Cihadın hükmü nedir?

Düşmana karşı yapılacak olan cihad, normal şartlarda farz-ı kifayedir Olağanüstü hallerde ise, farz-ı ayn olur (1) Yani ümmetin her ferdinin cihadla meşgul olması zor olduğundan, herkese farz değildir Ümmet içinden bir topluluğun bu görevi ifa etmesi yeterlidir

Şu ayet, cihadın farziyetini bildirir:
"Hoşunuza gitmese de, kıtal (savaş) size farz kılındı Hoşunuza gitmeyen bir şey hakkınızda hayırlı olabilir Hoşunuza giden bir şey de, hakkınızda şer olabilir Allah bilir, siz bilmezsiniz " (Bakara suresi, 216)

Savaş, arzu edilen birşey olmamakla beraber, kaçınılması mümkün olmayan bir realitedir (2) Savaşın mahiyetinde, tahrip etmek, kan dökmek, yaralanmak, ölmek gibi nefsin hoşuna gitmeyen şeyler vardır

"Hoşunuza gitmese de" ifadesi bu noktaya dikkat çeker Savaş, zatında güzel değil, ama neticeleri itibariyle güzeldir Çünkü, Allah yolunda savaşmakta, "düşmanın fenalığını def, müslümanların yükselmesini temin" gibi güzel neticeler vardır (3)

Cihadın zatı itibariyle değil, neticeleri yönüyle güzel olması, şifa için acı ilacı içmeye, kazanç ümidiyle yolculuğun zorluklarına katlanmaya benzer (4) Acı ilacı içmeyen, sıhhat gibi tatlı bir neticeye ulaşamaz

Zorluklara katlanmayan muvaffak olamaz Cihad etmeyen de, dünya ve ahiret mutluluğunu yakalayamaz; dünyada düşmanlarına mağlup olur, ahirette de İlahî emre muhalefetin cezasını çeker

Cihadın herkese farz olmaması, savaşmak görevinin ordunun üzerinde olması gibidir Düşmanla savaşa ordu yeterli geldiğinde, ümmetin diğer fertlerinden bu görev düşer Fakat yeterli gelmediğinde, seferberlik ilan edilir ve yedisinden yetmişine herkes sefere katılır; dinini, vatanını, namusunu kurtarır

Şu ayet, normal şartlarda cihadın farz-ı kifaye olduğuna delalet eder: (5)

"Mü'minlerin hep birden savaşa çıkmaları uygun değildir Her fırkadan bir grup savaşa gitmeli, onlardan bir kısmı da dini anlamak ve döndüklerinde onları uyarmak için kalmalı Olur ki, sakınırlar" (Tevbe suresi, 122)

Rivayetlere göre, bir seferden geri kalanları kınayan ayetler nazil olunca, mü'minlerin toptan sefere katılmak istemesi üzerine, üstteki ayet nazil olmuştur (6) Resulullah, sefere gittiğinde bazılarını geride bıraktığı veya bazı küçük seferlere kendisinin katılmadığı, tarihi birer realitedir

Şu ayet de, cihadın farz-ı ayn olmadığının delillerinden kabul edilir:

"Mü'minlerden - özür sahibleri müstesna - oturanlarla, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler bir olamaz Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kılmıştır Bununla beraber Allah, her iki tarafa da "hüsnayı"/cenneti va'detmiştir" (Nisa suresi, 95) Oturanlara da güzellik (cennet) va'dedilmesi, cihadın herkese farz olmadığını gösterir (7)

Cihadın herkese farz olmamasından, bir kısım insanların tembellik göstermeleri uygun değildir Ayetin de dikkat çektiği gibi, mallarıyla-canlarıyla cihad edenler, oturanlardan daha üstündürler Dünyevî menfaatlerde aza razı olmayan nefislerin, cihad gibi en mukaddes bir görevde tembellik göstererek, az bir sevaba razı olmaları, elbette iyi bir hal sayılamaz

Kaldı ki, cihadın farz-ı kifaye olması, ümmetten bir topluluğun bu göreve yeterli olduğu durumlar için söz konusudur Belli bir topluluk cihad yükünü kaldıramadığında, bütün ümmet bu yükü omuzlamakla mükelleftir

Kaynaklar
1- Abdullah b Mahmud Mevsılî, İhtiyar li Ta'lîli'l-Muhtar, Çağrı Yay İst, 1980, IV, 117; Muhammed b İbnu Rüşd,, Bidayetü'l-Müctehid Nihayetü'l Muktesid, Daru'l-Marife, Beyrut, 1988, 1, 380-381; Kurtubî, III, 27; Ebu'l-Fadl Àlûsî, Ruhu'l-Meanî, Daru İhyai't- Türasi'l-Arabî, Beyrut, 1985, II, 106; W Madelung, Dictionary of the Middle Ages, "Cihad" md VII, 110
2- İbnu Haldun, Mukaddime, El-Mektebetu't-Ticariyye, Mısır, s 270-271; Reşid Rıza, Tefsîru'l-Menar, Mektebetu'l-Kahire, Mısır, X, 364; Muhammed Hamîdullah, HzPeygamberin Savaşları, Ter Salih Tuğ, Yağmur Yay, İst, 1981, s 14
3- Halim Sabit Şibay, MEB İslam Ans "Cihad" md III, 169; Ömer Nasuhî Bilmen, Hukuk-u İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhıye Kamusu, Bilmen Yay İst III, 356; Abdülhafız Abdürabbih, Felsefetü'l-Cihad fi'l-İslam, Mektebetu‘l-Medrese, Beyrut, 1982, s 42; Özel, İslam Hukukunda Milletlerarası Münasebetler, s48
4- Razi, VI, 27; Muhammed Ali Sabunî, Revaiu'l-Beyan, Dersaadet Yay İst, 1, 245; Kurtubî, III, 27-28; Àlûsî, II, 106
5- Razî, XVI, 225-226; İbnu Rüşd, I, 380-381; Kurtubî, VIII, 186; Bilmen, III, 358-359; Ahmed Kadiri, El-Cihadu fî Sebilillah, Daru'l-Menare, Cidde, 1992, I, 59-60
6- Razi, XVI, 225-226
7- Age XI, 9; Kadiri, I,60