Cenab-i Hakkin insanlar uzerindeki rahmet tecellileri cesitlidir Ister iyilik, ister kotuluk olsun insanlarin yaptiklarina rahmeti ile karsilik verir Kur’an-i Kerimde bir kimsenin iyilik yapmasina on kat sevap verilecegi, kotuluk yapmasina da misli kadar gunah yazilacaginin beyan buyurulmasi bu sonsuz rahmetin bir tecellisidir

Resul-i Ekrem (asm) bir hadis-i serifte bu hususu aciklamaktadir “Allah iyiliklerin ve fenaliklarin yazilmasini emretti” buyurduktan sonra soyle devam etmektedir:
“Bir kimse bir iyilik yapmaya niyetlenir de yapamazsa, Allah kendi katinda o kimse icin tam bir iyilik sevabi yazar Eger hem niyetlenir, hem de o iyiligi yaparsa on iyilik sevabi yazar ve bu sevabi yedi yuze ve daha fazlasina kadar cikarir Ve eger fenalik yapmaya niyetlenir de sonra vazgecerse, Allah onun icin tam bir iyilik sevabi yazar Eger kotu ise hem niyetlenir, hem de onu yaparsa, Allah o kimse icin bir gunah yazar”(1)

Hadis-i serifin izahinda Allah’in rahmetine, fazlina dikkati ceken Sahih-i Buhari Sarihi Ayni, “azm”le “niyet” etmek arasindaki farka da temas etmektedir Bir kimse kotuluk yapmayi niyet eder de yapmazsa mes’ul olmadigi gibi Cenab-i Hakkin fazlindan bir sevap kazanir Fakat azmetmek ayridir Azm bir kotulugu yapmak hususunda kendi ic aleminde kalben ve fikren karar vermektir Insanin kotuluk yapmaya karar vermesi bazi alimlere gore mes’uliyet gerektirir(2)

Ayni sekilde iyilige niyet etmek sevabi kazandirdigi gibi, azmetmek de daha fazla sevabi kazandirir Demek burada ister azm, ister niyet olsun, hep iyiden ve guzelden yana olmak her zaman menfaatimizedir
Insanin hayaline gelen kotu seylerden insan mes’ul degildir Insan kotu hayalleri adet haline getirmemeli, kendi arzu ve istegiyle o hayallere girmemelidir Birisini dovmeyi dusunmek, bir gayri mesru fiili yapmayi dusunmek de bu kisma girer Sorumluluk gerektirmez Ancak kardeslik ve sevgi gibi guzel dusuncelerimize zarar verebilir

Insan manevi ve hayirli seylerde karar vermese de yine sevaba mazhar olur Cunku guzel ve hayirli seyler nurludur Cenab-i Hakkin lutfuyla, insanin onlari kendi aleminden gecirmesi dahi sevaba ve hayra vesile olur Bir hadis-i serifte mu’minin niyeti amelinden hayirli oldugunu isaret edilmesi bu hakikati ifade etmektedir(3) Cunku Cenab-i Hakkin insanin ibadetine ve iyiliklerine ihtiyaci yoktur Insanin halis niyetini ibadet etmis gibi kabul eder

Resul-i Ekrem (asm) bir hadis-i serifte bu hususu soyle beyan eder:
“Geceleyin kalkip nafile namaz kilmak niyeti ile yatagina giren ve sabah namazi zamanina kadar uyuya kalan kimse icin niyet ettigi namazin sevabi yazilir ve onun uykusu, Rabbi tarafindan kendisine verilen bagis olur”(4)

Aslinda bu ilahi fazl ve rahmet mu’minleri daima sevk ve gayrete getirmelidir Butun hayati ibadet haline getirebilecek bir noktayi dikkatten uzak tutmamak gerekir

Bediuzzaman niyet hakkinda su muhim aciklamayi yapmaktadir “Niyet oyle bir hasiyete maliktir ki, adetleri, hareketleri ibadete ceviren pek acip bir iksir [ilac] ve bir mayadir Ve keza niyet olu ve meyyit olan haletleri ihya eden ve canli, hayatli ibadetlere ceviren bir ruhtur" (5)

O halde mu’minler hayal ve niyet gibi butun duygularini ebedi hayatin kazanmasina faydasi olacak seylerde harcamalidirlar Hayal gibi guzel bir duyguyu basit ve adi seylerde degil de ulvi ve manevi seylerde harcamak en uygunudur

1) Buhari, Rikak:31,
2) Umdetu'l-Kari, 23:80,
3) Kesfu'l-Hafâ, 2:324,
4) Ibni Mace, Ikame: 177,
5) Mesnevi-i Nuriye, s65