimeler bu manada bizzat Kur’ân-ı Kerim’de “Hemen geldikleri yoldan izleri üzerinde geri döndüler”4 ayeti ile “Mûsâ’nın annesi, Mûsâ’nın kız kardeşine onu izle dedi”5 ayetlerinde kullanılmıştır

İkinci manası:Bir adama bir haber veya sözlü beyan edip bildirmektir6

Kelimenin bu anlamı da yine Kur’ân-ı Kerim’de yaklaşık onyedi ayette geçmektedir

Mesela;bunlardan “(Habibim)Biz sana kıssaların en güzelini anlatıyoruz”7 ve “Sen onlara bu kıssayı anlat, belki üzerine düşünürler”8 gibi ayetler bunlardan birkaçını teşkil eder

Aynı kökün üçüncü manası:Bir şeyi makasla kesmek, kırkmak anlamını taşır9

İslam Ceza Hukuku'nda önemli bir hüküm olan “Kısas” da ismini aynı kökün bu üçüncü manasından almıştır

Bu kökün dördüncü anlamı olarak;bir şeyin önemli kısmı, belli bir bölümü, parçası anlamlarını ihtiva ettiğini görmek mümkündür10

“Kıssa” kökünde mevcut tabii dört manaya uygun şekilde Kur’ânî ıstılahta “Kasas” veya aynı anlamda “Kıssa” denildiğinde şunu anlamaktayız:Yüce Allâh’ın insanlara ve cinlere gönderdiği en son ve en mükemmel ilahi mesajı ihtiva eden Kur’ân-ı Kerim’in;”And olsun ki peygamberlerin kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır

Kur’ân uydurulabilen bir söz değildir

Fakat kendinden önceki kitapları tasdik eden, inananlara her şeyi açıklayan, doğru yolu gösteren bir Rahmet ve Rehberdir”11 mealindeki ayetiyle yalan ihtimali ve hayalin karışması mümkün olmayacak bir tarzda tarihin derinliklerinde kaybolmuş unutulmuş veya bazı izleri insanlığın hafızalarında varlığını koruyabilmiş hadiselerin; muhataplara adeta olaylara yeniden bir canlılık vererek anlatılması, beyan edilmesidir

Mâhiyetleri itibariyle Kur’ân kıssaları üçe ayrılır:
1- Tarihi kıssalar: Hz

Âdem, Hz

Sâlih Hz

Mûsâ, Hz

Yûsuf, Hz

İlyas, Hz

Süleyman, Hz

Yûnus, Hz

Yahya gibi peygamberin kıssalarıdır

Bunlardan özellikle Hz

Âdem, Hz

Mûsâ, Hz

Yûsuf ve Hz

Îsâ’ya ait olanlar geniş yer tutar

Bazı şahsiyetlerle ve hadiselerle ilgili kıssalarda bu kategoriye girer

Hz

Lokman, Hz

Zülkarneyn, Firavun, Kârun, Nemrud, Ashâbu’l Karye, Ashâbu’l Fil, Ashâbu’l Uhdûd ve Hz

Mûsâ ve sâlih kul kıssası gibi

2- Kur’ân-ı Kerim’in nüzulü sırasında meydana gelen olaylarla ilgili kıssalar:Kur’ân-ı Kerim’in inişi sürecinde gerçekleşen bazı hadiseler de kıssa formunda, anlatılmıştır

İsra, Mirac, Hicret, Ahzab, Tebuk, Hendek, Uhud, Huneyn savaşları ve seferleri ile Bey’âturrıdvan ve Hudeybiye antlaşması gibi

3- Gaybî kıssalar:Bunlar yedi ayrı sûre de anlatılan Hz

Âdem’in yaratılışı kıssasıyla, kıyamet sahneleri, âhiret, cennet, cehennem, buralara girecek olanların durum ve haberleri olup ibret için kıssa formunda anlatılmıştır12

Kıssa, Kuran ilimleri arasında önemli konulardan birisi olmasına rağmen Müslümanlarca bu konunun ihmal edildiği, buna gereken önemin verilmediği, diğer bir deyişle gereğince değerlendirilmediği, dikkatlerden bilerek veya bilmeyerek uzak tutulduğu görülür

Halbuki kıssalar, Kur’ân-ı Kerim’de çok geniş bir yer tutar

Bu manada kıssaları ihmal etmek, bunlardan gereken dersi almamak, Kurân-ı Kerim’i ihmal anlamını taşır13

Kur’ân kıssaları; vahiy ve nübüvveti tasdik, Allâh’ın (c

c) vahdaniyetini ispat, Hz

Peygamberi ve O’ nun yolundaki Müslümanları teselli ve onların gönüllerini pekiştirme, onlara nimetini hatırlatma, müsbet veya menfi olaylardan ibret alınmazsını sağlamak, Hz

Adem’den itibaren bütün peygamberlerin İslam’ı tebliğ ettiklerini göstermek, dinin aynı din olup, Allâh’tan (c

c) geldiğini, bütün müminlerin tek ümmet, Allâh’ın da hepsinin Rabbi olduğunu açıklamak, Allâh’ın yardımını hak edebilmek için bunalıncaya kadar, hatta ölümle neticelenecek derecede din için çalışmanın gerekli olduğunu vurgulamak

musibetlere karşı sabretmek, sızlanmadan Allâh’a (c

c

) teslim olmak gibi dini gayeler ve ahlaki hedefleri içine almış ve bunların ifade vasıtası olmuştur14

Kuran kıssaları aslında âdemoğluna hükmeden ilahi kanunların icraatından ibaret olan hareketler, görüntüler ve sesler halindeki tarih manzaralarıdır

Hikaye ve romanlarda eserin kahramanı, zaman ve mekan unsurları büyük önem taşır

Oysa Kuran kıssalarının gerçek kahramanı, anlatılan olaylarının çevresinde döndüğü insanın bizzat kendisi değildir

Gerçek kahraman, insanın inancına, ahlak ve davranışlarına sıkı bir şekilde bağlı olan ilahi kanundur

Gerçek kahraman da budur

Kıssa kahramanı mesela Mûsâ (as) ve Firavun değil, hak ve batıldır

Başka bir deyimle tevhid ve şirktir; Yûsuf(as) ile ev sahibi değil, Yûsuf’taki iffet ve emanet ile kadındaki şehvet ve hıyanettir… Kuran olaya ve işe dikkat çektiğinden; zaman ve mekan unsurlarına fazla önem vermez

Zira olayların, ibret gayesine hizmet etmeyen ayrıntılarına girmek, zaman ve mekan unsurlarına fazlaca yer vermek, kıssaların delaletlerine, yani işaret etmek istedikleri amaca gölge düşürebilirdi

Az önce de işaret ettiğimiz gibi Kuran kıssaları önemsiz ayrıntılardan, insanlığa hükmeden esaslara ışık tutan ve muhataplarını, mükemmel insan tasavvuruna yükselten bir niteliğe sahiptir15

Kısaca ifade etmek gerekirse, Kuran’ın hitap tarzlarından biri olan “Kıssa” denilince, insanların unutmuş bulundukları veya gafil olayları hatırlatmak ve bunlardan ders almaları için insanları o zamanda yaşatmak akla gelir

Dipnotlar:
1- Ahmet Halefullah isimli bir Mısır’lı akademisyen, Kuran kıssalarının gerçek olmadığını, bunların temsil olduğunu savunmuştur

Modernistçe ve müsteşrikçe bu yaklaşım İslam alimlerince reddedilmiştir

Geniş bilgi için bkz:İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s

108-136, İzmir-1994, Işık Yay

2- İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s

43
3- Râğıb el-İsfehânî, El- Müfredât fi Ğarîbil Kur’ân, s

404, Beyrut, Dâru’l-Marife(ty)
4- Kehf 64
5- Kasas 4
6- Rağıb el- İsfehani, a

g

e

, s

404
7- Yûsuf 3
8- Araf 176
9- İbn-i Manzur, Lisânü’l Arab, c

3, s

101, Dârü Lisâni’l Arab Beyrut(ty)
10- el-Cevheri, es Sıhah, c

3, s

1052, Mısır, 1956
11- Yûsuf Suresi 111

ayet
12- T

D

V

İslam Ansiklopedisi 25

cilt s

499 Kıssa maddesi
13- Kuran Kıssalarının gayeleri hakkında bkz

:İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s

277-335
14- Suat Yıldırım, Kuran-ı Kerim’de Kıssalar A

Ü

İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 3

Sayı, Sh

48, Ankara, 1979
15- Kuran kıssaları hakkında geniş bilgi için bkz

:Bahaeddin Sağlam, İlmi ve Ebedi Yönleriyle Kuran Kıssaları Tebliğ Yay

, İstanbul, 1985, Seyyid Kutup, Kuran’da Edebi Tasvir, Çizgi Yay

, İstanbul, 1991 ve İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, İzmir, 1994, Işık Yay

, Ebu’l-Â’la el-Mevdûdî Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz

Peygamberin Hayatı, Pınar Yayınları İst

**zara** · 02-11-2008

Kur’ân-ı Kerim, asıl vermek istediği ilâhi mesajı ve ondaki temel espiriyi muhataplarına ulaştırmak için geçmiş peygamberler ve ümmetlerinin önemli tarihi yanlarını gerçeğe uygun olarak nakletmiştir

Allah razı olsun

05-18-2007	#1
Bilgiler *mumsema* Administrator Bilgiler Üyelik tarihi: Jan 2007 Nerden: Türkiye Mesaj: 13,058 İtibar Tecrübe Puanı: 139 Rep Puanı : 8376 Rep Derecesi :	Kur’an Kıssalarının Mahiyeti Kur’an Kıssalarının Mahiyeti Kur’ân-ı Kerim’in inişindeki maksat; bütün insanlara dünya ve âhiret saadetine ulaşabilme yollarını göstermek, insanları şirk ve isyan bataklığından, kullara, eşyaya ve tağutlara kulluktan kurtarıp Tevhid’e, başka bir deyişle yüce Allâh’ın fazl ve rızasına ulaştırmaktır Kur’ân-ı Kerim, asıl vermek istediği ilâhi mesajı ve ondaki temel espiriyi muhataplarına ulaştırmak için geçmiş peygamberler ve ümmetlerinin önemli tarihi yanlarını gerçeğe uygun olarak nakletmiştir1 İşaret edilen kategoriye giren kısma bizzat Kur’ân-ı Kerim, Arapça’da “KSS” kökünden türetilmiş “Kasas” tabirini kullanmıştır2 Arapça’da “KSS” kökünden gelen “Kassa” fiili, aynı kökten “Kasas” veya bu anlamdaki “Kıssa” kelimelerinin lügat manasını araştırıp, kök manalarına baktığımızda dört temel anlamı ihtiva ettiğini görmekteyiz: Bu manalardan birincisi:Bir kimsenin izini sürüp ardınca gitmektir3 Aynı kökten kelimeler bu manada bizzat Kur’ân-ı Kerim’de “Hemen geldikleri yoldan izleri üzerinde geri döndüler”4 ayeti ile “Mûsâ’nın annesi, Mûsâ’nın kız kardeşine onu izle dedi”5 ayetlerinde kullanılmıştır İkinci manası:Bir adama bir haber veya sözlü beyan edip bildirmektir6 Kelimenin bu anlamı da yine Kur’ân-ı Kerim’de yaklaşık onyedi ayette geçmektedir Mesela;bunlardan “(Habibim)Biz sana kıssaların en güzelini anlatıyoruz”7 ve “Sen onlara bu kıssayı anlat, belki üzerine düşünürler”8 gibi ayetler bunlardan birkaçını teşkil eder Aynı kökün üçüncü manası:Bir şeyi makasla kesmek, kırkmak anlamını taşır9 İslam Ceza Hukuku'nda önemli bir hüküm olan “Kısas” da ismini aynı kökün bu üçüncü manasından almıştır Bu kökün dördüncü anlamı olarak;bir şeyin önemli kısmı, belli bir bölümü, parçası anlamlarını ihtiva ettiğini görmek mümkündür10 “Kıssa” kökünde mevcut tabii dört manaya uygun şekilde Kur’ânî ıstılahta “Kasas” veya aynı anlamda “Kıssa” denildiğinde şunu anlamaktayız:Yüce Allâh’ın insanlara ve cinlere gönderdiği en son ve en mükemmel ilahi mesajı ihtiva eden Kur’ân-ı Kerim’in;”And olsun ki peygamberlerin kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır Kur’ân uydurulabilen bir söz değildir Fakat kendinden önceki kitapları tasdik eden, inananlara her şeyi açıklayan, doğru yolu gösteren bir Rahmet ve Rehberdir”11 mealindeki ayetiyle yalan ihtimali ve hayalin karışması mümkün olmayacak bir tarzda tarihin derinliklerinde kaybolmuş unutulmuş veya bazı izleri insanlığın hafızalarında varlığını koruyabilmiş hadiselerin; muhataplara adeta olaylara yeniden bir canlılık vererek anlatılması, beyan edilmesidir Mâhiyetleri itibariyle Kur’ân kıssaları üçe ayrılır: 1- Tarihi kıssalar: Hz Âdem, Hz Sâlih Hz Mûsâ, Hz Yûsuf, Hz İlyas, Hz Süleyman, Hz Yûnus, Hz Yahya gibi peygamberin kıssalarıdır Bunlardan özellikle Hz Âdem, Hz Mûsâ, Hz Yûsuf ve Hz Îsâ’ya ait olanlar geniş yer tutar Bazı şahsiyetlerle ve hadiselerle ilgili kıssalarda bu kategoriye girer Hz Lokman, Hz Zülkarneyn, Firavun, Kârun, Nemrud, Ashâbu’l Karye, Ashâbu’l Fil, Ashâbu’l Uhdûd ve Hz Mûsâ ve sâlih kul kıssası gibi 2- Kur’ân-ı Kerim’in nüzulü sırasında meydana gelen olaylarla ilgili kıssalar:Kur’ân-ı Kerim’in inişi sürecinde gerçekleşen bazı hadiseler de kıssa formunda, anlatılmıştır İsra, Mirac, Hicret, Ahzab, Tebuk, Hendek, Uhud, Huneyn savaşları ve seferleri ile Bey’âturrıdvan ve Hudeybiye antlaşması gibi 3- Gaybî kıssalar:Bunlar yedi ayrı sûre de anlatılan Hz Âdem’in yaratılışı kıssasıyla, kıyamet sahneleri, âhiret, cennet, cehennem, buralara girecek olanların durum ve haberleri olup ibret için kıssa formunda anlatılmıştır12 Kıssa, Kuran ilimleri arasında önemli konulardan birisi olmasına rağmen Müslümanlarca bu konunun ihmal edildiği, buna gereken önemin verilmediği, diğer bir deyişle gereğince değerlendirilmediği, dikkatlerden bilerek veya bilmeyerek uzak tutulduğu görülür Halbuki kıssalar, Kur’ân-ı Kerim’de çok geniş bir yer tutar Bu manada kıssaları ihmal etmek, bunlardan gereken dersi almamak, Kurân-ı Kerim’i ihmal anlamını taşır13 Kur’ân kıssaları; vahiy ve nübüvveti tasdik, Allâh’ın (c c) vahdaniyetini ispat, Hz Peygamberi ve O’ nun yolundaki Müslümanları teselli ve onların gönüllerini pekiştirme, onlara nimetini hatırlatma, müsbet veya menfi olaylardan ibret alınmazsını sağlamak, Hz Adem’den itibaren bütün peygamberlerin İslam’ı tebliğ ettiklerini göstermek, dinin aynı din olup, Allâh’tan (c c) geldiğini, bütün müminlerin tek ümmet, Allâh’ın da hepsinin Rabbi olduğunu açıklamak, Allâh’ın yardımını hak edebilmek için bunalıncaya kadar, hatta ölümle neticelenecek derecede din için çalışmanın gerekli olduğunu vurgulamak musibetlere karşı sabretmek, sızlanmadan Allâh’a (cc) teslim olmak gibi dini gayeler ve ahlaki hedefleri içine almış ve bunların ifade vasıtası olmuştur14 Kuran kıssaları aslında âdemoğluna hükmeden ilahi kanunların icraatından ibaret olan hareketler, görüntüler ve sesler halindeki tarih manzaralarıdır Hikaye ve romanlarda eserin kahramanı, zaman ve mekan unsurları büyük önem taşır Oysa Kuran kıssalarının gerçek kahramanı, anlatılan olaylarının çevresinde döndüğü insanın bizzat kendisi değildir Gerçek kahraman, insanın inancına, ahlak ve davranışlarına sıkı bir şekilde bağlı olan ilahi kanundur Gerçek kahraman da budur Kıssa kahramanı mesela Mûsâ (as) ve Firavun değil, hak ve batıldır Başka bir deyimle tevhid ve şirktir; Yûsuf(as) ile ev sahibi değil, Yûsuf’taki iffet ve emanet ile kadındaki şehvet ve hıyanettir… Kuran olaya ve işe dikkat çektiğinden; zaman ve mekan unsurlarına fazla önem vermez Zira olayların, ibret gayesine hizmet etmeyen ayrıntılarına girmek, zaman ve mekan unsurlarına fazlaca yer vermek, kıssaların delaletlerine, yani işaret etmek istedikleri amaca gölge düşürebilirdi Az önce de işaret ettiğimiz gibi Kuran kıssaları önemsiz ayrıntılardan, insanlığa hükmeden esaslara ışık tutan ve muhataplarını, mükemmel insan tasavvuruna yükselten bir niteliğe sahiptir15 Kısaca ifade etmek gerekirse, Kuran’ın hitap tarzlarından biri olan “Kıssa” denilince, insanların unutmuş bulundukları veya gafil olayları hatırlatmak ve bunlardan ders almaları için insanları o zamanda yaşatmak akla gelir Dipnotlar: 1- Ahmet Halefullah isimli bir Mısır’lı akademisyen, Kuran kıssalarının gerçek olmadığını, bunların temsil olduğunu savunmuştur Modernistçe ve müsteşrikçe bu yaklaşım İslam alimlerince reddedilmiştir Geniş bilgi için bkz:İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s 108-136, İzmir-1994, Işık Yay 2- İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s 43 3- Râğıb el-İsfehânî, El- Müfredât fi Ğarîbil Kur’ân, s 404, Beyrut, Dâru’l-Marife(ty) 4- Kehf 64 5- Kasas 4 6- Rağıb el- İsfehani, a g e, s 404 7- Yûsuf 3 8- Araf 176 9- İbn-i Manzur, Lisânü’l Arab, c 3, s 101, Dârü Lisâni’l Arab Beyrut(ty) 10- el-Cevheri, es Sıhah, c 3, s 1052, Mısır, 1956 11- Yûsuf Suresi 111 ayet 12- T D V İslam Ansiklopedisi 25 cilt s 499 Kıssa maddesi 13- Kuran Kıssalarının gayeleri hakkında bkz :İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, s 277-335 14- Suat Yıldırım, Kuran-ı Kerim’de Kıssalar A Ü İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 3 Sayı, Sh 48, Ankara, 1979 15- Kuran kıssaları hakkında geniş bilgi için bkz :Bahaeddin Sağlam, İlmi ve Ebedi Yönleriyle Kuran Kıssaları Tebliğ Yay, İstanbul, 1985, Seyyid Kutup, Kuran’da Edebi Tasvir, Çizgi Yay , İstanbul, 1991 ve İdris Şengül, Kuran Kıssaları Üzerine, İzmir, 1994, Işık Yay, Ebu’l-Â’la el-Mevdûdî Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz Peygamberin Hayatı, Pınar Yayınları İst

02-11-2008	#2
Bilgiler zara Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Dec 2007 Mesaj: 81 İtibar Tecrübe Puanı: 1 Rep Puanı : 15 Rep Derecesi :	--->: Kur’an Kıssalarının Mahiyeti Kur’ân-ı Kerim, asıl vermek istediği ilâhi mesajı ve ondaki temel espiriyi muhataplarına ulaştırmak için geçmiş peygamberler ve ümmetlerinin önemli tarihi yanlarını gerçeğe uygun olarak nakletmiştir Allah razı olsun

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Kur’an kıssalarının önemi	mum	Peygamberlerin Kıssaları	2	11-24-2008 05:52 AM
Orucun Mahiyeti	LeoparGS	Hanefi Mezhebi'nde Oruç	1	08-20-2008 13:34 PM
Peygamber Kıssalarının Ahlâkî Mesajı	mumsema	Peygamberlerin Kıssaları	2	07-25-2008 01:19 AM
Kur'an Kıssalarının Önemi	mumsema	Peygamberlerin Kıssaları	1	06-09-2008 23:25 PM
İlmî Açıdan ve İslâm’a Göre Flört'ün Mahiyeti Nedir ?	Ecir	Diğer Soru ve cevaplar (kategorilerin dışında kalanları bu bölüme açalım)	3	04-20-2008 23:27 PM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder