Saz Yolu - Şah Kulu

**ßaran** · 05-03-2009

Saz Yolu - Şah Kulu Mumsema İslam Arşivi Saz Yolu - Şah Kulu Saz yolu ya da saz üslubu Osmanlı sanatının yaygın bir bezeme üslubudur

Bu üslubu Kanuni döneminde eserler vermiş olan ressam Şah Kulu başlatmıştır

Gerek çini, kalemişi, taş işçiliği gibi mimariye bağlı bezemelerde, gerek kitap resmi, cilt, kumaş, halı sanatları ve diğer küçük sanatlarda yaygın uygulama alanı bulmuş olan saz üslubu, 16

yüzyıl ortalarından 17

yüzyıl ortalarına değin geçerliliğini korumuş, 18

yüzyılda da lâke işçiliğinde yeniden yorumlanmıştır

Bu üslubun ana motifleri, kıvrık, sivri uçlu, hançer formundaki yapraklarla hatayî çeşitlemeleridir

Özellikle sırt çizgisi kalın çekilmiş iri, kıvrık yaprak motifi 16

yüzyıl ilk çeyreği başlarında, 1520 yılında İstanbul sarayının ehli hiref örgütüne girmiş olan ressam Şah Kulu’nun yorumuyla oluşmuştur

Şah Kulu 1514’de Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’i işgalinden sonra, Tebriz’den Amasya’ya sürgün gönderilmiş Bağdatlı bir ressamdır

Bir süre Asya’da kaldığı, daha sonra İstanbul’a geldiği, Kanuni Sultan süleyman ile yakın ilişki içerisinde çalıştığı Osmanlı belgeleri ve kaynak eserlerinden anlaşılır

Kaynaklar, Şah Kulu’nun beğenilmiş bir icadın sahibi olduğunu, onun için Osmanlı Sarayında özel atölye kurulduğunu, Sultanın ona çok büyük miktarda paralar, ödüller ve armağanlar verdiğini, eski ve yeni ustaların başına getirdiğini, zaman zaman gidip, onu çalışırken seyrettiğini belirtirler

Sultanın meclislerine katıldığına, Penahî mahlasıyla şiir yazdığına ney çaldığına, çok yetenekli bir nakkaş olduğuna ve zamansız öldüğüne de, 16

yüzyıl içerisinde kaleme alınmış bazı şuyara tezkirelerinde yer verilir

Osmanlı belgeleri de, sanatçının bayramlarda Kanuni’ye çeştli armağanlar sunduğunu, karşılığında değerli in’amlar aldığını ve 1556’da öldüğünü bildirirler

1520 ile 1556 arasında otuzaltı yıl Osmanlı sarayı için çalışan ressam Şah Kulu’nun Osmanlı sanatının klasik çağına azımsanmayacak katkılarda bulunduğu söylenebilir, yine yeni bir üslubu başlatan müzehhip Karamemi’nin de hocası olmuştur

Ressam Şah Kulu’nun yaptığı yeni üslup, öncelikle mürekkep resimlerinde belirmiştir

Sanatçı, ustaca kullandığı fırçasıyla ancak büyüteçle seçilebilecek ayrıntılara sahip peri resimleri, yaprak, hatayî çeşitlemeleri arasında ejderler, simurglar resmetmiştir

Osmanlı sanatında geleneksel tasvirlerden (minyatürlerden) ayrılan bu yeni resimler, kaynaklarda belirtilen sanatçının yeni icadı olmalıdır

Bu resimle, boyanmamış kâğıtlara siyah mürekkep ve fırçayla çalışılmış, bazı kere yer yer sulandırılmış renklerle, altın veya gümüşle boyanmıştır

Yeni çalışma tekniği ve işlediği motifler Şah Kulu’ndan sonra, pek çok nakkaş tarafından sevilerek yorumlanmıştır

Bu sanatçılar arasında imzasıyla tanınan en ünlüsü Velican’dır

Velican da, Şah Kulu gibi Tebriz’den gelmedir

16

yüzyılın ikinci yarısında, yaklaşık olarak 1580 ile 1600 yılları araında eserler vermiştir

Saz üslübu 16

yy

2

yarısı

Saz üslubundaki çalışmalarında perileri, hatayî, yaprak kümeleri arasında kuşları işlemiş, kişisel yorumunda ressam Şah Kulu kadar ayrıntıcılığa kaçmamıştır

Fırçasından çıkan peri resimleri oldukça sade, az bezenmiş ve göz, kaş biçimlendirmesiyle kendine özgüdür

Şah Kulu ve Velican’ın dışında sanatçılara ait imzasız saz üslubundaki resimler, albümlerde toplanmış olarak veya tek yaprak halinde dünyanın birçok özel koleksiyonu ve müzelerinin yanısıra, İstanbul Topkapı Saaryı Müzesi ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanelerinde korunmaktadır

Saz üslubu, Osmanlı kitap sanatında resimden sonra, en görkemli örneklerini tezhip dalında vermiştir

18

yüzyıl kaynak eserlerinde söz edildiği gibi, Osmanlı nakkaşhanesinde tezhip ile saz işlemek ayrı bir yol ve ayrı bir koldur

16

yüzyıl başlarından itibaren yetişen her sanatçının, şakirdliğinden başlayarak, ustalığa erişinceye kadar geçirdiği çeşitli eğitim aşamalarından birinin de, saz kolu olduğu anlaşılır

Şah Kulu’nun öğrencilerinden en değerlisi ve yeteneklisi KaraMemi’nin ve diğerlerinin yaptıkları tezhipler arasında saz üslubunu yansısıra en güzel örnekler, albümlerde izlenir

Özellikle III

Murad albümü olarak tanınan 1572 tarihli bir albümdeki sayfa kenarı çalışmaları saz üslubunun süsleme sanatında ulaştığı noktayı sergiler

Banu Mahir

**@YŞE** · 05-03-2009

Alıntı:

Saz üslubundaki çalışmalarında perileri, hatayî, yaprak kümeleri arasında kuşları işlemiş, kişisel yorumunda ressam Şah Kulu kadar ayrıntıcılığa kaçmamıştır

Fırçasından çıkan peri resimleri oldukça sade, az bezenmiş ve göz, kaş biçimlendirmesiyle kendine özgüdür

Şah Kulu ve Velican’ın dışında sanatçılara ait imzasız saz üslubundaki resimler, albümlerde toplanmış olarak veya tek yaprak halinde dünyanın birçok özel koleksiyonu ve müzelerinin yanısıra, İstanbul Topkapı Saaryı Müzesi ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanelerinde korunmaktadır

peri

anlamadım ben bu konuyu biraz açsanız

05-03-2009	#1
ßaran	Saz Yolu - Şah Kulu Saz Yolu - Şah Kulu Mumsema İslam Arşivi Saz Yolu - Şah Kulu Saz yolu ya da saz üslubu Osmanlı sanatının yaygın bir bezeme üslubudur Bu üslubu Kanuni döneminde eserler vermiş olan ressam Şah Kulu başlatmıştır Gerek çini, kalemişi, taş işçiliği gibi mimariye bağlı bezemelerde, gerek kitap resmi, cilt, kumaş, halı sanatları ve diğer küçük sanatlarda yaygın uygulama alanı bulmuş olan saz üslubu, 16 yüzyıl ortalarından 17 yüzyıl ortalarına değin geçerliliğini korumuş, 18 yüzyılda da lâke işçiliğinde yeniden yorumlanmıştır Bu üslubun ana motifleri, kıvrık, sivri uçlu, hançer formundaki yapraklarla hatayî çeşitlemeleridir Özellikle sırt çizgisi kalın çekilmiş iri, kıvrık yaprak motifi 16 yüzyıl ilk çeyreği başlarında, 1520 yılında İstanbul sarayının ehli hiref örgütüne girmiş olan ressam Şah Kulu’nun yorumuyla oluşmuştur Şah Kulu 1514’de Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’i işgalinden sonra, Tebriz’den Amasya’ya sürgün gönderilmiş Bağdatlı bir ressamdır Bir süre Asya’da kaldığı, daha sonra İstanbul’a geldiği, Kanuni Sultan süleyman ile yakın ilişki içerisinde çalıştığı Osmanlı belgeleri ve kaynak eserlerinden anlaşılır Kaynaklar, Şah Kulu’nun beğenilmiş bir icadın sahibi olduğunu, onun için Osmanlı Sarayında özel atölye kurulduğunu, Sultanın ona çok büyük miktarda paralar, ödüller ve armağanlar verdiğini, eski ve yeni ustaların başına getirdiğini, zaman zaman gidip, onu çalışırken seyrettiğini belirtirler Sultanın meclislerine katıldığına, Penahî mahlasıyla şiir yazdığına ney çaldığına, çok yetenekli bir nakkaş olduğuna ve zamansız öldüğüne de, 16 yüzyıl içerisinde kaleme alınmış bazı şuyara tezkirelerinde yer verilir Osmanlı belgeleri de, sanatçının bayramlarda Kanuni’ye çeştli armağanlar sunduğunu, karşılığında değerli in’amlar aldığını ve 1556’da öldüğünü bildirirler 1520 ile 1556 arasında otuzaltı yıl Osmanlı sarayı için çalışan ressam Şah Kulu’nun Osmanlı sanatının klasik çağına azımsanmayacak katkılarda bulunduğu söylenebilir, yine yeni bir üslubu başlatan müzehhip Karamemi’nin de hocası olmuştur Ressam Şah Kulu’nun yaptığı yeni üslup, öncelikle mürekkep resimlerinde belirmiştir Sanatçı, ustaca kullandığı fırçasıyla ancak büyüteçle seçilebilecek ayrıntılara sahip peri resimleri, yaprak, hatayî çeşitlemeleri arasında ejderler, simurglar resmetmiştir Osmanlı sanatında geleneksel tasvirlerden (minyatürlerden) ayrılan bu yeni resimler, kaynaklarda belirtilen sanatçının yeni icadı olmalıdır Bu resimle, boyanmamış kâğıtlara siyah mürekkep ve fırçayla çalışılmış, bazı kere yer yer sulandırılmış renklerle, altın veya gümüşle boyanmıştır Yeni çalışma tekniği ve işlediği motifler Şah Kulu’ndan sonra, pek çok nakkaş tarafından sevilerek yorumlanmıştır Bu sanatçılar arasında imzasıyla tanınan en ünlüsü Velican’dır Velican da, Şah Kulu gibi Tebriz’den gelmedir 16 yüzyılın ikinci yarısında, yaklaşık olarak 1580 ile 1600 yılları araında eserler vermiştir Saz üslübu 16 yy 2 yarısı Saz üslubundaki çalışmalarında perileri, hatayî, yaprak kümeleri arasında kuşları işlemiş, kişisel yorumunda ressam Şah Kulu kadar ayrıntıcılığa kaçmamıştır Fırçasından çıkan peri resimleri oldukça sade, az bezenmiş ve göz, kaş biçimlendirmesiyle kendine özgüdür Şah Kulu ve Velican’ın dışında sanatçılara ait imzasız saz üslubundaki resimler, albümlerde toplanmış olarak veya tek yaprak halinde dünyanın birçok özel koleksiyonu ve müzelerinin yanısıra, İstanbul Topkapı Saaryı Müzesi ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanelerinde korunmaktadır Saz üslubu, Osmanlı kitap sanatında resimden sonra, en görkemli örneklerini tezhip dalında vermiştir 18 yüzyıl kaynak eserlerinde söz edildiği gibi, Osmanlı nakkaşhanesinde tezhip ile saz işlemek ayrı bir yol ve ayrı bir koldur 16 yüzyıl başlarından itibaren yetişen her sanatçının, şakirdliğinden başlayarak, ustalığa erişinceye kadar geçirdiği çeşitli eğitim aşamalarından birinin de, saz kolu olduğu anlaşılır Şah Kulu’nun öğrencilerinden en değerlisi ve yeteneklisi KaraMemi’nin ve diğerlerinin yaptıkları tezhipler arasında saz üslubunu yansısıra en güzel örnekler, albümlerde izlenir Özellikle III Murad albümü olarak tanınan 1572 tarihli bir albümdeki sayfa kenarı çalışmaları saz üslubunun süsleme sanatında ulaştığı noktayı sergiler Banu Mahir

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder