1- Okumaya başlamadan önce ağzı misvakla temizlemek

2- Kur'an'ı mescit veya bir başka temiz yerde okumak

3- Kıbleye yönelmek

4- Allah Teâlâ'nın: "Kur'an okuyacak olduğun zaman,kovulmuş şeytandan Allah'a sığın" âyeti (Nahl, 98) mûcebince Kur'an okumaya başlarken eûzü çekmek

5- Tevbe Sûresi hariç her sûrenin başında besmele çekmek

6- Okunan Kur'an âyetlerini huşû ile dinleyip anlamları hakkında düşünmek
Allah Teâlâ, Muhammed Sûresi'nin 24 âyetinde bu hususa işaretle meâlen:
"Onlar Kur'an'ı düşünmüyorlar mı? Yoksa kalpleri mi kilitli?!" buyurmaktadır

7- Sesi güzelleştirmek ve Kur'an'ı tane tane okumak (Müzzemmil, âyet: 4)

8- Aceleci davranmamak

9- Med kaidelerine uymak

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adı ile başlarız Hamd Allah'a mahsustur O, Allah ki, kullarına, peygamber gönderip Kitab'ı indirmiştir O kitâb ki hakkında 'Ona ne önünden, ne ardından (hiçbir suretle) bâtıl yaklaşamaz, o herkes tarafından öğülen ve hikmet sâhibi olan Allah tarafından indirilmedir' (Fussılet/42) ayeti vârid olmuştur
Öyle ki; ondaki kıssa ve haberler sayesinde düşünenler için ibret yolu oldukça genişlemiştir Yine o kitabda tafsilatıyla beyân edilen ahkâm sayesinde dosdoğru yolda nasıl gidileceği, herkese bâriz bir şekilde görünmüştür O kitâb, helâl ile harâmı ayırdı Bu bakımdan o kitâb, ziyâ ve nurdur O kitabın sayesinde insanoğlu gururundan kurtulur O kitabda kalb(in mânevî) hastalıklarının şifası vardır O kitaba muhalefet eden herhangi bir kaynaktan ilim arayanları, Allah Teâlâ dalâlete götürür O kitâb Allah'ın kopmaz ipidir, apaçık nurdur En sağlam kulpu ve insanı hedefine yetiştirici en sağlam tutanağıdır O kitâb, azı çoğu, küçüğü büyüğü, kısacası bütün hakikati kendinde toplayan bir kitabdır O kitabın içindeki hikmetler bitmez ve tükenmez
Onun beşer takatinin üstündeki beyanâtı sonsuzdur İlim sahipleri yanında onun faydaları hudutsuzdur Kur'ân çok okumakla eskimez Öncekileri ve sonrakileri irşâd eden o kitabdır Cinler o kitabı dinledikten sonra hemen kavimlerini Allah'ın azabından korkutmak gayesiyle döndüler ve 'dediler ki: Biz çok hoş bir Kur'ân dinledik Hidayete erdiriyor Biz de ona imân ettik Bundan böyle Rabbimize asla hiç kimseyi ortak koşmayacağız' (Cin/1-2) Öyle ise, o kitaba iman eden bir kimse muvaffak olmuştur Onunla söyleyen, doğru söylemiştir Ona yapışan, hidayete ermiştir Onunla amel eden, zaferi elde etmiştir
Nitekim Allah Teâlâ Kur'an-ı Kerîm'de o kitâb hakkında şöyle buyurmaktadır: 'Hiç kuşkusuz Kur'an'ı biz indirdik ve muhakkak ki onu biz koruyacağız' (Hicr/
Kalplerde ve mushaflarda korunmasının sebeplerinden birisi de, devamlı okumak, âdabı ve şartlarına riayet ederek tedkîkine devam etmek, ondaki zahirî adabı ve bâtınî amelleri muhafaza etmektir Bunun beyan ve tefsiri gerekir Maksad ve hedefleri dört bölümde toplanmıştır
Birinci Bölüm: Kur'ân ve Kur'ân Ehli'nin Fazileti, Gafletle Kur'ân Okuyanların Kötülenmesi
İkinci Bölüm: Kur'ân Okumanın Zâhirî Adabı
Üçüncü Bölüm: Kur'ân Okunurken Riayet Edilmesi Gereken Bâtınî Ameller
Dördüncü Bölüm: Kur'an'ın Anlaşılması, Şahsî Görüşle (Rey'le) ve Başka Yollarla Tefsir Edilmesi

Kur'an'ın Fazileti

Hadîsler
Hz Peygamber (sa) şöyle buyurmuştur:
Kim Kur'an'ı okuduktan sonra herhangi bir kimsenin kendisine verilen nimetten daha üstün bir nimete sahip olduğunu düşünürse, muhakkak o, Allah Teâlâ'nın bü yüttüğü nimeti küçümsemiş olur1
Hiçbir şefaatçı yoktur ki, Allah nezdinde mertebesi Kur'an'ın mertebesinden daha efdal ve üstün olsun Ne peygamberlerin, ne melek ve ne de başkasının, (yani en büyük şefaatçı Kur'an'dır)2
Eğer Kur'ân bir deride bulunursa, ateş o deriyi yakmaz3
Ümmetimin en üstün ibadeti, Kur'ân okumaktır4
Allah Teâlâ, mahlûkunu yaratmazdan bin yıl önce, Tâhâ ve Yâsîn sûrelerini okudu, Melekler Allah Teâlâ'nın Kur'ân okuyuşunu dinlediklerinde dediler ki, cennet o ümmete olsun ki, bu okunan kelâm onun üzerine nâzil olacaktır Cennet o göğüslere olsun ki, bunu yüklenecektir ve cennet o dillere olsun ki, bununla konuşacaktır5
Ey ümmetim! Sizin en hayırlınız, Kur'an'ı öğrenen ve öğreteninizdir
Allah Teâlâ bir hadîs-i kudsî'de şöyle buyurmaktadır:
Kur'an'ı okumak, herhangi bir kimseyi bana yalvarmaktan ve benden ihtiyacını istemekten alıkoyuyorsa, o kimseye şükredenlerin en faziletli ve en yüce sevabını ihsan ederim6
Üç zümre vardır Onlar kıyâmet gününde simsiyah miskten meydâna gelmiş bir tepenin üzerinde otururlar Kıyametin korkunç manzarası onları korkutmaz Onlar şunlardır:
a) Sadece Allah'ın cemâlini elde etmek ve onun rızâsını gözetmek gayesiyle Kur'ân okuyan kişi,
b) Kendisinden râzı olan bir cemaate Kur'ân okuyarak cemaatle namaz kıldıran kişi (Metinde, üçüncü zümreden bahsedilmemiştir)7
Kur'ân ehli, Allah'ın ehli ve havâss kullarıdır
'Demir paslandığı gibi, kalpler paslanır' demesi üzerine Hz Peygambere şöyle soruldu: 'Ey Allah'ın Rasûlü! O halde kalplerin cilâsı nedir?' Hz Peygamber 'Kur'an'ı okumak ve ölümü hatırlamak' diye cevap verdi9
Muhakkak ki, Allah Teâlâ, Kur'ân okuyucusunu, cariyesinin şarkısını dinleyen kimseden daha fazla dinler10
Ashab'ın ve Alimlerin Sözleri
Ebû Umâme el-Bâhilî şöyle buyurmuştur: 'Kur'an'ı okuyunuz Sakın bu duvarlarda asılı bulunan mushaflar sizi aldatmasın Çünkü Kur'an'a kap olan bir kalbi Allah Teâlâ azaba uğratmaz'
İbn Mes'ud (ra) şöyle demiştir: 'İlmi istediğiniz zaman, Kur'an'ı inceleyiniz Çünkü öncekilerin ve sonrakilerin ilmi Kur'an'dadır'
Yine İbn Mes'ud (ra) şöyle der: 'Kur'an'ı okuyunuz Çünkü sizlere, Kur'an'ın her harfi için on sevab verilir Dikkat ediniz! Ben 'Elif, lam, mim' bir harftir demiyorum Elif ayrı, Lâm ayrı ve Mim de ayrı harflerdir'
Yine İbn Mes'ud (ra) şöyle demiştir: 'Herhangi birinizin kendi durumunu yoklamasına gerek yoktur Eğer o kişi Kur'an'ı sever ve ona hayranlık duyarsa, bilmiş olsun ki Allah'ı ve Rasûlü'nü de se-ver Eğer Kur'an'a buğzediyorsa, muhakkak Allah'a ve Rasûlü'ne de buğzediyor demektir'
Amr b el-As 'Kur'an'm her ayeti, cennetin bir derecesi ve evinizin de lambasıdır' demiştir
Yine Amr b el-Âs şöyle der: 'Kur'ân okuyan bir kimse, nübüv-veti kaburgalarının arasına koymuş demektir Ancak şu kadar var ki; bu kimseye vahiy gelmez'
Ebû Hüreyre (ra) şöyle der: 'Herhangi bir evde Kur'ân oku-nursa, şeksiz ve şüphesiz o ev (mânen) aile efradı için genişler, hayrı çoğalır, oraya melekler dolar ve şeytanlar kaçar O ev ki, içinde Kur'ân okunmaz, aile efradı üzerine daralır, hayrı azalır, melekler oradan çıkıp şeytanlar dolar'
Ahmed b Hanbel (ra) şöyle der: "Allah Teâlâ'yı rüyamda gördüm ve kendisine sordum: 'Ey Rabbim! Sana yakınlaşmak isteyenlerin, bu gayeye ulaşmaları için en iyi yol nedir?' Allah (cc) 'Yâ Ahmed! Kelâm'dır (Kur'an'dır)' dedi 'Yârab! İster anlasın, ister anlamasın, her okuyan insan bu dereceye varır mı?' dedim 'İster anlasın, ister anlamasın, varır' buyurdu"
Muhammed b Ka'b el-Kurzî şöyle buyurmuştur: 'İnsanlar, kıyâmet gününde Allah Teâlâ'dan Kur'an'ı dinledikleri zaman, (öyle bir aşka gelirler ki) sanki Kur'an'ı hiç dinlememişlerdir'
Fudayl b İyâz şöyle der: 'Kur'ân ile amel edene en yakışan hareket, hiç kimseye hatta sultanlara ve rütbece onlardan daha küçük olan diğer idarecilere de muhtaç olup el açmamasıdır! Bu bakımdan Kur'ân hâmilinin insanlara muhtaç olmaması, aksine insanların ona muhtaç olması, ona daha uygun ve yaraşır bir harekettir'
Yine Fudayl b İyâz şöyle der: 'Kur'an'ın taşıyıcısı, İslâm bayrağının taşıyıcısıdır Bu bakımdan ağır başlı olup oynayanlarla beraber oynamamalı ve unutanla beraber unutmamalı, gevezelik yapanlarla teşrik-i mesâi etmemelidir Bütün bunları yüce Kur'an'm tazimine binaen yapmamalıdır'
Süfyan es-Sevri (ra) şöyle demiştir: 'Kişi Kur'an'ı okuduğu zaman, melek onun gözlerinin ortasından öper'
Amr b Meymûn (ra) şöyle demiştir: Sabah namazını kıldığı zaman Kur'an'ı açıp yüz ayet okuyan bir kimseyi, bütün insan-ların yaptığı hayırlı amelleri yapmış bir kimse gibi, Allah Teâlâ yüceltir'
Hâlid b Ukbe Allah Rasûlü'ne (sa) gelip, 'Ey Allah'ın Rasûlü! Bana Kur'ân oku!' diye teklifte bulununca, Hz Peygamber şu ayeti okudu: 'Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya vermeyi emrediyor' (Nahl/90) Bunun üzerine Hâlid, Rasûlullah'a 'Ne olur, aynı ayeti tekrar et' diye yalvarınca, o da aynı ayeti yeniden okudu
Hâlid 'Allah'a yemin ederim ki Kur'an'ın halâveti vardır Kur'an'ın üzerinde pırıl pırıl parlayan bir nur vardır Onun altı yapraklı, üstü ise meyve vericidir Beşer böyle bir sözü asla söyleyemez'11
Hasan Basrî (ra) şöyle demiştir: 'Allah'a yemin ederim, Kur'ân dan daha üstün bir zenginlik olmadığı gibi, ondan mahrum olmaktan da daha fakirlik yoktur3
fudayl b Iyaz şöyle der: 'Haşr sûresinin son ayetlerini sabahladığında okuyup aynı günde ölen bir kimsenin defteri, şehidler defterinin mührü ile mühürlenir Akşamleyin aynı sûrenin son ayetlerini okuyup o gecede ölen bir kimsenin de defteri şehidlerin defterlerini sonuçlandıran mühürle mühürlenir'
Kasım b Abdurrahman şöyle der: Abidlerden birine dedim ki 'Senin oturduğun bu halvethanede kendisiyle arkadaşlık edeceğin kimse yok herhâlde' Bunun üzerine elini mushafa uzatıp dizlerinin üzerine koydu ve dedi ki: 'İşte arkadaşım budur'
Hz Ali şöyle demiştir: 'Üç şey vardır ki, insanın zekâsına kuvvet verir ve balgamı söker:
a) Misvak kullanmak,
b) Oruç tutmak,
c) Kur'ân okumak'
1) Taberânî, (Abdullah b Amr'dan zayıf bir senedle)
2) Abdülmelik b Habib ve
3) Taberânî ve İbn Hibban
4) Ebû Nuaym, (Nu'man b Beşir'den zayıf bir senedle)
5) Dârimî, (Ebû Hüreyre'den zayıf bir senedle)
6) Buharî, (Hz Osman'dan)
7) Tirmizî, (Ebû Said'den)
8) Nesâî, İbn Mâce ve Hâkim, (Enes'ten hasen bir senedle)
9) Beyhâkî, {zayıf bir senedle İbn Ömer'den)
10) İbn Mâce, İbn Hibban ve Hâkim, (Fudale b Ubeyd'den)
11)İbn Abdilberr, İstiâb; Beyhakî, Şuab'ul-İman

Kur'ân Okumanın Zâhirî Adabı

Bu edebler on tanedir:
I Kur'ân Okuyucusunun Hâli
Kur'ân okuyan abdestli olmalı, edebli ve sâkin bir şekilde durmalı İster ayakta isterse oturarak kıbleye yönelmelidir Başını önüne eğmeli, bağdaş kurarak veya yaslanarak oturmamalıdır Aynı zamanda mütekebbir bir şekilde de oturmamalıdır Hocasının huzurunda iken nasıl oturması gerekiyorsa, tek başına Kur'ân okurken de aynen o şekilde oturması uygundur Kur'ân okumak için, en faziletli ve uygun hâl, namazda ayakta iken ve camide okumaktır Amellerin en faziletlisi bu şekilde okumaktır Eğer yatağında uzandığı ve abdestsiz olduğu halde ezberinden Kur'ân okursa, yine fazileti varsa da, ayakta iken, namazda ve camide okuması kadar fazileti yoktur
Çünkü Allah Teâlâ (cc) Kur'an-ı Hakîm'de 'Sağ duyulular o kimselerdir ki, ayakta iken otururken ve yatarken Allah'ı anarlar Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler' (Alu İmran/191) buyurmuştur
Görüldüğü gibi, Allah Teâlâ burada hangi halde Kur'ân okursa okusun, Allah'ı ananları övmektedir Fakat şu kadar var ki önce ayakta okumayı, sonra oturarak, sonra da uzanarak okumayı tavsiye buyurmaktadır
Hz Ali (ra) şöyle buyurmaktadır: 'Ayaktayken namazda Kur'ân okuyan bir kimse için her harfe karşılık yüz sevap yazılır Oturarak namazda Kur'ân okuyan için, her harfe karşılık elli, namazın dışında abdestli olarak okuyan için de yirmibeş ve abdestsiz olarak okuyan için ise on sevap vardır Geceleyin ibadet etmek daha efdaldir Çünkü o gece, kalbin herşeyden boşalmasına daha elverişlidir'
Ebû Zer el-Gıfârî (ra) şöyle der: 'Gündüzleyin çok secde etmek ve geceleyin de uzun uzun namaz kılmak daha efdaldir',

Kur'an'dan Okunacak Miktar

Kur'ân okuyucularının uzun veya kısa okumak hususunda çeşitli âdetleri vardır; Kur'ân okuyucularından bazıları bir gün, bir gecede Kur'an'ı bir defa, bazıları iki defa, hatta bazıları üç defa hatmetmeye kadar ileri götürürler
Bazı Kur'ân okuyucuları da ayda bir defa hatmederler Fakat takdirleri hususunda başvurulan en sağlam kaynak Hz
Peygamberin (sa) şu hadîsi şerifidir:
Kim üç günden az bir müddette Kur'an'ı okuyup hatmederse o Kur'an'ın mânâsını anlamamıştır16
Bunun hikmeti şudur: Çünkü üç günden az bir müddette Kur'an'ı hatmetmek hevesine kapılmak, tertil (kelimelerin üzerine basa basa, harflerin hakkını vere vere okumak) ile okumaya mânidir Aynı mânânın Hz Aişe'den de vârid olduğunu görmekteyiz
Şöyle ki: Âişe validemiz (ra), Kur'an'ı çarçabuk kelimeleri birbirine bitiştirmek suretiyle okuyan birisini dinlediği zaman 'Bu adamcağız, ne Kur'ân okuyor, ne de susuyor' buyurmuştur
Hz Peygamber (sa) Amr'ın oğlu Abdullah'a haftada bir defa Kur'an'ı hatmetmesini emretmiştir17
Ashabdan bir cemaat de aynen bu şekilde haftada bir defa Kur'an'ı hatmederdi Osman b Affan, Zeyd b Sâbit, İbn Mes'ud ve Ubey b Ka'b bu gruba dahil olan zatlardır Bu bakımdan Kur'an'ı hatmetmekte dört derece vardır:
A) Yirmidört saatte bir defa hatmetmek ki âlimlerden bir grup bunu kerih görmüşlerdir
B) Ayda bir defa hatmetmek ki, her günde bir cüz okumak suretiyle yapılır Bu şekilde okumak ise, müddetin uzunluğu hususunda mübalâğa etmektir Nitekim birincisinin de müddeti kısalığı ve Kur'an'ı çok okumak hususunda mübalâğalı olduğugibi Bu iki derecenin arasında iki mutedil derece vardır
C) Haftada bir defa hatmetmek
D) Haftada iki defa hatmetmek Bu durumda bir hatim üç güne yakın bir müddette yapılmış olur En sevimlisi, geceleyin ayrı hatim, gündüzleyin de ayrı hatimdir Gündüz okunan hatmin pazartesi günlerinin sabah namazında bitirilmesi, gece okunan hatminde Cuma gecesinin akşam namazının iki rek'at sünnetinin içinde veya ondan sonra bitirilmesi daha evlâ ve daha uygundur ki bu şekilde günün evveliyle gecenin evvelini Kur'ân hatmetmekle karşılamış olsunZira Allah'ın melekleri eğer Kur'an'ı akşamleyin hatmederse sabaha kadar, eğer sabahleyin hatmederse akşama kadar onun için salât ü selâm okurlar
Bu bakımdan hatmin bereketi böylece bütün gece ve gündüzleri kapsamış olur
Kur'ân'dan okunacak miktar hakkındaki tafsilâta gelince, eğer kişi âhiret amellerinin yolcusu bulunan âbidlerden ise, haftada en az iki hatim yapmalıdır Eğer kalbî amellerin ve düşünce çeşitlerinin yolcularından veya ilmi neşretmekle meşgul olanlardansa, o zaman haftada bir hatim okumakla yetinmesinde beis yoktur Eğer Kur'an'ın mânâlarına fikren nüfuz eden bir kimseyse, o zaman çokça ayetleri tekrar ettiğinden ve düşündüğünden ötürü ayda bir defa Kur'an'ı hatmetmesi kâfidir
16) Sünen sahipleri, (Abdullah b Amr'dan)
17) Müslim ve Buharî, (Abdullah b Amr'dan

Kur'an'ın Kısım Kısım Okunması

Hizbe (bölüme) ayırmalıdır Çünkü ashâb (ra), Kur'an'ı hiziplere ayırmıştır Haftada bir hatim indiren bir kimseye gelince, Kur'an'ı yedi kısma ayırmalıdır
Rivayet ediliyor ki, Hz Osman (ra) Cuma gecesi Bakara sûresinden başlayarak, Mâide sûresinin sonuna kadar okuyordu Cumartesi gecesi En'am sûresinden Hûd sûresine kadar okuyordu Pazar gecesi Yûsuf sûresinden Meryem süresine kadar okuyordu Cumartesi gecesi Taha sûresinden Hz Musa ile Firavun'dan bahseden Kasas sûresine kadar okuyordu Çarşamba gecesi Zümer sûresinden,Rahmân sûresine kadar okuyup,Kur'an'ı hatmediyordu
İbn Mes'ud ise, Hz Osman'ın tertibinden başka bir tertib üzere Kur'an'ı taksim ederek her gecede bir kısmınıokumaktaydı
Denildi ki, Kur'anın hizibleri yedidir:
Birinci hizib, üç sûreden,
İkinci hizib, beş sûreden,
Üçüncü hizib, yedi sûreden,
Dördüncü hizib, dokuz sûreden,
Beşinci hizib, onbir sûreden,
Altıncı hizib, onüç sûreden oluşmaktadır,
Yedinci hizib ise, Kaf süresinden sonuna kadardır
İşte sâhabe-i kirâm (ra), böylece Kur'an'ı hiziblere ayırmıştı ve bu tertib üzere okurlardı Bu hususta Hz Peygamberin bir hadîs-i şerifi de vardır
Bütün bunlar, Kur'an'daki humus (beşte bir), öşür (onda bir) ve cüzler belirtilmezden önce idi Bunların dışında kalan durak yerleri, cüzlerin belirtilmesi, hiziblerin yazılması ve benzerleri daha sonra yapılmıştır