Hz Muhammed (sav)'in vefatından sonra onun yerine gelen halifeler de Peygamberimiz (sav) gibi Yüce Allah (cc)'ın adaletini uygulama konusunda hassas davranmışlardır Halifeler döneminde yapılan fetihler sayesinde bölge halkı hem zulümlerden kurtulmuş hem de İslamiyet'i tanıma imkanı elde etmişti Ancak halk Müslüman olmaları için kesinlikle zorlanmamıştır

Allah (cc)'ın "De ki: Sizin dininiz size, benim dinim bana" (Kafirun Suresi, 6) ayetinde bildirdiği gibi herkes dinini serbestçe yaşamış, ibadetlerini özgürce yerine getirmiş ve hiçbir baskı görmemiştir Onlar İslam dinini, gerçek haliyle yaşayan Müslüman halktan görerek öğrenmişlerdir ve bu şekilde İslam ahlakı onlarda büyük bir etki yapmıştır İman edenlerin samimi bir kalple Allah(cc)'a iman etmeleri için yaptıkları davete çok büyük bir bölümü icabet etmiş, bu şekilde İslam'a geçen insanların sayısı da hızla artmıştır Örneğin Hz Ebubekir (ra) zamanında Kinde ve İyad Hıristiyanlarının bir kısmı, Şam fetihleri sonrasında da yerel halkın bir kısmı hiçbir zorlama olmadan, kendi istekleriyle Müslüman olmayı kabul etmiştir(İbn İshak'tan naklen Ebu Yusuf, 146; Levent Öztürk, Asr-ı Saadetten Haçlı Seferlerine Kadar İslam Toplumunda Hıristiyanlar, İz Yayıncılık, istanbul, 1998, s 55) Hz Ebubekir (ra)'in Suriye seferine çıkışı sırasında verdiği talimatta yer alan, fethedilecek olan yerlerde uygulanmasını istediği adil ve hoşgörülü tavırlar, Kuran ahlakının güzel bir örneğini teşkil etmektedir Hz Ebubekir (ra)'in talimatları şöyledir:

"Ey insanlar, kalpte uyacağınız on kural veriyorum: İhanet etmeyin ve hak yoldan ayrılmayın Çocuğu, kadını ve yaşlı insanları katletmeyin Hurma ağaçlarını yakıp yok etmeyin ve herhangi bir meyveli ağacı da kesmeyin Develerde, sürülerden ya da yığınlardan herhangi birini katletmeyin Kendiniz için saklayın Hayatını uhrevi uğraşlara adamış kişilerle karşılaşacaksınız, onları münzevi hallerine bırakın Çeşit çeşit yiyecekler sunan insanlarla karşılaşacaksınız, yiyin, fakat Allah (cc)'ın adını anmayı unutmayın"(Majid Khoduri, İslam'da Savaş ve Barış, Fener Yayınları, İstanbul, 1998, s 123 ; Taberi, Tarih I, 1850)

Adaletiyle ünlü olan Hz Ömer (ra) de, Hz Ebubekir (ra)'den sonra Peygamber Efendimiz (sav) gibi, fethedilen ülkelerin yerli halkıyla birer adalet ve hoşgörü örneği olan çeşitli anlaşmalar yapmıştır Örneğin Hz Ömer (ra), Kudüs ve Lüdd Hıristiyanlarına verdiği emannamede, kiliselerinin yıkılmayacağı ve kiliselerde Müslümanların toplu olarak ibadet etmemeleri hususlarında garantiler sundu Lahm Hıristiyanlarına da aynı şartları sundu Medain'in fethiyle Nasturi Patriği II İşuayheb'e (650-660) verilen emanname de yine aynı şekilde kiliselerinin yıkılmayacağı, hiçbir binanın camiye ya da eve dönüştürülmeyeceğine dair garantiler sunuldu (Hamidullah, Mecmuatü'l-Vesaik, 195-197) Hz Ömer (ra)'in verdiği bir himaye belgesi, bir müminin Kuran'da tarif edilen ahlakı yaşadığı takdirde nasıl bir hoşgörüye sahip olabileceğini gösteren önemli bir örnektir:

"Bu verilen eman, hasta-sağlıklı, iyi-kötü yöre halkının tüm fertleri için din, can, mal, kilise ve havralarının himayesi içindir Kiliseler tahrip edilmeyeceği gibi mesken de edilmeyecek ve onlardan hiçbir şey eksiltilmeyecektir Halktan hiç kimse, zerre kadar zarar görmeyecektir Bu kitapta yazılı hususlar, Allah (cc) ve Resulu'nun ahdi, halifelerin ve müminlerin zimmetindedir" (Yrd Doç Dr Orhan Atalay, Doğu-Batı Kaynaklarında Birlikte Yaşama, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı Yayınları, İstanbul, 1999, s 95; Hamidullah, El-Vesaik, s 380-381, No: 358)

Tüm bu örnekler, salih müminlerin adalet ve hoşgörü anlayışını gösteren, günümüzde de tüm Müslümanların örnek alması gereken çok hikmetli örneklerdir

Harun Yahya

Allah razı olsun