Kurbanın İbadeti, Çeşitleri, Tarihçesi ve Bayrama Dönüşme Süreci

**LeoparGS** · 11-27-2008

Kurbanın İbadeti, Çeşitleri, Tarihçesi ve Bayrama Dönüşme Süreci

Kurban ne demektir? Lügat olarak, Arapça k-r-b kökünden türemiş masdar olması itibariyle, “manen yaklaşmak, yakın olmak ve müşavir olmak” manalarına geldiği gibi, aynı kökten türemiş isim olarak ise “kulu Allah'a yakınlaştıran vesile” manalarına gelir. Örfümüzde Kurban, Allah'a yaklaşmak için kesilen zebîhaya (kurbanlığa) denirse de, asıl mânâsı Allah'a yaklaşmak için sunulan herhangi herhangi bir şey demektir ki, bu, gerek kurbanlık ve gerekse diğer sadakalardan daha genel, daha umum î bir mana yelpazesine sahiptir.

İslamî literatürde ise “Kurban: Allah'a ibadet ve yakınlaşma niyetiyle, muayyen bir vakitte, muayyen bir hayvanı usûlüne uygun biçimde kesme” demektir. Daha açıkçası: Kurban; davar (koç, koyun, keçi), sığır (öküz, inek, dana, boğa, manda) veya deveyi, Kurban bayramının ilk üç gününde (Zilhicce'nin 10, 11 ve 12. günlerinde), Allah'a ibadet ve manen yaklaşmak niyeti ile usûlüne uygun kesmektir.

Kaç çeşit kurban ibadeti vardır ve bunların fıkhî hükmü nedir? Her yıl Kurban bayramı günleri olan Zilhicce'nin 9'u Arafe günü ile başlayıp 13'üne kadar devam eden beş günlük süre zarfında Mekke'de hac farîzasını yerine getiren hacı adayları kurban kestikleri gibi, aynı zaman zarfında kendi memleketlerinde bulunan diğer çoğunluk mü'minler de –maddi imkanlarına bağlı olarak- kurban keserler. Hacdakilerin kestiklerine Hedy kurbanı denilir iken, diğerlerine ise Udhiyye kurbanı denilir. Bir de Zilhicce 9-13'ü arası ile sınırlı olmayan, bütün sene içerisinde kesilebilen kurbanlar vardır ki bunlar da Nes î ke ve Nezir kurbanlarıdır. Kısaca şöylece maddeleyebiliriz.

Dört çeşit kurban vardır:

• Udhiyye Kurbanı : a. Vacip Udhiyye: Kurban bayramının ilk üç gününde hacda olmayanlardan maddî imkanı yerinde olan ve gerekli şartları taşıyan mü'minlerin kestiktikleri kurbandır ki, vâciptir. b.Nafile Udhiyye: Kurban bayramı günlerinde vacip olandan artık olarak değişik niyetlerle kesilen kurbanlardır ki nafiledir.

• Hedy Kurbanı : Hac mevsiminde hacı adaylarının kestikleri kurbandır ki bu da kendi içinde dört çeşittir:

• Şükür Kurbanı : Temettu' veya Kıran haccı için kesilen kurbandır ve vâciptir. Hac veya umreyi nasip ettiği için Mevlâ-i Müteâl'e şükür niyetiyle kesilir.

• Ceza Kurbanı : Hac veya umre ihramında iken cezayı gerektirecek bir davranış sonucu, kesilmesi gereken hedy kurbanıdır ve kesilmesi vaciptir.

• Adak Kurbanı : Harem bölgesinde kesilmek üzere adanmış olan hedy kurbanıdır ve adak cinsinden olduğundan dolayı bunu da orada kesmek vaciptir.

• İhsar Kurbanı : Hac ve umreye niyet edip ihrama girdikten sonra çeşitli manilerle Kabe'yi tavaf edemeyecek ve Arafat'ta vakfeyi yapamayacak olanların ihramdan çıkmak için kesmeleri gereken kurbanlardır ki vaciptir.

• Nâfile (Tatavvu') Kurbanı : Kurban kesmeyi gerektiren herhangi bir durum bulunmamasına rağmen, ifrat haccı ve umre gibi bir ibadetin yapılışından dolayı Allah rızası için kesilen hedy kurbanıdır ki kesilmesi müstehaptır, yani nafiledir.

• Nesîke (Akîka) Kurbanı : Yeni doğan çocuğun ilk günlerinde, onu lutfettiğinden dolayı Allah'a şükür, şükran ve teşekkür nişanesi olarak kesilen kurbandır. Kesilmesi mübah veya menduptur, nâfiledir.

• Nezîr (Adak) Kurbanı : Allah rızası için kesilmesi nezredilen (adanılan) kurbanlardır ki böyle verilen bir sözün yerine getirilmesi de vaciptir.

Kurban ibadeti, sadece İslam'da mı vardır, başka dinlerde yok mudur? Kurban ibadeti, başta semavî dinler olmak üzere hemen bütün dinlerde mevcuttur. Kur'an bunu bize apaçık haber vermiştir: “Biz her ümmete kurban ibadeti koyduk.” [ Hac 22/34 ]. İlk Kurban hadisesi de yine Kur'an'da bildirilmiştir ki, Hz. Âdem'in iki oğlunun Allah'a kurban takdim ettikleri, fakat Allah'ın, Hâbil'in kurbanını kabul ederken, Kâbil'in kurbanını reddettiği ayetlerde geçmektedir [ Maide, 6/27-29 ]. Bu ilk kurban olayı, Kitab-ı Mukaddes'te de geçmektedir [ Tekvin, 4/3-12. Bkz. Kitab-ı Mukaddes, Hezekiyel, 20/26 vd; Sayılar, 3/13 ].

Kurban ibadeti ilk defa ne zaman teşri' kılınmıştır? İnsaniyet tarihinde Allah'a yaklaşmak maksadıyla ona ilk kurban sunma ibadeti, ilk insanın iki oğlu ile birlikte başlamış, Hz. İbrahim'de hac kurbanı olarak emredilmiştir; fakat İslamiyet tarihinde dinî bir hüküm olarak ise hicretin ikinci yılında Medine'de teşri' kılınmıştır.

Kurban ibadetinin tarihçesi nedir, bayrama dönüşmesi nasıl olmuştur? İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'in iki oğlu Hâbil ve Kâbil'le başlayan kurban ibadeti, din î bir ibadet olarak, peygamberlik silsilesi içerisinde yüzyıllar boyunca ilerleye ilerleye Hz. İbrahim ve İsmail'e ulaşmış, onlarda hac ibadetinin bir parçası sadedinde sünnete dönüşmüş ve yine aynı peygamberler silsilesi yoluyla yüzyılları takip ede ede gelip tâ Hz. Muhammed'e kadar vâsıl olmuş, Ona gelince ise, sadece hac mevsimi hacıların kestiği bir kurban olmaktan da çıkıp cihanşümûl ibadet olma konumunu ihraz etmiştir. Şöyle de ifade edebiliriz:

Allah Rasulü (sas), Hz. İbrahim'in sünneti olarak Hac mevsiminde kesilen hedy kurbanı ibadetini, hacda bulunmayan sâir mü'minler hakkında udhiyye kurbanı olarak kesilerek bayram yapılmasını getirmiştir, hicretin ikinci yılında. Her sene hac mevsiminde hacı adaylarından hacc-ı ifrata niyet edenler hedy kurbanı keserken, hacda bulunmayan çoğunluk mü'minler de aynı zaman dilimlerinde –ekonomik imkanlarına göre- udhiyye kurbanı keserek bayram ederler.

“Kurban Bayramı, Hz. İbrahim'in belli bir buudda fedakârlık yaptığı, müslümanların da bütün samimiyetleriyle günahlarının affına yol aradıkları.. ve bu gâyeye ma'tûf, bazılarının Beytullah'a yüz sürüp, Arafat'ta vakfeye durdukları ve Muhammedî bir ruhla yalvarıp yakardıkları bir gündür.” [ Gülen, M. Fethullah, Sonsuz Nur, 1/19 ]. Hz. İbrahim'in, oğlu İsmail'i (as) kurban etmek istediği, Cenâb-ı Hakk'ın da büyük bir koç göndererek onu kurtardığı günün yıldönümleri olan hac ibadet mevsimi, hicretin ikinci yılında Allah Teala tarafından Rasulü (sas) vasıtasıyla ümmete bir kurban bayramı olarak armağan edilmiştir. Bu bayram, hanîf İslam dininin önderleri olan peygamberin anılarını tazelemek, Allah uğruna canı ve malı feda etmek, bu yolda sabır ve metanet göstermek konusunda onları örnek almak anlamları taşır. [ Dihlevî, Huccetullâhi'l-Bâliğa, 2/92-93 ].

Kurban ibadetinin tarihçesini, adeta aşağıdan yukarıya doğru, ferdîden ictimâîye, cüz'îden küllîye doğru bir süreçte kuvvetlendiğini ve genişlediğini görüyoruz, şöyle ki: Kurban ibadeti, önce adak kurbanı, sonra hedy kurbanı ve sonra da udhiyye kurbanı derecesine yükselmiştir. Daha da açar isek:

Hâbil ile Kâbil'in Allah'a kurban adamaları hadisesi bize aynı zamanda bunun insanlık tarihindeki ilk “adak kurbanı” olduğunu da haber vermektedir [ el-Baküvî, Keşfü'l-Hakayık, c.1, Maide 27/307 tefsiri. Bkz.Taberî, Tarih-i Taberî Tercemesi, I, 87-90 ].

Hz. İbrahim'e ise hac ibadeti için insanları Beytullah'a davet etmesi ve “hedy kurbanları” kesmeleri emri verilmiştir. “Biz vaktiyle İbrâhim'e Beytullahın yerini belirlediğimiz zaman: “(...) Bütün insanları hacca dâvet et ki gerek yaya, gerek uzak yollardan gelen yorgun argın develer üzerinde sana gelsinler. Gelsinler de bunun kendilerine sağlayacağı çeşitli faydaları görsünler ve Allah'ın kendilerine rızk olarak verdiği kurbanlık hayvanları, belirli günlerde Allah'ın adını anarak kurban etsinler. Siz de onların etinden hem kendiniz yeyin, hem de yoksula ve fakire yedirin.” [ Hac 22/26-28 ].

Hâsıl-ı kelam: Kurban ibadeti, Hâbil ile Kâbil'in Allah'a “adak kurban”ları ile başlamış, Hz. İbrahim'de önce birinci aşamada evlat kurbanı ile udhiyye kurbanları seviyesine ulaşmış, sonra ikinci merhalede hac ibadetinin teşri' kılınmasıyla “hedy kurbanları” ortaya çıkmış.. ve nihayet nübüvvetin en sertâc-ı ibtihâcı Hz. Muhammed Mustafa (sas)'ya gelindiğinde, Mekke hayatında şahsına özel farz kılınan “şükür kurbanı” olarak başlamış, Medine devrinin ikinci yılında ise “udhiyye kurbanları” ve ilerleyen yıllarda “hedy kurbanları” üst derecesine ve cihanşümul umumiyete vâsıl olmuştur, Alemlere Rahmet'in bütün insanlığa gelen şeriatıyla birlikte.

ÇEŞİTLERİYLE KURBAN İBADETİNİN TARİH Î KÖKENLERİ

Adak Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an-ı Kerim'de Hâbil ile Kâbil'in Allah'a kurban adamaları olayı -biraz da detaylarıyla- anlatılmıştır. “Onlara Âdem'in iki oğlunun gerçek olan haberini oku: Onların her ikisi birer kurban takdim etmişlerdi de birininki kabul edilmiş, öbürününki kabul edilmemişti. Kurbanı kabul edilmeyen, kardeşine: “Seni öldüreceğim” dedi. O da: “Allah, ancak müttakilerden kabul buyurur, dedi. Yemin ederim ki, sen beni öldürmek için el kaldırırsan, ben seni öldürmek için sana el kaldırmam. Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım.”(...)” [ Maide 5/27-31 ]. Müfessirler'in kaydettiğine göre: Hâbil ile Kâbil'in, ikizleri olan kızlar ile çarprazlama olarak evlenmeleri emr-i ilahîsine razı olmayan Kâbil, bu taksime itiraz ederek, “Allah'a kurban adayalım; hangimizin kurbanı kabul olursa, güzel olan kızı o alacak.” demişti. [ el-Baküvî, Mir Muhammed Kerim, Keşfü'l-Hakayık an Nüketi'l-Âyâti ve'd-Dekâyık, c.1, Maide 27/307 tefsiri. Bkz.Taberî, Tarih-i Taberî Tercemesi, I, 87-90 ]. Yani Allah'a bir kurban adağında bulunalım, ve hangimizin adağı kabul edilir ise, o kazansın, demekti bu. Neticede Hâbil'in kurbanı kabul edilmiş, kendisininki reddedilmişti. Tefsirlerin verdikleri bilgilere göre, hayvancılıkla geçinen Hâbil bir koç kurban etmiş, çiftçilik yapan Kâbil ise bir deste ekin kurban etmiş idi. [ Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 134 ]. Binâenaleyh insaniyet ve İslamiyet tarihinde ilk kurbanın bir “adak kurbanı” olduğu ve bunun da kökeninin Hâbil'e dayandığı bilgisi ortaya çıkmış olmaktadır denebilir. Allahü A'lem.

Udhiyye ve Hedy Kurbanı Hz. İbrahim'in Sünnetidir : Kur'an olayı şöyle anlatır: (Hz. İbrahim : ) “Ya Rabbî, salih evla tlar lütfet bana!” diye dua etti. Biz de ona aklı başında bir oğul müjdeledik. Çocuk büyüyüp yanında koşacak çağa erişince bir gün ona: “Evladım!” dedi, “ben rüyamda seni boğazlamaya giriştiğimi görüyorum, nasıl yaparız bu işi, sen ne dersin bu işe!” Oğlu: “Babacığım!” dedi, “hiç düşünüp çekinme, sana Allah tarafından ne emrediliyorsa onu yap. Allah'ın izniyle benim de sabırlı, dayanıklı biri olduğumu göreceksin!” Her ikisi de Allah'ın emrine teslim olup, İbrâhim oğlunu şakağı üzere yere yatırıp, Biz de ona: “İbrâhim! Rüyanın gereğini yerine getirdin (onu kurban etmekten seni muaf tuttuk)” deyince (onları büyük bir sevinç kapladı). Biz iyileri işte böyle ödüllendiririz! Bu, gerçekten pek büyük bir imtihandı. Oğluna bedel ona büyük bir kurbanlık verdik. Sonraki nesiller içinde ona da iyi bir nam bıraktık: ki o da, bütün milletler tarafından şöyle denilmesidir: “Selam olsun İbrâhim'e!” Biz iyileri işte böyle ödüllendiririz! Gerçekten o Bizim tam inanmış has kullarımızdandı.” [ Saffat 37/100-111 ].

Kurban, Hz. İbrahim'in sünnetdir derken, buradaki sünnet, fıkh î terim olarak sünnet değil, belki sözlük manasından hareketle genel olarak “gidilen yol, işlek güzerg â h ve takip edilen şehrah” anlamındadır; kısaca buna “gelenek” de denilebilir. Daha önceki Peygamberlerin hayatlarında bir veya birkaç defa kurban kesme olayı olmuş olsa bile, İbrahim aleyhisselamın her yıl hac mevsiminde kurban kesmesi ve ümmetine kestirmesi sebebiyle, bu işin kesintisiz yapılan bir amele dönüşmesi, sürekli üzerinden gidilen din î bir ibadete inkılab etmiş olması bakımından “sünnet” haline gelmiştir. Esasen Hz. İbrahim, oğlu İsmail'i kurban ettiğini gördüğü rüyayı Allah tarafından “farz” bir emir olarak algılamıştı ki buna teşebbüs etti. Yine hac mevsimi kurbanları da eğer haccın asıl unsurlarından birisi olmasa idi, Hz. İbrahim'den itibaren Rasulullah'a kadar uygulana gelmez idi, gelip de böyle Kur'an'a sabitlenmezdi.

Hz. İbrahim'den, oğlu Hz. İsmail'i kurban etmesinin istenmesi, hem ona olan ileri derecedeki sevgisi sebebiyle sırf bir dengeleme ameliyesi hedefinde olabileceği gibi, hem de onu kurban diye kestirme teşebbüsü neticesi ona oğlu İsmail'in –sülalesinden gelecek olan Hz. Muhammed Mustafa sebebiyle taşıdığı- kadr ü kıymeti bir baba kalbiyle daha bir derinden hissettirmek ve bir baba şefkatiyle onu derinleştirmek için de olabilir.

Hz. İbrahim, oğlunu kurban etmekten kurtuluşu sebebiyle şahsen bayram etmiştir ve oğlu yerine gönderilen kurbanı kesmiştir. Allah Rasulü de, oğullarını daha küçük yaşlarda ecelin takdirine kurban vermiş, adeta onun yerine verilen Kevser sebebiyle namaz kılıp kurban kesmek suretiyle şahsen bayram etmiştir. Hz. İbrahim'e kana bağlı sulbî iki nesil lutfedilir iken, Hz. Rasulullah'a imana bağlı hakikî bir nesil-i ümmet lutfedilmiştir. Kevser'in aynı zamanda “ümmet çokluğu” manasına geliyor olması da bunun apaçık bir delili ve göstergesidir. Evet bir çocukdan olmuş, ama milyarlarca ümmeti bulmuştur.

Kur'ân-ı Kerim'de Saffât suresinde udhiyye kurbanı, ve Hac suresinde ise hedy kurbanının temelleri, Hz. İbrahim'e varıp ulaşmaktadır; ve onun bir sünneti olarak tes'îd edilegelmektedir. Resûl-i Ekrem (sav) de: "Kurban kesiniz! Zira kurban kesmek, atanız Hz. İbrahim (as)'in sünnetidir." Buyurmuştur [ İbn-i Mâce, Edâhi, 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 4/368; Hakim, Müstedrek, 2/422 ]. Hem hac mevsimi hacı adaylarının kestikleri hedy kurbanları, hem de hacda olmayan ekseri müslümanların kurban bayramının ilk üç günü kestikleri udhiyye kurbanları, Hz. İbrahim'in birer sünnetidir ki Kur'an-ı Kerim ve Allah Rasulü (sas) bize bunu haber vermiştir.

Hedy Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an'daki şu âyet ile Hac mevsimi hedy kurbanı kesmenin Hz. İbrahim'in sünneti olduğu anlaşılmaktadır: “Biz vaktiyle İbrâhim'e Beytullahın yerini belirlediğimiz zaman: “Sakın Bana hiç bir şeyi ortak koşma ve Ben'im Mâbedimi tavaf ederken, kıyamda, rükûda veya secdede olarak ibadet edenler için tertemiz tut!” Hem bütün insanları hacca dâvet et ki gerek yaya, gerek uzak yollardan gelen yorgun argın develer üzerinde sana gelsinler. Gelsinler de bunun kendilerine sağlayacağı çeşitli faydaları görsünler ve Allah'ın kendilerine rızk olarak verdiği kurbanlık hayvanları, belirli günlerde Allah'ın adını anarak kurban etsinler. Siz de onların etinden hem kendiniz yeyin, hem de yoksula ve fakire yedirin.” [ Hac 22/26-28 ].

Udhiyye Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an'ın haber verdiği üzere, Hz. İbrahim'in, oğlu İsmail'i Allah'a kurban etmeye teşebbüs etmesi ve kararlılığı anlaşılınca, bundan muaf tutularak onun yerine bir koçu kurban etmesi hadisesi de kurban bayramlarında kesilen udhiyye kurbanının tarihteki temelini teşkil etmektedir denilebilir. Çünkü erkek çocukları öldüğü için “soyu kesik” ithamına maruz kalan Allah Rasulü'ne (sas) Kevser verilerek şükür için namaz kılıp (veya bayram namazı kılıp) kurban kesmesi emri geldiği gibi, “soyunu devam ettirecek oğlunu kesmeye teşebbüsü” heng â mında kat' î kararlılığı ortaya çıkan Hz. İbrahim'e de oğlu bağışlanarak yerine kurbanlık koç gönderilip onu kurban etmesi emrinin verilmesi.. bu iki hadise birbirine ayniyete yakın bir misliyette uymaktadır ve dolayısı ile denilebilir ki Kurban bayramında kesilen udhiyye kurbanı, köken itibariyle sözkonusu hadiseye dayanıyor olabilir.

Peygambermiz (sas): “Uhdiyye kurbanı kesiniz, çünkü o atanız İbrahim'in sünnetidir.” [ İbn-i Mace, Edahi, 3 ] buyurarak bu gerçeği açık-seçik olarak ifade etmiştir.

Yine ayrıca, Hz. Rasulullah'ın kurban kesme duasında da sözkonusu gerçek ikrar edilmiştir: “Allahım, bu (kurban) sendendir. Senin rızan için kesiyorum. Halil İbrahim'den oğlu İsmail'e feda olarak koç kurbanını kabul ettiğin gibi bunu da benden kabul eyle. Namazım senin içindir, kurbanım, hayatım ve ölümüm, âlemlerin Rabbi Allah içinndir. Onun hiçbir ortağı yoktur. Ben bununla emrolundum ve ben müslümanlardanım.” [ Ebu Davud, Edahi 4; Tirmizi, Deavât 878 ]. Bu duadan anlaşılıyor ki:

Udhiyye denilen Kurban bayramı kurbanı, Hz. İbrahim'in sünneti (geleneği)dir; oğlu İsmail'in yerine koç kurban etmesine dayanır.

Udhiyye kurbanı, kesen kişi için de adeta kendi nefsi yerine sembolik olarak kesilmektedir ve sanki kendi canını Allah için kurban etmiş gibi bir mana ifade etmektedir. Tıpkı bu kurbanım gibi, yani bir dakika önce canlı, bir dakika sonra ölü olan kurbanım gibi, ben de hem hayatım, hem de ölümüm itibariyle hep sana aitim. Hayata senden geldiğim gibi, ölüm sonrası da yine sana gidiyorum, demektir.

İslam'da kurban ibadetinin doğuşu ve yerleşmesinin tarihçesi . “Biz her ümmete kurban ibadeti koyduk ki Allahın kendilerine erzak olarak verdiği hayvanları keserken Allahın adını ansınlar...” [ Hac 22/34 ] âyeti de bunun daha sonra bütün ümmetlere şamil bir ibadet olduğunu bildirmektedir. İslam'da da kurban ibadetinin Kur'an'daki temelinden birisi bu âyet-i kerimedir.

Kurban bayramı, Mekke'de nâzil olan Kevser suresindeki “Biz gerçekten sana kevseri verdik. Sen de (bu büyük nimete şükür sadedinde) Rabbin için namaz kıl ve kurban kes!” [ Kevser 108/2-3 ] emr-i İlahîsince yalnızca kendisine farz kılınmış olarak kuşluk namazı (veya şükür namazı) kılmaya ve kurban kesmeye başlayan Rasulullah (sas) tarafından ilk defa hicretten sonra Medine'de Allah'ın emri doğrultusunda kavlî ve fiilî sünnetiyle bütün mü'minlere bayram olarak teşrî' buyrulmuş [ Ebu Davud, Edâhî 1; Nesâi, Dahâya 2; Muvatta, Tahâret 113; Ahmed b. Hanbel, 2/169 ] ve bugünlerde bayram namazı kılmak ve kurban kesmek vacip kılınmıştır [ Yazır, Hak Dini, 9/61197-6201 ].

Peygamberimiz Mekke'de iken kendisine farz kılınmış olarak kurban kesmeye başlamış idi. İbn-i Abbas şöyle demiştir: “Rasulullah'ın şöyle dediğini işittim: “Üç şey vardır ki bana farzdır, sizin için ise nafiledir; Vitr namazı, kurban kesmek ve kuşluk namazı.” [ Nasbu'r-Râye, 4/206 (, Ahmed b. Hanbel, Hâkim ve Dârekudnî) ] Tirmizi'nin rivayet ettiği bir hadiste de: “Ben kurban kesmekle emrolundum; fakat bu, sizin için bir sünnettir.” denilmiştir. Kuşluk namazı kılmak ve kurban kesmek, Rasulullah'a Mekke'de Kevser Suresinin inmesiyle birlikte farz kılınmıştı.

Kevser suresindeki “fe salli li Rabbike ve'nhar” (108/2) âyetinde geçen “ve'nhar!” (boğazla!) emr-i ilahîsinde mef'ûl mücmel bırakıldığından dolayı, bu ayetten şu manalar anlaşılabilir:

• “Nahr denen ibadeti de yap!”,

• “Rabbin için boğazlanmak şanından olan hayvanlardan kurban kes!”,

• “Nahr/Kurban bayramı yap!” Bütün bu manaların hepsi Allah için kurban kesmek manasına nahr fiilinde hülasa edilebilir.

• Mukatil (rahimehulla), sözkonusu ayete şöyle mana vermiştir: “Ey Muhammed! Sen Rabbin için beş vakit namazı kıl, Kurban bayramı günü kurban kes!”

• Bazı alimler ise: “Bayram namazını kıl ve (Mina'da) deve kurban eyle!” manasında anlamışlardır.

• Kimi ulema da şöyle meal vermişlerdir: “Sen kurbanını boğazlamak için elini tekbir ile kaldır, keserken de kıbleye dön!”

• Beri taraftan nahr ve zebh (boğazlamak ve kesmek), mutlaka kurban için olmak lazım gelmeyip mücerred etini yemek veya satmak için de kullanılabilir; ancak kurban bayramının üç gününe nahr günleri denilmesi yaygın olduğundan bulunduğundan ve burada kelâmın akışı, şükür ve ibadet manası üzerinde olduğundan dolayı, “Ve'nhar!”da kurban manası açıkça görülmektedir. Bu sebeple ayetten “Namaz kıl, kurban kes de kurban bayramı yap!” manası da anlaşılabilir ki bazı müfessirler ayetteki namazdan maksadın bayram namazı, nahrdan muradın da kurban bayramında kesilen kurbanlıklar olduğunu belirtmişlerdir. [ Yazır, Hak Dini, 9/6198 ] Binâenaleyh “Ve'nhar!” ifadesinin, Allah Rasulü'nün zâtında bütün mü'minlere kurban bayramını kutlamayı emretmekte olduğu ortaya çıkmaktadır. [ Yazır, Hak Dini, 9/6203, 6213; Geylânî, Gunyetü't-Tâibîn, s.342 ].

Peygamberimiz Medine'ye hicretin ikinci senesinde ümmetine kurban bayramı ile birlikte bayram namazı kılıp kurban kesmeyi vacip kılmıştır. Bu da hacıların Arafat'a çıktıkları günle –ki Arafe günüdür- başlamış, sonra hedy kurbanı kestikleri müteakip üç gün ve ziyaret tavafı yapabildikleri dördüncü gün ile nihayet bulmuştur. Kurban bayramının başlaması ile uhdhiyye kurbanı da kesilmeye başlanmış oldu. Malum olduğu üzere: Rasulullah (sas) hicretle Medine'ye geldiğinde Medinelilerin iki bayram günü vardı. O günlerde oynayıp eğlenirlerdi. “Bu iki gün(ün mana ve mahiyeti) nedir?” diye sordu. “Biz cahiliye devrinde bu günlerde eğlenirdik!” dediler. Aleyhisselatü vesselam: “Allah Teala, kutlamakta olduğunuz bu iki gününüze karşılık olarak size onlardan daha hayırlı diğer iki gün lutfetti: yevm-i edhâ (Kurban bayramı) ve yevm-i fıtr (Ramazan bayramı).” [ Ebu Davut, Salât 239, 245; Nesai, Iydeyn 1; Ahmed, 3/103, 178 ].

Kevser kendisine verildiğinden ötürü Rasulullah'ın kıldığı şükür namazı ve kestiği şükür kurbanı, Medine'ye hicretinden sonra, bütün ümmete açılan bir küllî nimete dönüşmüş ve şükür namazı bayram namazına inkılab etmiş, şükür kurbanı da bayram kurbanına dönüşmüştür. Şahsına farz olan bu iki ibadet, ümmetine vacip kılınmıştır. Demek ki Kurban bayramının ruhunda bir şükür duygusu, şükraniyet hissi mevcut bulunmaktadır.

Hz. İbrahim ve İsmail'in bir sünneti olan Kurban ibadetini sadece hacdakiler için değil, yeryüzündeki bütün mü'minler için bir bayrama dönüştüren Âlemlere Rahmet Hz. Muhammed'in (sav), ataları içinde en çok Hz. İbrahim'e benzemesi ve Hz. İsmail'in soyundan gelmiş olması durumu [ Buhari, 3/227; Zemahşerî, el-Keşşaf, 4/56 ] ise bağrında daha nice kaderî hikmetleri barındırmaktadır, gayet manidardır, muhteşem bir tevafuk ve harikülade bir tetâbuktur.

Ve... Kurban ibadeti Allah'ın şeâirinden biri olmuştur. "Kurbanlık büyükbaş hayvanları da size Allah'ın şeâirinden kıldık!" [ Hac, 22/36 ] â yeti, insanlığın dinler tarihinde netice itibariyle ulaştığı en son ve en yüce mevkiyi doğrudan Allah'ın kelamıyla ortaya koymuştur: Kurbanlıklar, hürmete layık saygın birer varlıktırlar, dinin birer sembolüdürler artık...

Ve... Kurban ibadetinin icra edildiği gün, senenin en kıymetli gündüzü olmuştur. Peygamber Efendimiz: “Allah katında günlerin en büyüğü (ulusu) kurban bayramının birinci ve ikinci günüdür.” [ Suyuti, Câmiu's-Sağîr, 2/3 ] buyurmuştur. Bir başka hadisinde ise “Allah katında günlerin en büyüğü yevm-i nahrdır (kurbanın birinci günü: Zilhicce 10); bunu fazilette yevm-i nefr takip eder (kurbanın ikinci günü: Zilhicce'nin 11).” buyurmuştur [ Ebu Davud, Menâsik 19 ]. Yevm-i nahr, yani kurban kesim günü demektir ki, senenin en faziletli günü oluşunun altında yatan sebep “nahr” (kurban kesme) kelimesinde dürülmüştür.

Kurban'ın ilk günü neden en faziletli gündür? Çünkü Allah'ın en çok sevdiği amel o gün işlenir. Peygamberimiz (sas) şöyle buyurmuşlardır: “Allah'a, (kurban olarak) kan akıtmaktan daha sevgili bir amel yoktur ve o (kurban), kıyamet günü gelecektir.” [ Neylü'l-Evtar, 5/108. Bkz. Zuhayli, Fıkıh Ansiklopedisi, 4/393 ]. Bir başka hadislerinde de şöyle buyurmuşlardır: "Ademoğlu Kurban Bayramı gününde kan akıtmaktan daha sevimli bir iş ile Yüce Allah'a yaklaşabilmiş değildir. Kurban olarak kanını akıttığı hayvan kıyamet günü boynuzları, ayakları ve kılları ile gelecektir. Akan kan yere düşmeden önce Yüce Allah katında yüksek bir makama erişir. O bakımdan gönül hoşnutluğu ile kurbanınızı kesiniz." [ İbn-i Mace, Edahi 3; Tirmizi, Edahi 1 ].

Musa Hub

**ßaran** · 4 Hafta önce

Allah cc razı olsun

11-27-2008	#1
Bilgiler LeoparGS Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Feb 2007 Nerden: İstanbul Mesaj: 10,990 İtibar Tecrübe Puanı: 113 Rep Puanı : 3961 Rep Derecesi :	Kurbanın İbadeti, Çeşitleri, Tarihçesi ve Bayrama Dönüşme Süreci Kurbanın İbadeti, Çeşitleri, Tarihçesi ve Bayrama Dönüşme Süreci Kurban ne demektir? Lügat olarak, Arapça k-r-b kökünden türemiş masdar olması itibariyle, “manen yaklaşmak, yakın olmak ve müşavir olmak” manalarına geldiği gibi, aynı kökten türemiş isim olarak ise “kulu Allah'a yakınlaştıran vesile” manalarına gelir. Örfümüzde Kurban, Allah'a yaklaşmak için kesilen zebîhaya (kurbanlığa) denirse de, asıl mânâsı Allah'a yaklaşmak için sunulan herhangi herhangi bir şey demektir ki, bu, gerek kurbanlık ve gerekse diğer sadakalardan daha genel, daha umum î bir mana yelpazesine sahiptir. İslamî literatürde ise “Kurban: Allah'a ibadet ve yakınlaşma niyetiyle, muayyen bir vakitte, muayyen bir hayvanı usûlüne uygun biçimde kesme” demektir. Daha açıkçası: Kurban; davar (koç, koyun, keçi), sığır (öküz, inek, dana, boğa, manda) veya deveyi, Kurban bayramının ilk üç gününde (Zilhicce'nin 10, 11 ve 12. günlerinde), Allah'a ibadet ve manen yaklaşmak niyeti ile usûlüne uygun kesmektir. Kaç çeşit kurban ibadeti vardır ve bunların fıkhî hükmü nedir? Her yıl Kurban bayramı günleri olan Zilhicce'nin 9'u Arafe günü ile başlayıp 13'üne kadar devam eden beş günlük süre zarfında Mekke'de hac farîzasını yerine getiren hacı adayları kurban kestikleri gibi, aynı zaman zarfında kendi memleketlerinde bulunan diğer çoğunluk mü'minler de –maddi imkanlarına bağlı olarak- kurban keserler. Hacdakilerin kestiklerine Hedy kurbanı denilir iken, diğerlerine ise Udhiyye kurbanı denilir. Bir de Zilhicce 9-13'ü arası ile sınırlı olmayan, bütün sene içerisinde kesilebilen kurbanlar vardır ki bunlar da Nes î ke ve Nezir kurbanlarıdır. Kısaca şöylece maddeleyebiliriz. Dört çeşit kurban vardır: • Udhiyye Kurbanı : a. Vacip Udhiyye: Kurban bayramının ilk üç gününde hacda olmayanlardan maddî imkanı yerinde olan ve gerekli şartları taşıyan mü'minlerin kestiktikleri kurbandır ki, vâciptir. b.Nafile Udhiyye: Kurban bayramı günlerinde vacip olandan artık olarak değişik niyetlerle kesilen kurbanlardır ki nafiledir. • Hedy Kurbanı : Hac mevsiminde hacı adaylarının kestikleri kurbandır ki bu da kendi içinde dört çeşittir: • Şükür Kurbanı : Temettu' veya Kıran haccı için kesilen kurbandır ve vâciptir. Hac veya umreyi nasip ettiği için Mevlâ-i Müteâl'e şükür niyetiyle kesilir. • Ceza Kurbanı : Hac veya umre ihramında iken cezayı gerektirecek bir davranış sonucu, kesilmesi gereken hedy kurbanıdır ve kesilmesi vaciptir. • Adak Kurbanı : Harem bölgesinde kesilmek üzere adanmış olan hedy kurbanıdır ve adak cinsinden olduğundan dolayı bunu da orada kesmek vaciptir. • İhsar Kurbanı : Hac ve umreye niyet edip ihrama girdikten sonra çeşitli manilerle Kabe'yi tavaf edemeyecek ve Arafat'ta vakfeyi yapamayacak olanların ihramdan çıkmak için kesmeleri gereken kurbanlardır ki vaciptir. • Nâfile (Tatavvu') Kurbanı : Kurban kesmeyi gerektiren herhangi bir durum bulunmamasına rağmen, ifrat haccı ve umre gibi bir ibadetin yapılışından dolayı Allah rızası için kesilen hedy kurbanıdır ki kesilmesi müstehaptır, yani nafiledir. • Nesîke (Akîka) Kurbanı : Yeni doğan çocuğun ilk günlerinde, onu lutfettiğinden dolayı Allah'a şükür, şükran ve teşekkür nişanesi olarak kesilen kurbandır. Kesilmesi mübah veya menduptur, nâfiledir. • Nezîr (Adak) Kurbanı : Allah rızası için kesilmesi nezredilen (adanılan) kurbanlardır ki böyle verilen bir sözün yerine getirilmesi de vaciptir. Kurban ibadeti, sadece İslam'da mı vardır, başka dinlerde yok mudur? Kurban ibadeti, başta semavî dinler olmak üzere hemen bütün dinlerde mevcuttur. Kur'an bunu bize apaçık haber vermiştir: “Biz her ümmete kurban ibadeti koyduk.” [ Hac 22/34 ]. İlk Kurban hadisesi de yine Kur'an'da bildirilmiştir ki, Hz. Âdem'in iki oğlunun Allah'a kurban takdim ettikleri, fakat Allah'ın, Hâbil'in kurbanını kabul ederken, Kâbil'in kurbanını reddettiği ayetlerde geçmektedir [ Maide, 6/27-29 ]. Bu ilk kurban olayı, Kitab-ı Mukaddes'te de geçmektedir [ Tekvin, 4/3-12. Bkz. Kitab-ı Mukaddes, Hezekiyel, 20/26 vd; Sayılar, 3/13 ]. Kurban ibadeti ilk defa ne zaman teşri' kılınmıştır? İnsaniyet tarihinde Allah'a yaklaşmak maksadıyla ona ilk kurban sunma ibadeti, ilk insanın iki oğlu ile birlikte başlamış, Hz. İbrahim'de hac kurbanı olarak emredilmiştir; fakat İslamiyet tarihinde dinî bir hüküm olarak ise hicretin ikinci yılında Medine'de teşri' kılınmıştır. Kurban ibadetinin tarihçesi nedir, bayrama dönüşmesi nasıl olmuştur? İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'in iki oğlu Hâbil ve Kâbil'le başlayan kurban ibadeti, din î bir ibadet olarak, peygamberlik silsilesi içerisinde yüzyıllar boyunca ilerleye ilerleye Hz. İbrahim ve İsmail'e ulaşmış, onlarda hac ibadetinin bir parçası sadedinde sünnete dönüşmüş ve yine aynı peygamberler silsilesi yoluyla yüzyılları takip ede ede gelip tâ Hz. Muhammed'e kadar vâsıl olmuş, Ona gelince ise, sadece hac mevsimi hacıların kestiği bir kurban olmaktan da çıkıp cihanşümûl ibadet olma konumunu ihraz etmiştir. Şöyle de ifade edebiliriz: Allah Rasulü (sas), Hz. İbrahim'in sünneti olarak Hac mevsiminde kesilen hedy kurbanı ibadetini, hacda bulunmayan sâir mü'minler hakkında udhiyye kurbanı olarak kesilerek bayram yapılmasını getirmiştir, hicretin ikinci yılında. Her sene hac mevsiminde hacı adaylarından hacc-ı ifrata niyet edenler hedy kurbanı keserken, hacda bulunmayan çoğunluk mü'minler de aynı zaman dilimlerinde –ekonomik imkanlarına göre- udhiyye kurbanı keserek bayram ederler. “Kurban Bayramı, Hz. İbrahim'in belli bir buudda fedakârlık yaptığı, müslümanların da bütün samimiyetleriyle günahlarının affına yol aradıkları.. ve bu gâyeye ma'tûf, bazılarının Beytullah'a yüz sürüp, Arafat'ta vakfeye durdukları ve Muhammedî bir ruhla yalvarıp yakardıkları bir gündür.” [ Gülen, M. Fethullah, Sonsuz Nur, 1/19 ]. Hz. İbrahim'in, oğlu İsmail'i (as) kurban etmek istediği, Cenâb-ı Hakk'ın da büyük bir koç göndererek onu kurtardığı günün yıldönümleri olan hac ibadet mevsimi, hicretin ikinci yılında Allah Teala tarafından Rasulü (sas) vasıtasıyla ümmete bir kurban bayramı olarak armağan edilmiştir. Bu bayram, hanîf İslam dininin önderleri olan peygamberin anılarını tazelemek, Allah uğruna canı ve malı feda etmek, bu yolda sabır ve metanet göstermek konusunda onları örnek almak anlamları taşır. [ Dihlevî, Huccetullâhi'l-Bâliğa, 2/92-93 ]. Kurban ibadetinin tarihçesini, adeta aşağıdan yukarıya doğru, ferdîden ictimâîye, cüz'îden küllîye doğru bir süreçte kuvvetlendiğini ve genişlediğini görüyoruz, şöyle ki: Kurban ibadeti, önce adak kurbanı, sonra hedy kurbanı ve sonra da udhiyye kurbanı derecesine yükselmiştir. Daha da açar isek: Hâbil ile Kâbil'in Allah'a kurban adamaları hadisesi bize aynı zamanda bunun insanlık tarihindeki ilk “adak kurbanı” olduğunu da haber vermektedir [ el-Baküvî, Keşfü'l-Hakayık, c.1, Maide 27/307 tefsiri. Bkz.Taberî, Tarih-i Taberî Tercemesi, I, 87-90 ]. Hz. İbrahim'e ise hac ibadeti için insanları Beytullah'a davet etmesi ve “hedy kurbanları” kesmeleri emri verilmiştir. “Biz vaktiyle İbrâhim'e Beytullahın yerini belirlediğimiz zaman: “(...) Bütün insanları hacca dâvet et ki gerek yaya, gerek uzak yollardan gelen yorgun argın develer üzerinde sana gelsinler. Gelsinler de bunun kendilerine sağlayacağı çeşitli faydaları görsünler ve Allah'ın kendilerine rızk olarak verdiği kurbanlık hayvanları, belirli günlerde Allah'ın adını anarak kurban etsinler. Siz de onların etinden hem kendiniz yeyin, hem de yoksula ve fakire yedirin.” [ Hac 22/26-28 ]. Hâsıl-ı kelam: Kurban ibadeti, Hâbil ile Kâbil'in Allah'a “adak kurban”ları ile başlamış, Hz. İbrahim'de önce birinci aşamada evlat kurbanı ile udhiyye kurbanları seviyesine ulaşmış, sonra ikinci merhalede hac ibadetinin teşri' kılınmasıyla “hedy kurbanları” ortaya çıkmış.. ve nihayet nübüvvetin en sertâc-ı ibtihâcı Hz. Muhammed Mustafa (sas)'ya gelindiğinde, Mekke hayatında şahsına özel farz kılınan “şükür kurbanı” olarak başlamış, Medine devrinin ikinci yılında ise “udhiyye kurbanları” ve ilerleyen yıllarda “hedy kurbanları” üst derecesine ve cihanşümul umumiyete vâsıl olmuştur, Alemlere Rahmet'in bütün insanlığa gelen şeriatıyla birlikte. ÇEŞİTLERİYLE KURBAN İBADETİNİN TARİH Î KÖKENLERİ Adak Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an-ı Kerim'de Hâbil ile Kâbil'in Allah'a kurban adamaları olayı -biraz da detaylarıyla- anlatılmıştır. “Onlara Âdem'in iki oğlunun gerçek olan haberini oku: Onların her ikisi birer kurban takdim etmişlerdi de birininki kabul edilmiş, öbürününki kabul edilmemişti. Kurbanı kabul edilmeyen, kardeşine: “Seni öldüreceğim” dedi. O da: “Allah, ancak müttakilerden kabul buyurur, dedi. Yemin ederim ki, sen beni öldürmek için el kaldırırsan, ben seni öldürmek için sana el kaldırmam. Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım.”(...)” [ Maide 5/27-31 ]. Müfessirler'in kaydettiğine göre: Hâbil ile Kâbil'in, ikizleri olan kızlar ile çarprazlama olarak evlenmeleri emr-i ilahîsine razı olmayan Kâbil, bu taksime itiraz ederek, “Allah'a kurban adayalım; hangimizin kurbanı kabul olursa, güzel olan kızı o alacak.” demişti. [ el-Baküvî, Mir Muhammed Kerim, Keşfü'l-Hakayık an Nüketi'l-Âyâti ve'd-Dekâyık, c.1, Maide 27/307 tefsiri. Bkz.Taberî, Tarih-i Taberî Tercemesi, I, 87-90 ]. Yani Allah'a bir kurban adağında bulunalım, ve hangimizin adağı kabul edilir ise, o kazansın, demekti bu. Neticede Hâbil'in kurbanı kabul edilmiş, kendisininki reddedilmişti. Tefsirlerin verdikleri bilgilere göre, hayvancılıkla geçinen Hâbil bir koç kurban etmiş, çiftçilik yapan Kâbil ise bir deste ekin kurban etmiş idi. [ Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 134 ]. Binâenaleyh insaniyet ve İslamiyet tarihinde ilk kurbanın bir “adak kurbanı” olduğu ve bunun da kökeninin Hâbil'e dayandığı bilgisi ortaya çıkmış olmaktadır denebilir. Allahü A'lem. Udhiyye ve Hedy Kurbanı Hz. İbrahim'in Sünnetidir : Kur'an olayı şöyle anlatır: (Hz. İbrahim : ) “Ya Rabbî, salih evla tlar lütfet bana!” diye dua etti. Biz de ona aklı başında bir oğul müjdeledik. Çocuk büyüyüp yanında koşacak çağa erişince bir gün ona: “Evladım!” dedi, “ben rüyamda seni boğazlamaya giriştiğimi görüyorum, nasıl yaparız bu işi, sen ne dersin bu işe!” Oğlu: “Babacığım!” dedi, “hiç düşünüp çekinme, sana Allah tarafından ne emrediliyorsa onu yap. Allah'ın izniyle benim de sabırlı, dayanıklı biri olduğumu göreceksin!” Her ikisi de Allah'ın emrine teslim olup, İbrâhim oğlunu şakağı üzere yere yatırıp, Biz de ona: “İbrâhim! Rüyanın gereğini yerine getirdin (onu kurban etmekten seni muaf tuttuk)” deyince (onları büyük bir sevinç kapladı). Biz iyileri işte böyle ödüllendiririz! Bu, gerçekten pek büyük bir imtihandı. Oğluna bedel ona büyük bir kurbanlık verdik. Sonraki nesiller içinde ona da iyi bir nam bıraktık: ki o da, bütün milletler tarafından şöyle denilmesidir: “Selam olsun İbrâhim'e!” Biz iyileri işte böyle ödüllendiririz! Gerçekten o Bizim tam inanmış has kullarımızdandı.” [ Saffat 37/100-111 ]. Kurban, Hz. İbrahim'in sünnetdir derken, buradaki sünnet, fıkh î terim olarak sünnet değil, belki sözlük manasından hareketle genel olarak “gidilen yol, işlek güzerg â h ve takip edilen şehrah” anlamındadır; kısaca buna “gelenek” de denilebilir. Daha önceki Peygamberlerin hayatlarında bir veya birkaç defa kurban kesme olayı olmuş olsa bile, İbrahim aleyhisselamın her yıl hac mevsiminde kurban kesmesi ve ümmetine kestirmesi sebebiyle, bu işin kesintisiz yapılan bir amele dönüşmesi, sürekli üzerinden gidilen din î bir ibadete inkılab etmiş olması bakımından “sünnet” haline gelmiştir. Esasen Hz. İbrahim, oğlu İsmail'i kurban ettiğini gördüğü rüyayı Allah tarafından “farz” bir emir olarak algılamıştı ki buna teşebbüs etti. Yine hac mevsimi kurbanları da eğer haccın asıl unsurlarından birisi olmasa idi, Hz. İbrahim'den itibaren Rasulullah'a kadar uygulana gelmez idi, gelip de böyle Kur'an'a sabitlenmezdi. Hz. İbrahim'den, oğlu Hz. İsmail'i kurban etmesinin istenmesi, hem ona olan ileri derecedeki sevgisi sebebiyle sırf bir dengeleme ameliyesi hedefinde olabileceği gibi, hem de onu kurban diye kestirme teşebbüsü neticesi ona oğlu İsmail'in –sülalesinden gelecek olan Hz. Muhammed Mustafa sebebiyle taşıdığı- kadr ü kıymeti bir baba kalbiyle daha bir derinden hissettirmek ve bir baba şefkatiyle onu derinleştirmek için de olabilir. Hz. İbrahim, oğlunu kurban etmekten kurtuluşu sebebiyle şahsen bayram etmiştir ve oğlu yerine gönderilen kurbanı kesmiştir. Allah Rasulü de, oğullarını daha küçük yaşlarda ecelin takdirine kurban vermiş, adeta onun yerine verilen Kevser sebebiyle namaz kılıp kurban kesmek suretiyle şahsen bayram etmiştir. Hz. İbrahim'e kana bağlı sulbî iki nesil lutfedilir iken, Hz. Rasulullah'a imana bağlı hakikî bir nesil-i ümmet lutfedilmiştir. Kevser'in aynı zamanda “ümmet çokluğu” manasına geliyor olması da bunun apaçık bir delili ve göstergesidir. Evet bir çocukdan olmuş, ama milyarlarca ümmeti bulmuştur. Kur'ân-ı Kerim'de Saffât suresinde udhiyye kurbanı, ve Hac suresinde ise hedy kurbanının temelleri, Hz. İbrahim'e varıp ulaşmaktadır; ve onun bir sünneti olarak tes'îd edilegelmektedir. Resûl-i Ekrem (sav) de: "Kurban kesiniz! Zira kurban kesmek, atanız Hz. İbrahim (as)'in sünnetidir." Buyurmuştur [ İbn-i Mâce, Edâhi, 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 4/368; Hakim, Müstedrek, 2/422 ]. Hem hac mevsimi hacı adaylarının kestikleri hedy kurbanları, hem de hacda olmayan ekseri müslümanların kurban bayramının ilk üç günü kestikleri udhiyye kurbanları, Hz. İbrahim'in birer sünnetidir ki Kur'an-ı Kerim ve Allah Rasulü (sas) bize bunu haber vermiştir. Hedy Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an'daki şu âyet ile Hac mevsimi hedy kurbanı kesmenin Hz. İbrahim'in sünneti olduğu anlaşılmaktadır: “Biz vaktiyle İbrâhim'e Beytullahın yerini belirlediğimiz zaman: “Sakın Bana hiç bir şeyi ortak koşma ve Ben'im Mâbedimi tavaf ederken, kıyamda, rükûda veya secdede olarak ibadet edenler için tertemiz tut!” Hem bütün insanları hacca dâvet et ki gerek yaya, gerek uzak yollardan gelen yorgun argın develer üzerinde sana gelsinler. Gelsinler de bunun kendilerine sağlayacağı çeşitli faydaları görsünler ve Allah'ın kendilerine rızk olarak verdiği kurbanlık hayvanları, belirli günlerde Allah'ın adını anarak kurban etsinler. Siz de onların etinden hem kendiniz yeyin, hem de yoksula ve fakire yedirin.” [ Hac 22/26-28 ]. Udhiyye Kurbanının Tarihî Kökeni . Kur'an'ın haber verdiği üzere, Hz. İbrahim'in, oğlu İsmail'i Allah'a kurban etmeye teşebbüs etmesi ve kararlılığı anlaşılınca, bundan muaf tutularak onun yerine bir koçu kurban etmesi hadisesi de kurban bayramlarında kesilen udhiyye kurbanının tarihteki temelini teşkil etmektedir denilebilir. Çünkü erkek çocukları öldüğü için “soyu kesik” ithamına maruz kalan Allah Rasulü'ne (sas) Kevser verilerek şükür için namaz kılıp (veya bayram namazı kılıp) kurban kesmesi emri geldiği gibi, “soyunu devam ettirecek oğlunu kesmeye teşebbüsü” heng â mında kat' î kararlılığı ortaya çıkan Hz. İbrahim'e de oğlu bağışlanarak yerine kurbanlık koç gönderilip onu kurban etmesi emrinin verilmesi.. bu iki hadise birbirine ayniyete yakın bir misliyette uymaktadır ve dolayısı ile denilebilir ki Kurban bayramında kesilen udhiyye kurbanı, köken itibariyle sözkonusu hadiseye dayanıyor olabilir. Peygambermiz (sas): “Uhdiyye kurbanı kesiniz, çünkü o atanız İbrahim'in sünnetidir.” [ İbn-i Mace, Edahi, 3 ] buyurarak bu gerçeği açık-seçik olarak ifade etmiştir. Yine ayrıca, Hz. Rasulullah'ın kurban kesme duasında da sözkonusu gerçek ikrar edilmiştir: “Allahım, bu (kurban) sendendir. Senin rızan için kesiyorum. Halil İbrahim'den oğlu İsmail'e feda olarak koç kurbanını kabul ettiğin gibi bunu da benden kabul eyle. Namazım senin içindir, kurbanım, hayatım ve ölümüm, âlemlerin Rabbi Allah içinndir. Onun hiçbir ortağı yoktur. Ben bununla emrolundum ve ben müslümanlardanım.” [ Ebu Davud, Edahi 4; Tirmizi, Deavât 878 ]. Bu duadan anlaşılıyor ki: Udhiyye denilen Kurban bayramı kurbanı, Hz. İbrahim'in sünneti (geleneği)dir; oğlu İsmail'in yerine koç kurban etmesine dayanır. Udhiyye kurbanı, kesen kişi için de adeta kendi nefsi yerine sembolik olarak kesilmektedir ve sanki kendi canını Allah için kurban etmiş gibi bir mana ifade etmektedir. Tıpkı bu kurbanım gibi, yani bir dakika önce canlı, bir dakika sonra ölü olan kurbanım gibi, ben de hem hayatım, hem de ölümüm itibariyle hep sana aitim. Hayata senden geldiğim gibi, ölüm sonrası da yine sana gidiyorum, demektir. İslam'da kurban ibadetinin doğuşu ve yerleşmesinin tarihçesi . “Biz her ümmete kurban ibadeti koyduk ki Allahın kendilerine erzak olarak verdiği hayvanları keserken Allahın adını ansınlar...” [ Hac 22/34 ] âyeti de bunun daha sonra bütün ümmetlere şamil bir ibadet olduğunu bildirmektedir. İslam'da da kurban ibadetinin Kur'an'daki temelinden birisi bu âyet-i kerimedir. Kurban bayramı, Mekke'de nâzil olan Kevser suresindeki “Biz gerçekten sana kevseri verdik. Sen de (bu büyük nimete şükür sadedinde) Rabbin için namaz kıl ve kurban kes!” [ Kevser 108/2-3 ] emr-i İlahîsince yalnızca kendisine farz kılınmış olarak kuşluk namazı (veya şükür namazı) kılmaya ve kurban kesmeye başlayan Rasulullah (sas) tarafından ilk defa hicretten sonra Medine'de Allah'ın emri doğrultusunda kavlî ve fiilî sünnetiyle bütün mü'minlere bayram olarak teşrî' buyrulmuş [ Ebu Davud, Edâhî 1; Nesâi, Dahâya 2; Muvatta, Tahâret 113; Ahmed b. Hanbel, 2/169 ] ve bugünlerde bayram namazı kılmak ve kurban kesmek vacip kılınmıştır [ Yazır, Hak Dini, 9/61197-6201 ]. Peygamberimiz Mekke'de iken kendisine farz kılınmış olarak kurban kesmeye başlamış idi. İbn-i Abbas şöyle demiştir: “Rasulullah'ın şöyle dediğini işittim: “Üç şey vardır ki bana farzdır, sizin için ise nafiledir; Vitr namazı, kurban kesmek ve kuşluk namazı.” [ Nasbu'r-Râye, 4/206 (, Ahmed b. Hanbel, Hâkim ve Dârekudnî) ] Tirmizi'nin rivayet ettiği bir hadiste de: “Ben kurban kesmekle emrolundum; fakat bu, sizin için bir sünnettir.” denilmiştir. Kuşluk namazı kılmak ve kurban kesmek, Rasulullah'a Mekke'de Kevser Suresinin inmesiyle birlikte farz kılınmıştı. Kevser suresindeki “fe salli li Rabbike ve'nhar” (108/2) âyetinde geçen “ve'nhar!” (boğazla!) emr-i ilahîsinde mef'ûl mücmel bırakıldığından dolayı, bu ayetten şu manalar anlaşılabilir: • “Nahr denen ibadeti de yap!”, • “Rabbin için boğazlanmak şanından olan hayvanlardan kurban kes!”, • “Nahr/Kurban bayramı yap!” Bütün bu manaların hepsi Allah için kurban kesmek manasına nahr fiilinde hülasa edilebilir. • Mukatil (rahimehulla), sözkonusu ayete şöyle mana vermiştir: “Ey Muhammed! Sen Rabbin için beş vakit namazı kıl, Kurban bayramı günü kurban kes!” • Bazı alimler ise: “Bayram namazını kıl ve (Mina'da) deve kurban eyle!” manasında anlamışlardır. • Kimi ulema da şöyle meal vermişlerdir: “Sen kurbanını boğazlamak için elini tekbir ile kaldır, keserken de kıbleye dön!” • Beri taraftan nahr ve zebh (boğazlamak ve kesmek), mutlaka kurban için olmak lazım gelmeyip mücerred etini yemek veya satmak için de kullanılabilir; ancak kurban bayramının üç gününe nahr günleri denilmesi yaygın olduğundan bulunduğundan ve burada kelâmın akışı, şükür ve ibadet manası üzerinde olduğundan dolayı, “Ve'nhar!”da kurban manası açıkça görülmektedir. Bu sebeple ayetten “Namaz kıl, kurban kes de kurban bayramı yap!” manası da anlaşılabilir ki bazı müfessirler ayetteki namazdan maksadın bayram namazı, nahrdan muradın da kurban bayramında kesilen kurbanlıklar olduğunu belirtmişlerdir. [ Yazır, Hak Dini, 9/6198 ] Binâenaleyh “Ve'nhar!” ifadesinin, Allah Rasulü'nün zâtında bütün mü'minlere kurban bayramını kutlamayı emretmekte olduğu ortaya çıkmaktadır. [ Yazır, Hak Dini, 9/6203, 6213; Geylânî, Gunyetü't-Tâibîn, s.342 ]. Peygamberimiz Medine'ye hicretin ikinci senesinde ümmetine kurban bayramı ile birlikte bayram namazı kılıp kurban kesmeyi vacip kılmıştır. Bu da hacıların Arafat'a çıktıkları günle –ki Arafe günüdür- başlamış, sonra hedy kurbanı kestikleri müteakip üç gün ve ziyaret tavafı yapabildikleri dördüncü gün ile nihayet bulmuştur. Kurban bayramının başlaması ile uhdhiyye kurbanı da kesilmeye başlanmış oldu. Malum olduğu üzere: Rasulullah (sas) hicretle Medine'ye geldiğinde Medinelilerin iki bayram günü vardı. O günlerde oynayıp eğlenirlerdi. “Bu iki gün(ün mana ve mahiyeti) nedir?” diye sordu. “Biz cahiliye devrinde bu günlerde eğlenirdik!” dediler. Aleyhisselatü vesselam: “Allah Teala, kutlamakta olduğunuz bu iki gününüze karşılık olarak size onlardan daha hayırlı diğer iki gün lutfetti: yevm-i edhâ (Kurban bayramı) ve yevm-i fıtr (Ramazan bayramı).” [ Ebu Davut, Salât 239, 245; Nesai, Iydeyn 1; Ahmed, 3/103, 178 ]. Kevser kendisine verildiğinden ötürü Rasulullah'ın kıldığı şükür namazı ve kestiği şükür kurbanı, Medine'ye hicretinden sonra, bütün ümmete açılan bir küllî nimete dönüşmüş ve şükür namazı bayram namazına inkılab etmiş, şükür kurbanı da bayram kurbanına dönüşmüştür. Şahsına farz olan bu iki ibadet, ümmetine vacip kılınmıştır. Demek ki Kurban bayramının ruhunda bir şükür duygusu, şükraniyet hissi mevcut bulunmaktadır. Hz. İbrahim ve İsmail'in bir sünneti olan Kurban ibadetini sadece hacdakiler için değil, yeryüzündeki bütün mü'minler için bir bayrama dönüştüren Âlemlere Rahmet Hz. Muhammed'in (sav), ataları içinde en çok Hz. İbrahim'e benzemesi ve Hz. İsmail'in soyundan gelmiş olması durumu [ Buhari, 3/227; Zemahşerî, el-Keşşaf, 4/56 ] ise bağrında daha nice kaderî hikmetleri barındırmaktadır, gayet manidardır, muhteşem bir tevafuk ve harikülade bir tetâbuktur. Ve... Kurban ibadeti Allah'ın şeâirinden biri olmuştur. "Kurbanlık büyükbaş hayvanları da size Allah'ın şeâirinden kıldık!" [ Hac, 22/36 ] â yeti, insanlığın dinler tarihinde netice itibariyle ulaştığı en son ve en yüce mevkiyi doğrudan Allah'ın kelamıyla ortaya koymuştur: Kurbanlıklar, hürmete layık saygın birer varlıktırlar, dinin birer sembolüdürler artık... Ve... Kurban ibadetinin icra edildiği gün, senenin en kıymetli gündüzü olmuştur. Peygamber Efendimiz: “Allah katında günlerin en büyüğü (ulusu) kurban bayramının birinci ve ikinci günüdür.” [ Suyuti, Câmiu's-Sağîr, 2/3 ] buyurmuştur. Bir başka hadisinde ise “Allah katında günlerin en büyüğü yevm-i nahrdır (kurbanın birinci günü: Zilhicce 10); bunu fazilette yevm-i nefr takip eder (kurbanın ikinci günü: Zilhicce'nin 11).” buyurmuştur [ Ebu Davud, Menâsik 19 ]. Yevm-i nahr, yani kurban kesim günü demektir ki, senenin en faziletli günü oluşunun altında yatan sebep “nahr” (kurban kesme) kelimesinde dürülmüştür. Kurban'ın ilk günü neden en faziletli gündür? Çünkü Allah'ın en çok sevdiği amel o gün işlenir. Peygamberimiz (sas) şöyle buyurmuşlardır: “Allah'a, (kurban olarak) kan akıtmaktan daha sevgili bir amel yoktur ve o (kurban), kıyamet günü gelecektir.” [ Neylü'l-Evtar, 5/108. Bkz. Zuhayli, Fıkıh Ansiklopedisi, 4/393 ]. Bir başka hadislerinde de şöyle buyurmuşlardır: "Ademoğlu Kurban Bayramı gününde kan akıtmaktan daha sevimli bir iş ile Yüce Allah'a yaklaşabilmiş değildir. Kurban olarak kanını akıttığı hayvan kıyamet günü boynuzları, ayakları ve kılları ile gelecektir. Akan kan yere düşmeden önce Yüce Allah katında yüksek bir makama erişir. O bakımdan gönül hoşnutluğu ile kurbanınızı kesiniz." [ İbn-i Mace, Edahi 3; Tirmizi, Edahi 1 ]. Musa Hub

4 Hafta önce	#2
Bilgiler ßaran Özel Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Mar 2008 Mesaj: 7,124 İtibar Tecrübe Puanı: 74 Rep Puanı : 2928 Rep Derecesi :	--->: Kurbanın İbadeti, Çeşitleri, Tarihçesi ve Bayrama Dönüşme Süreci Allah cc razı olsun

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Kur'an-ı Kerim'in Yazılış Tarihi / Süreci (özet)	rana	Kur'an ile ilgi yazılar & Makaleler	1	10-29-2008 23:09 PM
Kesilmeyen kurbanın bedeli ne yapılmalıdır, kesilmemiş kurbanın kazası var mıdır?	Gülehasret	İslamda Kurban / Kurban Hakkında Tüm konular	0	10-11-2008 12:16 PM
Bayrama dogru	İnşirah	Oruç ve Ramazan Ayının Fazileti	1	08-22-2008 15:31 PM
Ne ramazana doyulur, ne de bayrama	mumsema	Oruç ve Ramazan Ayının Fazileti	2	08-22-2008 15:31 PM
Uhrevî – Ferdî Yeis’in Oluşum Süreci	LeoparGS	Risale-i Nur	0	05-24-2007 00:43 AM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder