Kinayeli Anlatım (Söyleyiş) Yalana Girer mi?

**ßaran** · 07-21-2008

“Yalan” kelimesini ve taşımış olduğu mânâyı duyup da rahatsız olmayan var mıdır? Evet, bazı çirkin sıfatlar, esasında ve hakikat-ı halde herkesi rahatsız eder

Doğruluğun, istikametin, ahde vefanın zıddı olan yalan, hemen hemen her insanın nefret ettiği kötü bir alışkanlıktır

Bununla birlikte, acaba bazı hallerde yalan söylemek, yalan beyanda bulunmak caiz midir?

Önce, bazı sebeplerden dolayı yalana benzeyen beyanda bulunmaya cevaz veren hadis ve rivayetlere ve bu mevzuyla ilgili İslâm ulemâsının görüşlerine müracaat edelim:

Buharî ve Müslim Sahih’lerinde şöyle bir hadis zikrederler:
“Halkın arasını düzelten ve bunun için hayır niyetiyle söz ulaştıran veya hayır kasdıyla yalan söyleyen, yalancı değildir

”1

Yine Müslim, bu hadisin devamında Ümm-ü Gülsüm’den (r

a

) şu meâlde bir rivayeti de kaydetmektedir:

“İnsanların söylediklerinden hiçbir şeyde yalana ruhsat verildiğini işitmedim; ancak şu üç durum müstesna: 1) Harpte, 2) İnsanlarını arasını bulmada, 3) Kadının kocasına, kocanın da karısına karşı —ailenin düzeni için söylediklerinde

”2

Kâmil Miras merhumun, hadis âlimlerinin izahları ışığında bu rivayetlerin şerh ve açıklamasını özetlersek şunlar söylenebilir:
Hadiste, “insanların arasını bulmak için yalan söylemek yalancılık değildir” sözünün mânâsı, bu yalanda günâh yoktur mânâsındadır

Çünkü hadiste yalan, yalan olarak çıkarılmamakta, sadece bu çeşit yalana terettüp eden günahın olmadığı bildirilmektedir

Şüphe yok ki, yalan, gerek arayı düzeltmek için, gerekse başka bir maksatla söylensin yine mahiyeti itibariyle yalandır

Yalana üç yerde ruhsat verilmesi hususunda âlimler arasında farklı görüşte olanlar bulunmakta ise de, hadis ulemasının ekserisinin görüşü şu merkezdedir:

Yalanı ve olmayan bir şeyi haber vermek mutlak sûrette yasaklanmıştır

Yalan hususundaki hadisteki müsaade ise “tevriye” ve “îhâm” yoluyla söylenmesi halindedir

Tevriye: Birkaç mânâsı olan bir kelimeyi kullanan kimsenin en uzak mânâyı kasdederek söylemesidir

Îhâm ise: İki mânâsı olan bir kelimenin en uzak kullanılan mânâsını kasdederek söylemesidir

Bu iki söz sanatını bu meseleye getirecek olursak şu şekilde misaller verilebilir:

Meselâ savaş esnasında düşman askerine “Kralınız öldü” denilirken, bununla düşmanın daha önceki krallarından birisi kasdedilmesi gibi

Yine İslâmın ve Müslümanların zarara düşebileceği bir halde konuşmak ve fikir beyan etmek icap ettiğinde, doğrudan yalana varmadan dolaylı cümleler kullanmak da bu kabildendir

Aynı şekilde hanımın ve kızının gönlünü almak isteyen bir insan onlara bir şey vâdederken, “İnşaallah-Allah dilerse” gibi bir ifade kullanır da, söz verdiği şeyi hemencecik almazsa, bu durumda da yalan söylemiş olmaz

Çünkü bu öâd istikbale mâtuftur

Ayrıca birbirine dargın olan iki kişinin arasını bulurken, “falan adam seniniçin duâ ediyor” dese de, bununla o adamın “Allah’ım, bütün Müsltümanları affet” demiş olduğunu kasdetse, yalan bir beyanda bulunmuş olmaz

3 Dolaysıyla yalansöylemenin mes’uliyetinden kurtularak rahatlar

İmam-ı Beyhakî’nin rivayet ettiği bir hadiste, Peygamberimiz (a

s

m

) “Tevriyeli, kinâî ifadelerle yalandan kurtulup rahatlama vardır” buyurarak bu meseleye açıklık getirmişlerdir

4

Ancak, bilhassa günümüzde her sahada yalana fazla yer verildiğinden, buna meydan açmamak için bu çeşit meselelerde hassas ve dikkatli davranılmasını isteyen Bediüzzaman şöyle der:

“

Maslahat için kizb (yalan) ise zaman onu neshetmiştir (hükmünü kaldırmıştır)

Maslahat ve zaruret için bazı âlim ‘muvakkat’ fetvası vermiş

Bu zamandao fetva verilmez

Çünkü o kadar su-i istimal edilmiş ki, yüz zararı içinde bir menfaati olabilir

Onuniçin hüküm maslahata bina edilmez

“Meselâ: seferde namazı kasretmenin sebebi meşakkattır

Fakat illet olmaz

Çünkü muayyen bir haddi yok

Su-i istimale düşebilir

Belki illet yalnız sefer olabilir

”

Yâni yolculuk esnasında dört rekâtlı farz namazları iki kılarak kasretmenin illeti, esas sebebi, “yolculuk”, yolculuğa çıkmaktır

Meşakkat olmasa danamaz kısaltılabilir

Eğer meşakkat gerçek sebep olarak görülürse bu hükmü herkes kendisine göre değiştirip uygulayabilir

“Ben hiçbir zorluk çekmedim, öyleyse namazları dört rekât kılarım” gibi bir su-i istimale düşebilir

Bunun önüne geçmek için, meşakkat olsa da, olmasa da namaz kasredilir

Bu misâlden sonra Üstad, son olarak şu meseleye temas eder:

“Aynen öyle de, maslahat dahi yalan söylemeye illet olamaz

Çünkü muayyen bir haddi yok, su-i istimale müsait bir bataklıktır

Hükm-ü fetva ona bina edilmez

Öyle ise ‘imme’s-sıdk ve imme’s-sükût (ya doğru söylemeli yahut susmalı) Yani yol ikidir, üç değildir

Ya doğru, ya yalan, ya sükût değildir

”

“Evet, her söylediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değildir

Bazan zarar verse sükût etmek

Yoksa yalana hiç fetva yok

”5

1

Buharî, Sulh: 2; Müslim, Birr: 101

2

Müslim, A

g

e

3

Tecrid-i Sarih Tercemesi, 8: 111-112

4

et-Tâc, 5: 55

5

Hutbe-i Şâmiye, s

43-44

Mehmed Paksu Helal – Haram

***hayal*** · 4 Hafta önce

Allah razı olsun

07-21-2008	#1
Bilgiler ßaran Özel Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Mar 2008 Mesaj: 7,137 İtibar Tecrübe Puanı: 74 Rep Puanı : 2928 Rep Derecesi :	Kinayeli Anlatım (Söyleyiş) Yalana Girer mi? “Yalan” kelimesini ve taşımış olduğu mânâyı duyup da rahatsız olmayan var mıdır? Evet, bazı çirkin sıfatlar, esasında ve hakikat-ı halde herkesi rahatsız eder Doğruluğun, istikametin, ahde vefanın zıddı olan yalan, hemen hemen her insanın nefret ettiği kötü bir alışkanlıktır Bununla birlikte, acaba bazı hallerde yalan söylemek, yalan beyanda bulunmak caiz midir? Önce, bazı sebeplerden dolayı yalana benzeyen beyanda bulunmaya cevaz veren hadis ve rivayetlere ve bu mevzuyla ilgili İslâm ulemâsının görüşlerine müracaat edelim: Buharî ve Müslim Sahih’lerinde şöyle bir hadis zikrederler: “Halkın arasını düzelten ve bunun için hayır niyetiyle söz ulaştıran veya hayır kasdıyla yalan söyleyen, yalancı değildir”1 Yine Müslim, bu hadisin devamında Ümm-ü Gülsüm’den (ra) şu meâlde bir rivayeti de kaydetmektedir: “İnsanların söylediklerinden hiçbir şeyde yalana ruhsat verildiğini işitmedim; ancak şu üç durum müstesna: 1) Harpte, 2) İnsanlarını arasını bulmada, 3) Kadının kocasına, kocanın da karısına karşı —ailenin düzeni için söylediklerinde”2 Kâmil Miras merhumun, hadis âlimlerinin izahları ışığında bu rivayetlerin şerh ve açıklamasını özetlersek şunlar söylenebilir: Hadiste, “insanların arasını bulmak için yalan söylemek yalancılık değildir” sözünün mânâsı, bu yalanda günâh yoktur mânâsındadır Çünkü hadiste yalan, yalan olarak çıkarılmamakta, sadece bu çeşit yalana terettüp eden günahın olmadığı bildirilmektedir Şüphe yok ki, yalan, gerek arayı düzeltmek için, gerekse başka bir maksatla söylensin yine mahiyeti itibariyle yalandır Yalana üç yerde ruhsat verilmesi hususunda âlimler arasında farklı görüşte olanlar bulunmakta ise de, hadis ulemasının ekserisinin görüşü şu merkezdedir: Yalanı ve olmayan bir şeyi haber vermek mutlak sûrette yasaklanmıştır Yalan hususundaki hadisteki müsaade ise “tevriye” ve “îhâm” yoluyla söylenmesi halindedir Tevriye: Birkaç mânâsı olan bir kelimeyi kullanan kimsenin en uzak mânâyı kasdederek söylemesidir Îhâm ise: İki mânâsı olan bir kelimenin en uzak kullanılan mânâsını kasdederek söylemesidir Bu iki söz sanatını bu meseleye getirecek olursak şu şekilde misaller verilebilir: Meselâ savaş esnasında düşman askerine “Kralınız öldü” denilirken, bununla düşmanın daha önceki krallarından birisi kasdedilmesi gibi Yine İslâmın ve Müslümanların zarara düşebileceği bir halde konuşmak ve fikir beyan etmek icap ettiğinde, doğrudan yalana varmadan dolaylı cümleler kullanmak da bu kabildendir Aynı şekilde hanımın ve kızının gönlünü almak isteyen bir insan onlara bir şey vâdederken, “İnşaallah-Allah dilerse” gibi bir ifade kullanır da, söz verdiği şeyi hemencecik almazsa, bu durumda da yalan söylemiş olmaz Çünkü bu öâd istikbale mâtuftur Ayrıca birbirine dargın olan iki kişinin arasını bulurken, “falan adam seniniçin duâ ediyor” dese de, bununla o adamın “Allah’ım, bütün Müsltümanları affet” demiş olduğunu kasdetse, yalan bir beyanda bulunmuş olmaz3 Dolaysıyla yalansöylemenin mes’uliyetinden kurtularak rahatlar İmam-ı Beyhakî’nin rivayet ettiği bir hadiste, Peygamberimiz (asm) “Tevriyeli, kinâî ifadelerle yalandan kurtulup rahatlama vardır” buyurarak bu meseleye açıklık getirmişlerdir4 Ancak, bilhassa günümüzde her sahada yalana fazla yer verildiğinden, buna meydan açmamak için bu çeşit meselelerde hassas ve dikkatli davranılmasını isteyen Bediüzzaman şöyle der: “Maslahat için kizb (yalan) ise zaman onu neshetmiştir (hükmünü kaldırmıştır) Maslahat ve zaruret için bazı âlim ‘muvakkat’ fetvası vermiş Bu zamandao fetva verilmez Çünkü o kadar su-i istimal edilmiş ki, yüz zararı içinde bir menfaati olabilir Onuniçin hüküm maslahata bina edilmez “Meselâ: seferde namazı kasretmenin sebebi meşakkattır Fakat illet olmaz Çünkü muayyen bir haddi yok Su-i istimale düşebilir Belki illet yalnız sefer olabilir” Yâni yolculuk esnasında dört rekâtlı farz namazları iki kılarak kasretmenin illeti, esas sebebi, “yolculuk”, yolculuğa çıkmaktır Meşakkat olmasa danamaz kısaltılabilir Eğer meşakkat gerçek sebep olarak görülürse bu hükmü herkes kendisine göre değiştirip uygulayabilir “Ben hiçbir zorluk çekmedim, öyleyse namazları dört rekât kılarım” gibi bir su-i istimale düşebilir Bunun önüne geçmek için, meşakkat olsa da, olmasa da namaz kasredilir Bu misâlden sonra Üstad, son olarak şu meseleye temas eder: “Aynen öyle de, maslahat dahi yalan söylemeye illet olamaz Çünkü muayyen bir haddi yok, su-i istimale müsait bir bataklıktır Hükm-ü fetva ona bina edilmez Öyle ise ‘imme’s-sıdk ve imme’s-sükût (ya doğru söylemeli yahut susmalı) Yani yol ikidir, üç değildir Ya doğru, ya yalan, ya sükût değildir” “Evet, her söylediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değildir Bazan zarar verse sükût etmek Yoksa yalana hiç fetva yok”5 1 Buharî, Sulh: 2; Müslim, Birr: 101 2 Müslim, Age 3 Tecrid-i Sarih Tercemesi, 8: 111-112 4 et-Tâc, 5: 55 5 Hutbe-i Şâmiye, s 43-44 Mehmed Paksu Helal – Haram

4 Hafta önce	#2
Bilgiler *hayal* Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Oct 2008 Mesaj: 4,763 İtibar Tecrübe Puanı: 48 Rep Puanı : 195 Rep Derecesi :	--->: Kinayeli Anlatım (Söyleyiş) Yalana Girer mi? Allah razı olsun

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Hangi davranışlar kul hakkına girer?	LeoparGS	Diğer Soru ve cevaplar (kategorilerin dışında kalanları bu bölüme açalım)	8	4 Hafta önce 13:50 PM
Boş Eve Hirsiz Girer Mi....	elif07	Sahabelerin Hayatından Öyküler	2	10-17-2008 18:02 PM
Kinayeli laflar gönül sarsıyor	LeoparGS	Dini, Güzel Yazılar / Makaleler	5	08-04-2008 23:23 PM
Cennete Kimler Girer.!	ßaran	Yaşanmış Öyküler & Nükteler	2	07-13-2008 21:36 PM
Kipalı da girer, Başörtülü asla!! (vay be!!)	malik eşter	Bizi ilgilendiren haberler	5	02-06-2008 07:58 AM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder