TÜM DETAYLARIYLA NAMAZ - Ebu Muhammed Abdullah b Muhammed b Ahmed et-Tayyâr

(el-Kasîm Şeriat ve Usulu'd-Din Fakültesi Fıkıh Anabilim Dalı Öğretim Üyesi)

Malik b el-Huveyris'in rivayet ettiği hadiste Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmaktadır: "Ve benim nasıl namaz kıldığımı gördüyseniz, siz de öylece kılınız"[160] Cibril-i Emin Ka’benin kapısı yanında Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem’e namaz kılınış şeklini ve vakitlerini öğretmek üzere imam olmuştur Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem'in ashabı da namazı ondan öğrendiler, onlardan sonra gelen müslümanlar da günümüze kadar nesilden nesile birbirinden aktarıp durdular

Namaz yüce Allah'a ihlâsla ve Rasûle uyularak yapılması şart olan bir ibadettir Kıldığı namazı Allah için ihlâsla kılmayan, şirk koşmuş olur, ibadeti sahih olmaz Çünkü yüce Allah: "Eğer şirk koşarsan andolsun ki amelin boşa çıkar" (ez-Zümer, 39/65) diye buyurmuştur Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem'e uymayan bir kimsenin de yapacağı ibadet merduttur Çünkü Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem, Âişe RadıyAllahu anha'nın rivayet ettiği hadiste şöyle buyurmuştur: "Her kim bizim bu işimizde ondan olmayan bir şeyi sonradan ortaya çıkarırsa, o merduttur"[161]

Namaz İslamın en büyük rüknüdür Onu red ve inkâr ederek terkeden bir kimse kâfir olur ve İslamdan çıkar Onu tembellikten ve başka işlerle meşgul olarak şer'î bir mazeret olmadan terkeden bir kimse de aynı şekilde kafirdir Sünnet bu hususta çok açıktır Câbir RadıyAllahu anh'dan şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem'i şöyle buyururken dinledim: "Kişi ile şirk ve küfür arasındaki (ayırıcı çizgi) namazı terketmektir"[162]

Namaz kıraat ihtiva eden bir kıyam, tesbih ihtiva eden bir rükû, hamd ihtiva eden rükûdan doğrulmak, aralarında bir oturma ve tesbih bulunan iki secdedir Bütün bunlara bir rekat denilir Namaz ise birkaç rekatten oluşur

Farz olan namazlar beş tanedir Sabah namazının farzı, ikamet ve yolculuk halinde iki rekat, öğle, ikindi ve yatsının herbirisinin farzları, ikamet halinde dört, yolculuk halinde iki rekat, akşam namazının farzı, ikamet ve yolculuk hallerinde üç rekattir

Namazı müslüman kişi tek başına ya da cemaatle birlikte eda eder Cemaatle birlikte namaz kılacak olursa, müslüman bir kimsenin evinde abdest alıp, abdest azalarını güzelce yıkaması, sonra cemaatle namaz kılmak niyetiyle evinden çıkması ne kadar güzeldir! Böyle yapacak olursa, attığı herbir adım dolayısıyla mutlaka yüce Allah onu bir derece yükseltir ve onun üzerinden bir günahı kaldırır Çünkü Ebu Hureyre RadıyAllahu anh'dan şöyle dediği rivayet edilmiştir: Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem buyurdu ki: " Çünkü onlardan herhangi bir kimse abdest alır, abdestini güzelce yerine getirir, sonra mescide ancak namaz için ve namazdan başka bir maksadı olmadan kalkıp giderse, attığı herbir adım dolayısıyla mutlaka onun bir derecesi yükseltilir ve o adım dolayısıyla bir günahı kaldırılır Mescide girinceye kadar"[163]

Kaynaklar :

[160] Buhârî, I, 155

[161] Muslim, II, 1343, H no: 1718

[162] Muslim, I, 88, H no: 82

[163] Muslim, I, 459, H no: 649

- devam edecek inşaAllah -

Safları düzgün tutmayı terketmeknin de günah ve sünnete muhalefet olduğu açıkça ortadadır Bundan dolayı safları düzgün tutmak vacib olmuştur Haram olacağından ötürü bu hususta kusurlu hareket etmek caiz olmaz Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem safların düzgün tutulmasını emrederdi Enes RadıyAllahu anh'dan rivayete göre Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Saflarınızı düzgün tutunuz Çünkü safları düzgün tutmak, namazın dosdoğru kılınmasının bir parçasıdır"[171]

Fakat safları düzgün tutmaya muhalif hareket etmek, tercih edilen görüşe göre namazın bâtıl olacağı anlamına gelmez Çünkü safları düzgün tutmak namaz dolayısıyla vacib olan bir farzdır Namazın içinde vacib olan bir farz değildir Namaz dolayısıyla vacib olan bir farzı terkeden kişi günahkâr olmakla birlikte namazı batıl değildir Ezan okumak gibi

Safların düzgün tutulmasında muteber olan aynı hizada olmak ve safların paralelliğidir Çünkü Enes RadıyAllahu anh'dan gelen rivayete göre Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Saflarınızı düzgün tutunuz Ben sizi arkamdan da görüyorum” (Enes diyor ki: Bundan dolayı) her bir arkadaşlarımız omuzunu yanındaki arkadaşının omuzuna, ayağını onun ayağına yapıştırırdı[172]

en-Numan b Beşir de şöyle demiştir: "Ben bizden her adamın topuğunu arkadaşının topuğuna yapıştırdığını gördüm"[173] İşte muteber olan budur

Aynı hizada olmakla birlikte safın, şeytanlara girecek delik bırakmayacak şekilde sıkı olması gerekir Çünkü Abdullah b Ömer RadıyAllahu anh'dan rivayete göre Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Safları düzgün tutunuz, omuzları aynı hizaya getirin, boşlukları kapatın Kardeşlerinizin ellerinde yumuşayın (bir tarafa çekerlerse gidin) ve şeytanların girebilecekleri boşluklar bırakmayın Her kim bir safı bitiştirirse Allah da onu bitiştirir, kim bir safı koparırsa Allah da onu koparır"[174]

Enes RadıyAllahu anh'dan rivayete göre Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Saflarınızı çok sık tutunuz Onların aralarındaki mesafeyi yakınlaştırınız Boyunlar aynı hizaya gelsin Nefsim elinde olana yemin ederim ki, ben şeytanın siyah küçük koyunları andıran şekliyle safların arasındaki boşluklardan girdiğini görüyorum"[175]

İkinci safı tutmadan önce birinci safın tamamlanması gerekir ve bu böylece sürüp gitmelidir Saflar arası ve imam arasındaki boşlukların yakın olmasına riayet edilmelidir Kadın saflarının, erkek saflarının arkasında ayrıca dizilmesi gerekir Kadınların tuttukları safların, erkeklerin saflarından sonra olması icab eder Çünkü Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Erkeklerin saflarının en hayırlısı, ilk olandır En kötüleri sonuncusudur Kadınların saflarının en şerlisi ilki, en hayırlısı sonuncularıdır"[176]

Kıbleye yönelik ve bütün bedeniyle düzgün bir şekilde safta durduktan sonra, kalbinden farz ya da nafile kılmak istediği namazı niyet eder; fakat bunu sözlü olarak telaffuz etmez Çünkü sözlü olarak niyeti telaffuz etmek meşru değildir, bid'attir Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem'den olsun, ashabından herhangi bir kimseden olsun sözlü niyet yaptığı nakledilmemiştir

Eğer imam olarak namaz kıldırıyor ya da tek başına namaz kılıyor ise namaz kıldığı tarafa doğru bir sütre bulundurur Çünkü Ebu Zerr RadıyAllahu anh'dan şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Sizden herhangi bir kimse namaz kılmak üzere ayağa kalktığı vakit şâyet önünde bineğin üzerindeki yükün arka tarafında bulunan çubuk gibi bir şey bulunursa, o onun için sütre olur Eğer önünde binek yükünün arka tarafındaki çubuk gibi bir şey bulunmazsa eşek, kadın, siyah köpek namazını keser"[177]

Daha sonra "Allahu ekber" diyerek iftitah tekbirini alır Secde edeceği yere bakar Başka bir lafız söylemek olmaz, çünkü zikir lafızları tevkifidir (Bu hususta gelen rivayetlere bağlıdır) Bu konuda nassta varid olanlar yapılabilir Bunları başkalarıyla değiştirmek caiz değildir Şâyet arab diliyle söyleyemediğinden bunu telaffuz edemeyecek olursa, kendi diliyle tekbir getirir, onun için bir sakınca yoktur Çünkü yüce Allah: "Allah hiçbir kimseye gücünün yeteceğinden başkasını yüklemez" (el-Bakara, 2/286) diye buyurmaktadır

İftitah tekbirini getirmedikçe namaza başlanılmış olmaz Çünkü Ali RadıyAllahu anh, Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir: "Namazın anahtarı taharet, onun tahrimi (ona başlamak suretiyle namaz dışındaki şeylerle uğraşmanın haram kılınması ve namaza gereken saygının gösterilmesi) tekbir, tahlili (namaz dışındaki fiilleri helal kılması) ise selam vermektir"[178]

Kaynaklar :

[171] Buhârî, I, 177

[172] Buhârî, I, 177

[173] Ebu Davud, I, 433, H no: 666; el-Albâni, Sahihu Sunen-i Ebi Davud, I, 131, H no: 620'de sahih olduğunu belirtmektedir

[174] Ebu Davud, I, 433, H no: 666; el-Albâni, Sahihu Sunen-i Ebi Davud, I, 131, H no: 620

[175] Ebu Davud, I, 434, H no: 667, el-Albâni, Sahihu Sunen-i Ebi Davud, I, 131, H no: 621'de sahih olduğunu belirtmektedir

[176] Muslim, I, 326, H no: 440

[177] Muslim, I, 365, H no: 510

[178] Tirmizî, I, 9, H no: 3; el-Albâni, Sahihu Suneni’t-Tirmizî, I, 4, H no: 3, hasen, sahihtir kaydıyla

- devam edecek inşaAllah -

Alah razi olsun kardes

Alıntı: iliman´isimli üyeden Alıntı Alah razi olsun kardes

amin cümlemizden inşallah

İnsanın bazan bu duayı, bazan ötekini okuyarak başlaması gerekir Böylelikle bütün sünnetleri yerine getirmiş olur ve bu yolla sünneti canlandırmış, kalbi uyanık tutmuş olur Fakat her ikisini birarada okumaz Çünkü Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem Ebu Hureyre'nin sorusuna verdiği cevabda iki duayı birarada zikretmemiştir

Daha sonra: "Eûzu billahi mine'ş-şeytani'r-racim Bismillahirrahmanirrahim" diyerek Fatiha suresini okur Çünkü Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem: "Fatihatu'l-Kitab'ı okumayan kimsenin namazı olmaz"[184] diye buyurmuştur

Fatiha namazın rükunlerinden birisidir ve namazın sıhhati için şarttır Fatiha'sız namaz sahih olmaz Namaz kılan kişi her rekatte Fatiha'yı okur Çünkü Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem namazını doğru dürüst kılamayan zata birinci rekati anlatırken: "Sonra bunları namazının tamamında yap"[185] diye emir buyurmuştur Rukû, sücûd, kıyam ve ku’ûd (oturmak) herbir rekatin rüknü olduğu gibi Fatiha okumak da aynı şekildedir Hiçbir farkı yoktur Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem herbir rekatte bu sureyi okumaya devam etmiştir Onun herhangi bir rekatte Fatiha'yı okumadığına dair bir rivayet bilinmemektedir

Fatiha'yı okuma yükümlülüğü ancak imama rükû halinde iken yahutta kıyamda iken namaza başlayıp da Fatiha'yı okumayı bitirmeden önce rukû’yu kaçıracağından korkan kimseden sakıt olur Çünkü Ebu Bekre RadıyAllahu anh'ın rivayet ettiği hadise göre o Nebi SallAllahu aleyhi vesellem'e rükûda iken yetişmiş, saffa varmadan önce rükû yapmış, daha sonra bunu Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem'e anlatınca, Peygamber de ona: "Allah senin bu bağlılığını arttırsın, fakat bir daha böyle yapma"[186] diye buyurmuş, kıraatine yetişmeyip sadece rükûsuna yetiştiği rekâti kaza etmesini emretmemiştir Eğer kıldığı o rekat sahih olmamış olsaydı, namazını doğru dürüst kılamayan kimseye -namazının rükunlerini yerine getirmediğinden ötürü- tekrar kılmasını emrettiği gibi, Ebu Bekre'ye de o rekatini yeniden kılmasını emrederdi Fatiha kıyamda rükündür Kendisinden önce namaza başlanmış olan böyle bir kimse (mesbuk)den ise imama tabi oluşundan dolayı kıyam sâkıt olmuştur Onun üzerinden Fatiha'nın okunacağı yer olan kıyam sakıt olunca bu haldeyken yapacağı kıraat de sâkıt olur Fatiha'nın okunması imama da me'muma (imama uyana) da, namazı tek başına kılana da, gizli ve açıktan okunan namazlarda da farzdır Ancak sözünü ettiğimiz mesbûktan Fatiha'nın okunması sakıt olur

Sünnet sabah namazında imama uyanın Fatiha'yı okumasının vücubuna delildir Sabah namazı ise açıktan okunan bir namazdır Ubâde b es-Sâmit RadıyAllahu anh dedi ki: Sabah namazında Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem'in arkasında idik Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem Kur'ân okumak istedi, fakat Kur'ân okumakta biraz zorluk çekti Namazını bitirince: "Muhtemelen imamınızın arkasında siz de okuyorsunuz" dedi Bizler: Evet hızlıca, ey Allah'ın Rasûlü dedik Şöyle buyurdu: "Sadece Fatihatu'l-kitab'ı okuyunuz Çünkü Fatiha'yı okumayan kimsenin namazı olmaz"[187]

İmam Ahmed, Muhammed b Ebi Âişe'den, o Muhammed ashabından bir adamdan şöyle dediğini rivayet etmektedir: Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem buyurdu ki: "Galiba imam okurken siz de okuyorsunuz" Bunu üç defa söyledi Ashab: Evet biz bunu yapıyoruz, deyince Peygamber şöyle buyurdu: "Sizler bunu yapmayınız Ancak birinizin Fatihatu'l-kitabı okuması müstesnâ"[188]

Tek başına namaz kılan da, imama uyan da, imamın kendisi de Fatiha'dan sonra "âmîn" der Bu sözü açıktan okunan namazda açıkça, gizliden okunan namazda da gizlice söyler İmama uyan kimsenin imama uygun hareket etmesi, ondan önce dememesi ve ondan sonraya kalmaması gerekir Bundan sonra ise Kur'ân-ı Kerim'den kolayına geldiği kadarıyla okuması sünnettir

Daha sonra ellerini, omuzlarının yahut kulaklarının hizasına kaldırarak tekbir getirip rükûya varır Ellerini dizlerinin üzerine onlara dayanarak parmakları açık vaziyette, başı sırtıyla düz bir halde rükûda durur, rükûsunda bütün eklemleri yerine oturarak "subhane rabbiye'l-azîm" der Efdal olan bunu üç ya da daha fazla tekrarlamasıdır Bu zikri yaparak hem sözlü olarak yüce Allah'ı tazim etmiş olur, hem de fiili olarak rükûya varmakla onu tazim etmiş olur "Subhane rabbiye'l-azîm"den sonra "ve bi hamdihi" diye eklemesi müstehabtır Çünkü bu sahih sünnette böylece varid olmuştur Aynı şekilde sahih hadiste zikredileni söylemesi de meşrudur Çünkü Âişe RadıyAllahu anha'dan şöyle dediği rivayet edilmiştir: Peygamber SallAllahu aleyhi vesellem rükû ve sucudunda: "Subhanekellahumme Rabbenâ ve bi hamdike Allahummağfirli" derdi"[189] Yine sünnette sahih olarak gelen rivayetlerden birisi de Âişe RadıyAllahu anha'nın şu rivayetidir Rasûlullah SallAllahu aleyhi vesellem rükû ve sücûdunda: "Subbûhun, kuddusun, Rabbu'l-melâiketi ve'r-ruh" derdi[190]

Pazularını -yanındakine eziyet vermeyecekse- açması sünnettir Eğer yanındakine rahatsızlık verecekse sünnet yapmak için müslümanın hurmetini (saygı göstermesilmesi gereken hakkını) çiğnemez

Kaynaklar :

[184] Muslim, I, 295, H no: 394

[185] Buhârî, I, 192

[186] Buhârî, I, 190

[187] Ebu Davud, I, 515, H no: 823; İbn Hacer, Telhisu’l-Habir, I, 231, H no: 344'te şunları söylemektedir: Ebu Davud, Tirmizî, Dârekutnî, İbn Hibban, Hakim ve Beyhaki, İbn İshak yoluyla gelen rivayetin sahih olduğunu belirtmişlerdir Bu hadisin şahidlerinden birisi de İmam Ahmed'in, Halid el-Hazzâ yoluyla yaptığı rivayettir

[188] Musned, V, 310'da Peygamber Sallalahu aleyhi vesellem'in ashabından bir adamdan diye rivayet etmiştir İbn Hacer, Telhisu’l-Habir, I, 231'de şunları söylemektedir: Senedi hasendir, İbn Hibban bu hadisi Eyyub'dan, o Ebu Kılâbe'den, o Enes'den diye rivayet etmiştir

[189] Buhârî, I, 193

[190] Muslim, I, 353, H no: 487

- devam edecek inşaAllah -