Fetva Vermede ÖlÇÜ

**firdevs** · 07-18-2007

Fetva verme mevkîinde veya dirayetinde bulunan kimsenin dikkat etmesi gereken dînî ölçüler vardır

Kendisinden bir mesele sorulan şahıs, bu hususlara dikkat etmelidir

Zirâ ehliyetsiz olarak verilen cevap , soru sahibini yanılttığı gibi, bir çok kimsenin o yanlış cevapla amel etmesine sebep olabilir

Bundan başka, verdiği yanlış fetva ile kendisini huzur-ı ilâhide sorumluluk altına itmiş olur

Bu ciheti dikkate alan bir ilim adamı, kendisine bir mesele sorulduğunda şu hususlara dikkat et-melidir:
a) Fetva isteyen kimsenin sorusunu iyi anlamaya çalışmalıdır:
Verilecek cevabın doğruluğunda sorunun iyi anlaşılmasının ehemmiyeti izaha hacet bırakmayacak derecede açıktır

Mâhiyeti iyi anlaşılmayan veya yanlış anlaşılan bir sualin cevabı -çok kere- yanlış olur

b) Sorulan meseleye cevap vermekte acele etmemelidir:
İmam Mâlik, sorulan hususun cevabında acele etmeyi kerih görür; isabetli bir fetva için düşünmeye ve zaman kazanmaya çalışırdı

Bu maksatla, çok kere soru sahibine "Lâ edrî = Bilmiyorum" derdi

Bu çekingenliğinin sebebini soranlara, "ilmin kalkanı, bilmiyorum (kelâmı) dır" (1) karşılğını verirdi

Bu kudretli müctehit, "Bilmiyorum"dediğinde, "Bu, hafif bir meseledir" diyenlere öfkelenir ve "İlimde hafif (sayılacak) bir şey yoktur" (2) derdi

Süfyân bin Uyeyne, "fetvaya en fazla cesaret gösteren, ilim cihetinden (müktesebâtı) en az olan kimsedir" diyerek etrafındakileri ikaza çalışırdı

İmâm-ı Âzam Ebû Hanife, "îlmin kaybolmasından dolayı Allah Teâlâ'dan korkmasaydım fetva vermezdim

Bu durum onlara kolaylık bana da ağır bir yük olurdu" (3) demiştir

c) Vereceği fetvayı muteber kaynaklardan aramalıdır:
Hanefî mezhebine mensup bir müftü, kendisinden sorulan bir meselenin cevabını "Zâhir'ür-rivayet" denilen muteber kitaplardan arayıp bulmaya çalışmalıdır

Zirâ bu kitaplardaki hükümler, tevâtür yoluyla sabit bulunmaktadır

Şayet bu eserlerde İmâm Ebû Hanife 'den bir cevap nakl olunmamış ise, İmâm Ebû Yusufun cevabını araştırmalıdır

Bu İmamdan da bir nakil yok ise İmâm Muhammed'in ictihâdını araştırıp sorulan fetvayı onunla cevaplandırmalıdır

Sorulan fetva ile ilgili olarak birkaç cevap bulunsa, onların içinden hangisi fukahâ arasında "müftâbih" (kendisi ile fetva verilen) veya muhtâr (tercihe şâyan görülmüş) ise, soruyu onunla cevaplandırmalı; kendi reyine göre fetva vermeye kalkışmamalıdır

Fetva vermeye ehliyeti bulunan bir kimsenin, iki hükümden hangisinin râcih olduğuna bakmadan rastgele birisiyle fetva vermesinin câiz olmadığında ulemânın icmâı vardır (4)

d) Yazı ile sorulan bir hususa yazı ile fetva vermelidir:
Bu yolda verilecek fetvada, soruların sırasına uygun olarak cevap vermeli; sorularda tafsilat olmuşsa mutlak ve muğlak bir ifade kullanmamalıdır

e)Soru sahibinin anlayışı kıtsa sabırla meseleyi ona izaha çalışmalıdır:
Her ferdin kavrayış ve anlayış derecesi aynı değildir

Bu itibarla temkinli ve sabırlı hareket etmeli; fetva soranın neyi anlamak istediğini iyice kavramalı ve cevabını da onun anlayabileceği şekilde izah etmelidir

f) Allah'a sığınarak ve besmele çekerek fetva vermelidir:
Yapılması düşünülen iş, dînî bir vazife olduğundan, şeytanın yanıltmasından Cenâb-ı Hakk'a sığınmalı; "eûzü" ve "besmele" çekerek Tâhâ sûresinin "Rabbim! Benim göğsüme genişlik ver" mealindeki 25

âyetini okumalı ve "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" demelidir (5)

g) Fetva almak için gelenlerin cevabında sıraya riayet etmelidir:
Sebepsiz bir tercih yapmış olmamak ve hakkâniyeti gözetmek için, cevapta halkın geliş sırasını dikkate almalıdır

Önce gelen bilinemiyorsa, kura ile sıralama yoluna gidilmelidir

Fetva soranlar çok ise onların arasında kadın ve yolcu olarak bulunan kimselere öncelik tanınmalıdır

Meğerki kadın ve yolcular müteaddit olsun

O takdirde gelişine göre cevapta sıra gözetilmelidir

(1) Hukuk-ı İslâmiye ve Istılâhât-ı Fıkhiye Kamusu, c, 1, sh

400

(2) Adâb-ı Fetva ve'l-müftî ve'l-müstefti, sh

16

(3) Aynı eser ve aynı sayfa

(4) Hukuk-ı İslâmiye ve Istılâhât-ı Fıkhiye Kamusu, c

1, sh

253

(5) Âdâb-ı Fetva ve'i-Müfti ve'l-Müsteftî, sh

43

***hayal*** · 11-10-2008

Allah razı olsun

07-18-2007	#1
Bilgiler firdevs Özel Üye Bilgiler Üyelik tarihi: May 2007 Nerden: firdevs cenneti Mesaj: 730 İtibar Tecrübe Puanı: 8 Rep Puanı : 114 Rep Derecesi :	Fetva Vermede ÖlÇÜ Fetva verme mevkîinde veya dirayetinde bulunan kimsenin dikkat etmesi gereken dînî ölçüler vardır Kendisinden bir mesele sorulan şahıs, bu hususlara dikkat etmelidir Zirâ ehliyetsiz olarak verilen cevap , soru sahibini yanılttığı gibi, bir çok kimsenin o yanlış cevapla amel etmesine sebep olabilir Bundan başka, verdiği yanlış fetva ile kendisini huzur-ı ilâhide sorumluluk altına itmiş olur Bu ciheti dikkate alan bir ilim adamı, kendisine bir mesele sorulduğunda şu hususlara dikkat et-melidir: a) Fetva isteyen kimsenin sorusunu iyi anlamaya çalışmalıdır: Verilecek cevabın doğruluğunda sorunun iyi anlaşılmasının ehemmiyeti izaha hacet bırakmayacak derecede açıktır Mâhiyeti iyi anlaşılmayan veya yanlış anlaşılan bir sualin cevabı -çok kere- yanlış olur b) Sorulan meseleye cevap vermekte acele etmemelidir: İmam Mâlik, sorulan hususun cevabında acele etmeyi kerih görür; isabetli bir fetva için düşünmeye ve zaman kazanmaya çalışırdı Bu maksatla, çok kere soru sahibine "Lâ edrî = Bilmiyorum" derdi Bu çekingenliğinin sebebini soranlara, "ilmin kalkanı, bilmiyorum (kelâmı) dır" (1) karşılğını verirdi Bu kudretli müctehit, "Bilmiyorum"dediğinde, "Bu, hafif bir meseledir" diyenlere öfkelenir ve "İlimde hafif (sayılacak) bir şey yoktur" (2) derdi Süfyân bin Uyeyne, "fetvaya en fazla cesaret gösteren, ilim cihetinden (müktesebâtı) en az olan kimsedir" diyerek etrafındakileri ikaza çalışırdı İmâm-ı Âzam Ebû Hanife, "îlmin kaybolmasından dolayı Allah Teâlâ'dan korkmasaydım fetva vermezdim Bu durum onlara kolaylık bana da ağır bir yük olurdu" (3) demiştir c) Vereceği fetvayı muteber kaynaklardan aramalıdır: Hanefî mezhebine mensup bir müftü, kendisinden sorulan bir meselenin cevabını "Zâhir'ür-rivayet" denilen muteber kitaplardan arayıp bulmaya çalışmalıdır Zirâ bu kitaplardaki hükümler, tevâtür yoluyla sabit bulunmaktadır Şayet bu eserlerde İmâm Ebû Hanife 'den bir cevap nakl olunmamış ise, İmâm Ebû Yusufun cevabını araştırmalıdır Bu İmamdan da bir nakil yok ise İmâm Muhammed'in ictihâdını araştırıp sorulan fetvayı onunla cevaplandırmalıdır Sorulan fetva ile ilgili olarak birkaç cevap bulunsa, onların içinden hangisi fukahâ arasında "müftâbih" (kendisi ile fetva verilen) veya muhtâr (tercihe şâyan görülmüş) ise, soruyu onunla cevaplandırmalı; kendi reyine göre fetva vermeye kalkışmamalıdır Fetva vermeye ehliyeti bulunan bir kimsenin, iki hükümden hangisinin râcih olduğuna bakmadan rastgele birisiyle fetva vermesinin câiz olmadığında ulemânın icmâı vardır (4) d) Yazı ile sorulan bir hususa yazı ile fetva vermelidir: Bu yolda verilecek fetvada, soruların sırasına uygun olarak cevap vermeli; sorularda tafsilat olmuşsa mutlak ve muğlak bir ifade kullanmamalıdır e)Soru sahibinin anlayışı kıtsa sabırla meseleyi ona izaha çalışmalıdır: Her ferdin kavrayış ve anlayış derecesi aynı değildir Bu itibarla temkinli ve sabırlı hareket etmeli; fetva soranın neyi anlamak istediğini iyice kavramalı ve cevabını da onun anlayabileceği şekilde izah etmelidir f) Allah'a sığınarak ve besmele çekerek fetva vermelidir: Yapılması düşünülen iş, dînî bir vazife olduğundan, şeytanın yanıltmasından Cenâb-ı Hakk'a sığınmalı; "eûzü" ve "besmele" çekerek Tâhâ sûresinin "Rabbim! Benim göğsüme genişlik ver" mealindeki 25 âyetini okumalı ve "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" demelidir (5) g) Fetva almak için gelenlerin cevabında sıraya riayet etmelidir: Sebepsiz bir tercih yapmış olmamak ve hakkâniyeti gözetmek için, cevapta halkın geliş sırasını dikkate almalıdır Önce gelen bilinemiyorsa, kura ile sıralama yoluna gidilmelidir Fetva soranlar çok ise onların arasında kadın ve yolcu olarak bulunan kimselere öncelik tanınmalıdır Meğerki kadın ve yolcular müteaddit olsun O takdirde gelişine göre cevapta sıra gözetilmelidir (1) Hukuk-ı İslâmiye ve Istılâhât-ı Fıkhiye Kamusu, c, 1, sh 400 (2) Adâb-ı Fetva ve'l-müftî ve'l-müstefti, sh 16 (3) Aynı eser ve aynı sayfa (4) Hukuk-ı İslâmiye ve Istılâhât-ı Fıkhiye Kamusu, c 1, sh 253 (5) Âdâb-ı Fetva ve'i-Müfti ve'l-Müsteftî, sh 43

11-10-2008	#2
Bilgiler *hayal* Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Oct 2008 Mesaj: 4,757 İtibar Tecrübe Puanı: 48 Rep Puanı : 195 Rep Derecesi :	--->: Fetva Vermede ÖlÇÜ Allah razı olsun

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Kurban ile ilgili soru ve cevaplar	mumsema	Fetvalar; bir konu hakkında verilen fetva sorusu ve cevabı	4	4 Hafta önce 22:05 PM
Fetva (Oruç ile ilgili)	mumsema	Fetvalar; bir konu hakkında verilen fetva sorusu ve cevabı	2	07-10-2008 02:01 AM
Hüküm Vermede ölçü	firdevs	İslam Hukuku	1	07-05-2008 15:06 PM
Fetva Nedir? İslamda fetva kavramı	mumsema	E-F	1	06-05-2008 04:38 AM
Bâb-ı Fetvâ	ACİLSERVİS	A-B	0	04-19-2007 00:58 AM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder