Mumsema islam Arsivi

Geri git   Mumsema islam Arsivi > Edebiyat Bölümü > Edebiyat Bölümü > İnceleme

Forum Alev


Yöresi Dışında Derlenen Türküler ile ilgili Benzer Konular
930 Kez Görüntülendi

farz dışında kalan nafileler
farz dışında yapılan ibadetler
Allah rızasının dışında bir sevgi ??
Filistin için dua dışında ne yapılabilir?
derslerde dinletilecek türküler
Cevapla
 
Konu Araçları
Alt 10-12-2008   #1
 
Standart Yöresi Dışında Derlenen Türküler


Yöresi Dışında Derlenen Türküler Mumsema İslam Arşivi Yöresi Dışında Derlenen Türküler
Yöresellik, hiç şüphesiz ki türkülerin karakterlerini belirleyici en önemli unsurdur. T.R.T. repertuarında yer alan bazı türkülerde, yazılan yörenin tavrını tam olarak yansıtmadığını görmekteyiz. Gözden kaçan bu önemli noktanın düzeltilmesinde ve anlaşılmasında konunun önemi büyüktür. Ayrıca çeşitli sosyolojik olaylar nedeniyle ki bunların içinde göç, iş askerlik gibi nedenler vardır, büyük kentlere hatta yurtdışına taşınmış kaynak kişilerden derlenmiş türkülerin durumu gözden geçirilen konuda, kasetlerden yada plaklardan derlenen türkülerde incelenmiştir. Sosyolojik olaylar nedeniyle başka yerlerden derlenmiş türkülerin “taşıma türküler” adı altında incelenmesinin doğru olacağı izlenimi uyanmıştır. Kaset veya plaklardan derlenen türkülerin, nüans, metronom, anlatım, tavır yönünden bazı sakıncaların olabileceği olasılığı vardır.

Bütün bunların derlemeciye sağladığı avantajlar yada dezavantajlar gözden geçirilmiş, söz konusu “taşıma türkülerin” folklorun içinde değerlendirilmesi gerektiği kanısına varılmıştır.


YÖRE VE YÖRESELLİK

Yöresi dışında derlenen türküler deyince ilk olarak, yöre ve yöresellik kavramlarını çok iyi bilmemiz gerektiği inancındayım.

Yöre türkülerin müzik karakterini belirlemede en önemli unsur olduğunu hepimiz biliyoruz.
İlk derlemelerin yapıldığı 1926-1927 yıllarında daha lokal olan yöresel özellikler günümüzde daha geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Geçmişte köyden köye bile farklılıklar gösteren folklorik özellikler bugün daha da genişlemiş, şehir, bölge bazında düşünülmeye başlamıştır. Bunların nedenleri: Kitle iletişim araçlarının dev bir hızla yayılması, yöresel ilişkilerin daha sık ve uzun sürekli yapılması, ulaşım kolaylığı gibi faktörler olarak sayılabilir.
Halk ezgileri, kendi yörelerinin ritmik ve melodik karakterlerini yansıtırlar. Basit bir örnek vermek gerekirse, halk müziği konusunda bilgi sahibi olmayan bir dinleyici bile, herhangi bir türküyü duyduğunda, bunun hangi yöreye ait olabileceğini tahmin edebilmektedir. Buradan yola çıkarak THM repertuarındaki bazı türkülerin yazılan yörenin özelliklerini yansıtmadığını görmekteyiz. Her yörenin farklı müzik yapıları vardır.

Bazı örnekler vermek gerekirse:
Orta Anadolu deyince aklımıza bozlaklar, oyun havaları, halaylar, kaşık havaları vs. gelmektedir.

2, 4, 5, 9 zamanlı usullerin çoğunlukla kullanıldığı garip, bozlak, kerem diye adlandırılan dizelerden oluşmuş ezgilere sıkça rastlandığı bir bölge olarak karşımıza çıkmaktadır. Ege bölgesi bir zeybek bölgesidir. 9 zamanlı usuller ve bunların 9/8, 9/4, 9/2, 9/16’ lık mertebelerinin kullanıldığı Yahyalı kerem, garip, yanık kerem gibi dizelerin görüldüğü bir bölgemizdir. Gurbet havaları, teke zotlatmaları , zeybekler en önemli formlardır.

Doğu Anadolu Bölgemizde folklorik ve halk müziği yönünden zengin bir yöremizdir. Halaylar, Deyişler, Ağıtlar, Barlar, Mayalar yoğunluktadır. 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 zamanlı usuller sıkça kullanılmıştır. Ezgilerdeki diziler ise Yahyalı kerem, garip, yanık kerem, kerem ağırlıklıdır.

Karadeniz bölgemiz de ise aksak usuller dediğimiz 5, 7, 9 zamanlı usuller daha fazla görülmektedir. Bu örnekleri çoğaltmamız tabi ki mümkündür.

Ayrıca bu özelliklerin dışında yöreyi belli eden bir başka karakter ise şive, ağız, hançeri gibi yöresel üsluplardır. Hatta yörelerin iklim koşulları, ekonomik koşulları bile sosyolojik açıdan bakıldığında türkülerin oluşumunda önemli bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.


YÖRESİ DIŞINDA DERLENEN TÜRKÜLERDE İZLENEN YOLLAR:

Bunları 5 ana başlık da toplayabiliriz
1- Kaynak Kişilerin başka şehirlere göç, askerlik, iş vs. nedenlerden dolayı yerleşmelerinden kaynaklanan ve o yere mal edilen türküler. Bunlar “taşıma” veya “taşınma” türküler adı altında değerlendirilebilir.
2- Kasetlerden derlenen türküler
3- Büyük şehirlerden derlenen türküler.
4- Yurt dışından derlenen türküler.
5- Büyük insan kitlelerinin başka bir bölgeye yerleşmesinden dolayı o yöreye mal edilen ezgiler.

Şimdi bunları biraz açmak gerekirse;
1- Taşıma Türküler: Yukarıda söz ettiğimiz gibi kaynak kişilerin sosyolojik nedenlerden (göç, askerlik), yada ekonomik sebeplerden dolayı (iş vs. gibi) başka şehirlere yerleşmeleri ve burada yapılan derlemelerdir. Trabzon’ dan derlenen ve aşıklama özellikleri gösteren “engeller koymuyor yar sana varsan” adlı türkü en çarpıcı örneklerdendir.
2- Kasetlerden Derlenen Türküler: Kaynak kişilerin gerek müzik piyasasında gerekse radyolarda bulunan kaset ve plaklarının bulunup notalarının yazılması suretiyle yapılan derlemelerdir.Kaynak kişinin haberi olmadan yapılan bu derlemeleri ilginç bir anekdotla anlatmak istiyorum. Sivas’lı aşık Yüksel YILDIZ ile her karşılaşmamızda sürekli müzik, aşıklık geleneği, derlemeler konusunda sohbetlerimiz olurdu. Birgün böyle bir konuşma esnasında bana “Hocam geçen gün radyo da benden alınmış bir Türkü dinledim. Acaba bu türküyü kim derledi” diye sordu. Türkünün tavrında ve icrasında bazı eksiklerin olduğunu söyledi. Ben şaşkınlıkla kendisine baktım ve “Herhalde senin kasetinden yazmışlardır” dedim. Bu anlattığın olay bize kaynak kişinin haberi olmadan bile derleme yapıldığını açıkça ortaya koymaktadır.
3- Büyük Şehirlerden Derlenen Türküler: Kaynak kişilerin büyük kentlere yerleşmesi sonucunda yapılan derlemelerdir. Sosyolojik ve ekonomik koşullar nedeni ile Anadolu’ dan büyük kentlere hatta yurt dışına giden insanlar kültürlerini ve folklorunu dolayı ile müziğini de gittiği yerlere götürmüşlerdir. Göçlerden dolayı bir köyün tamamının olduğu gibi herhangi bir büyük şehrin belli bir semtine yerleştiğini görmekteyiz. Örneğin: İstanbul’ un Maltepe ilçesinin Gülsuyu semtinde Erzincan’ın bir köyü olduğu gibi gelmiş ve yerleşmiştir. Geleneklerini, adetlerini, oyununu ve müziğini burada da devam ettirmektedir. Yine Şişli ilçesinin Gülbağ semtinde Sivas’ın Çınarlı köyü neredeyse orada kurulmuştur. Adetler, gelenekler ve müzikleri burada devam etmektedir.
4- Yurt Dışından Derlenen Türküler: Çeşitli sebeplerden dolayı yurt dışına yerleşmiş kaynak kişilerden yapılan derlemelerdir. Buralardan derlenen türkülere, Örneğin: Berlin türküsü yada Köln türküsü diyemeyeceğimize göre türküler nereye aitse o yörede düşünülmelidir.
5- Büyük İnsan Topluluklarının Başka Bir Bölgeye Yerleşmesinden Dolayı O yöreye Mal Edilen Ezgiler: Eskişehir’ deki Tatar türküleri bunların en çarpıcı örnekleridir. Bursa ve civarına yerleşen Bulgaristan veya Yugoslavya göçmenlerinin Ezgilerinin de derlenerek Bursa türküsü gibi göstermek doğru bir anlayış değildir.


T.H.M Repertuarındaki Yöresi dışında derlenmiş türkülere genel bir bakış:

T.R.T. Repertuarı incelendiğinde bazı türkülerin yazıldığı yöreye ait olmadığı hemen göze çarpmaktadır. Trabzon’ dan derlenen “Engeller koymuyor yar sana varsam” Eskişehir de Tatar türküleri Erzincan Kemaliye’ den derlenen “Sabahın seher vaktinde görebilsem yarimi”, Tokat’ dan derlenen “Sabahın seherinde ötüyor kuşlar” gibi örnekler, incelemeye değer örneklerdir. Çünkü aynı formda bir başka örnek bulmak mümkün değildir. Bahsettiğimiz sebeplerden dolayı oralara taşınmış türküler olması kuvvetli bir olasılıktır. Bide varyant (Çatal) dediğimiz türküler vardır ki bu konu ile karıştırmamak gerekir. Silifke yöresindeki “Eski sille” yada “Çay benim çeşme benim (Alyazma)” Zeybek örneklerinde olduğu gibi türkülerimizin pek çoğu bir olay üzerine söylenmiş ve yakılmıştır. Bazen bir yerde yaşanmış bir olay, başka bir yerde türkü olarak karşımıza çıkar.”Çanakkale içinde aynalı çarşı” Kastamonu’dan derlenmiştir. “Sinop Mapushanesi” adlı türkünün öyküsü Sinop’ da geçtiği halde Orta Anadolu’ dan derlenmiştir. Bunları yadırgamamak ve konumuzla karıştırmamak gerekir.


Yöresi dışında derlenen türkülerde karşılaşılan problemler:

Öncelikle, bu tarz türkülerde icra, tavır ve üslup notaya yansıtılamamaktadır. Nota yazımında gereksiz ölçü uzatmaları ve hataları oluşmaktadır. Burada Keskinli Hacı Taşan ile ilgili bir anektodu anlatmak isterim;
İstanbul radyosu yurttan sesler programına rahmetli Hacı Taşan konuk olarak davet edilir. Koro türkülerini söylerken Hacı Taşan’ da sırasını beklemektedir. Bu arada koro Hacı Taşan’ dan alınan “Yüce dağ başına yağan kar idim.” Dizeleri ile başlayan türküyü icra etmektedir. Türkü bitiminde Hacı Taşan, şefe “ Hocam karar seslerinde niçin o kadar fazla bekliyorsunuz” (türkü kararında 4 ölçü la sesi vardır.) deyince koro şefi “sen öyle çalmışsın, notayı da o şekilde yazmışlar” deyince Hacı Taşan biraz düşündükten sonra “Ha şimdi anladım ben o sırada rakı içiyordum” demiş. Görmeden bire bir yapılmayan derlemelerde bu tip hatalar olabilmektedir. Ancak derleyici müzik bilgi ve birikimini kullanarak ve türkünün hüviyetine tesir etmeyecek şekilde bunları düzeltebilmelidir.
Bir başka sakınca da şudur: Derlenen türkü nerede derlenmiş ise o yere mal edilme yanlışıyla ile karşı karşıyadır.

Ayrıca; Dinleyici yanlış yönlendirilmekte ve türkülerin gerçek kimliği ve icrası gizlenebilmektedir. Türkülerde önemli bir unsur olan nüanslar bu tip derlemelerde göz ardı edilebilir. Özellikle kaset ve plaklar dan yazılan türküler için nüans, tavır, üslup konuları son derece önem taşımaktadır.

Bunların yanı sıra dinleyiciye sağladığı kolaylıklarda vardır.

Bunlar, zamandan tasarruf, ulaşım, ekonomi gibi faktörler olarak sayılabilir ama en önemlisi, türkünün oluşumunda etkili olan zaman ve mekan unsurlarının sürelerini kısaltmasıdır.

Sonuç olarak şunları söyleyebiliriz: Sosyolojik olaylardan dolayı başka yerlerden derlenmiş türkülerde folklor’ ün bir parçası ve doğal bir olayı şeklinde görmekteyiz.
Türküler nerede derlenirse derlensin, ait olduğu yöreyi iyi tespit edip ona göre değerlendirilmelidir.

Derlemeler, mümkünse kaynak kişi ile birebir yapılmalıdır.
TRT repertuarı uzman bir ekiple gözden geçirilerek bu tarz türküler düzeltilmelidir.


****
İ.T.Ü. T.M. Devlet Konservatuarı San.Öğr.Gör.


Not: Bu yazı 10. İstanbul Türk Müziği Günleri (04-05 Aralık-2003) - Müzik Araştırmaları Ve Folklor Derlemeleri Sempozyumunda bildiri olarak sunulmuştur.

 

ßaran isimli Üye şimdilik offline konumundadır  
Alt 10-04-2009   #2
Nas
 
Standart --->: Yöresi Dışında Derlenen Türküler


bu güzel paylaşım için teşekkür ederim, Allah (celle celâluhu) razı olsun ßaran, bilgilendik

 

Nas isimli Üye şimdilik offline konumundadır  
Alt 29-06-2009   #3
 
Standart --->: Yöresi Dışında Derlenen Türküler


Allah cc sizlerden de razı olsun

 

ßaran isimli Üye şimdilik offline konumundadır  
Cevapla
Tags: derlenen, disinda, turkuler, yoresi

Kompozisyon Türleri | Emirdağ Türküleri

Konu Araçları


Yöresi Dışında Derlenen Türküler ile ilgili Benzer Konular
930 Kez Görüntülendi

farz dışında kalan nafileler
farz dışında yapılan ibadetler
Allah rızasının dışında bir sevgi ??
Filistin için dua dışında ne yapılabilir?
derslerde dinletilecek türküler

Powered by vBulletin® Version 3.6.11 Copyright ©2000 - 2010, Jelsoft Enterprises Ltd.
Forumacil | Forumalev | Dantel | Rüyatadı | Mumine | Örgü | Netalemi | Google | Şiirler | validator.w3 |

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369