Sohbet Adabı

**Hasan** · 05-10-2007

SOHBET ADABI

Sohbet kelimesinin lügat karşılığı, karşılıklı konuşmaktır

Fakat bu kelime, fiilî konuşmanın ötesinde bir manaya sahiptir

Sohbet, bir olmak, beraber olmaktır

Arkadaş, dost olmaktır

İrşad etmek, nasihat etmektir

Yani sohbet, ayrıca kalbin bir fiilidir ve kalpten kalbe irtibatı da sağlar

Şüphesiz böyle bir irtibat, sağlıklı sonuç verirse anlamlıdır

Bunun için de sohbetin uyulması gereken bir adabı, kuralları var

Hem sohbet edenler, hem dinleyenler için

Sohbet için bir araya gelen topluluk, rastgele toplanmış, şuursuz, gayesiz, sıradan bir topluluk değildir

Aksine duygu ve düşünce birliği taşıyan, birbirlerinin sevinç ve kederlerine ortak olan, gözünü Allah rızasına dikmiş, yüce hedefli bir topluluktur

Bu topluluğun sohbeti, dostluğu, “kişi sevdiğiyle beraberdir” (Buharî) hadis-i şerifinin sırrınca, öldükten sonra berzah aleminde ve cennette de devam eder

Sohbetle sahabi oldular

Kur'an-ı Kerim'de, Allah Rasulü s

a

v

'in cemaatine, bir gaye etrafında toplanıp sohbet edenler manasına gelen “ashab” kelimesiyle hitap edilmiş, Efendimiz s

a

v

de kendisini görüp, sohbetine katılan müminlere “ashabım” demiştir

Hz

Peygamber s

a

v

Efendimiz, mübarek hali, sözleri ve nazarlarıyla ashabını etkilemiş, onları sohbetle yetiştirmiştir

Kısa bir süre O'nun sohbetinde bulunmak, senelerce seyr u sülukla elde edilemeyecek mertebelere ulaşmaya vesile olmuştur

Efendimiz s

a

v

'den feyz almak isteyen Suffe Ashabı, gece gündüz Mescid-i Nebevî'de kalmışlardır

Tasavvuf erbabının sohbeti de böyle bir sohbettir

Onlar, irşad olmak için kâmil mürşidin sohbetine giderler

Kâmil mürşidler de onlara sohbet eder, ama bu sohbet çoğu kez sözle değil halle olur

İlim ve marifetin zirvesinde olan bu mübarek zatların yaptıkları sohbet, mesafe tanımaksızın hükmünü icra eder

Mıknatısın demiri çektiği gibi, dünyanın dört bir tarafından onların sessiz davetine koşan insanlar ıslah olup, hayata bakışları tamamen değişmiş olarak geri dönerler

Kâmil mürşidden aldıkları feyiz ve bereketle de kendi aralarında sohbete devam ederler

Sohbet ile vaazın farkı

Dinî hakikatleri tesirli bir üslupla anlatma, cemaati kötülükten uzaklaştırıp iyiliğe sevk etmede vaaz ve sohbetin hedefi müşterektir

Fakat sohbette vaazdan farklı bir takım hususiyetler vardır

Bu hususiyetlerden bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

Sohbette sözlü eğitim ve öğretimin yanı sıra, hal eğitimi ve manevi yansıma da vardır

Kâmil insanların lafızları kadar nazarları ve halleri de son derece etkilidir

Sohbet vesilesiyle, onların ilâhi muhabbet ve marifetle dolu gönüllerinden ortaya çıkan üstün hal ve sıfatlar manen cemaate akseder

Çoğu zaman salikler bu tesiri lâtifelerinde açıkça hissederler

Böylece irşadın tesiri açıkça görülür

Sohbette belirli bir metod dahilinde Allah'a ulaşmanın en sağlam ve en kısa yolu anlatılır

Bunun için daha ziyade nefs, zikir, rabıta gibi tasavvufî konular üzerinde durulur

Ayet ve hadislerin yanı sıra, büyüklerin menkıbelerinin anlatılmasına önem verilir

Böylece muhabbet artar, ibret alınır ve anlatılanlar güzel örnekler olarak hatırda kalır

Sohbette, ayet ve hadislerin zahir manalarının yanı sıra iş'arî manalara da yer verilir

Böylece dinleyenler tasavvuf alimlerinin Kur'an ve Sünnet'ten çıkardıkları gayet ince ve lâtif hikmetlerle, geniş bir tefekkür ufkuna yükselirler

Sohbet vesilesiyle cemaat birbirinden görerek, yaşayarak, edep, erkân öğrenir

Dinî nezaket, sevgi, şefkat, hizmet, fedakârlık gibi olgun ahlâkî özellikleri içine sindirir

Kardeşlik duygusu pekişir

Sohbet erbabının ilmî seviyesi

İnsanlara Allah yolunu gösterip, onları hak ve hakikate davet edecek olan sohbet erbabı, önce kendisini iyi yetiştirmelidir

Dinî tahsil görmemiş olsa bile, kitap, dergi gibi, ama doğru şeyler söyleyen metinler okuyarak kendini yetiştirmelidir

Bu sadece sohbet eden için değil, herkes için gereklidir

Özellikle akaid ilmi çok iyi öğrenilmelidir

Aksi halde din adına başkalarına bir şeyler anlatayım derken, hem kendisinin hem muhataplarının imanı tehlikeye girebilir

Bundan başka Arapça bilmese bile, Kur'an-ı Kerim'i düzgün bir şekilde mahreciyle okuyabilecek durumda olmalı, fıkıh ilmini asgari seviyede de olsa bilmelidir

Bunlar aslında farz-ı ayın olan ilimlerdir

Her müslümanın bilmesi gerekir

Tasavvufa gönül vermiş bir sohbet erbabının, tefsir, hadis, siyer, İslâm tarihi ile ilgili eserleri okuması; felsefe, mantık, sosyoloji, edebiyat gibi ilimlerden haberdar olması da faydalı olacaktır

Hususen tasavvufla ilgili belli başlı kaynak eserlerden hiç değilse birkaçını bitirmiş olmalıdır

Böylece kendi meselelerini kolaylıkla anlayacak ve anlatabilecek bir seviyeye ulaşmış olur

Hiç mektep-medrese bitirmeyen fakat düzenli olarak okuyan, sohbet dinleyen bir salik, ameli de ihmal etmemek kaydıyla, bir zaman sonra ilmî sohbetler yapmayı başarabilir

Seyr u süluk hususunda da gayretli olursa, ondan gayet şevkli ve muhabbetli sohbetler zuhur eder

Tahsil edilen ilim, ilâhi marifete, gönülde Allah sevgisini tutuşturmaya ve O'ndan korkmaya vesile oluyorsa gayesine ulaşmış demektir

Aksi halde, Kur'an'ın ifadesiyle “kitap yüklü merkep” olmaktan öteye geçilemez

Sohbete hazırlık

Sohbet erbabı, İslâm'ın yüce hakikatlerini tebliğ etmekte ve aslında Allah ve Rasulü adına konuşmaktadır

Bu sebeple ağızdan çıkan her kelimeye dikkat etmelidir

Sözlerini Kur'an, Sünnet veya muteber Ehl-i Sünnet alimlerinin, sufilerin içtihatlarına dayandırmalı, kendi şahsi fikrine göre konuşmamalıdır

Herhangi bir konu etrafında hazırlık yaparken muteber kaynaklar seçmeli, aynı konuyu birkaç kaynaktan araştırmalı ve notlar almalıdır

Dinleyenler arasında tartışmaya, fitneye yol açabilecek mevzularda, iyice tetkik edip düşünmeden konuşmamalıdır

Hatip, sohbet esnasında kullanmak üzere şu unsurlardan faydalanır:

Ayet ve hadis: Anlattığı konuyla ilgili ayet(ler) varsa bir veya birkaç tane nakletmeli ve bunları da yerinde ifade etmelidir

Ayrıca hadislerden de birkaç örnek nakletmelidir

Ancak mevzu (uydurma) hadislerden şiddetle kaçınmalı, sufi alimlerin sözlerini de hadislerle karıştırmamalıdır

Arapça bilmiyorsa, muteber meal ve hadis kitaplarından, tefsirlerden istifade etmelidir

Menkıbe: Sohbet esnasında menkıbe anlatarak konuya gerçek hayattan örnekler vermelidir

Menkıbeler, muhabbetin temini ve manevi bir atmosferin oluşması için faydalıdır

Kur'an ve Sünnet'te bu metod kullanılmış, geçmiş peygamberler ve ümmetlere dair birçok kıssa anlatılmıştır

Edebi eserler: Bostan ve Gülistan, Baharistan, Mesnevî gibi hikmet dolu eserlerde geçen hikayeler hitabet malzemesi olarak kullanılabilir

Dinî, hikmetli, ahlâkî ve tasavvufî şiirler de faydalıdır

Şiirler hatibe ilham, dinleyenlere heyecan kaynağı olur

Fakat sohbetteki lâtife, hikaye ve şiirler yerli yerince ve yeterince olmalıdır

Şahsi tecrübeler: Hatip kendini açıkça veya ima ile metheden beyanlardan kaçınmak şartıyla, bizzat yaşadığı tecrübelerden ve müşahedelerden cemaatine bahsedebilir

Güncel konular: Hatip, zamanın mühim hadiselerinden, yaşanan hayattan habersiz kalamaz

Aksi takdirde yaşanan gerçeklerle uyuşmayan, yol gösterici olmayan sözler sarfeder ki, bu da insanların işini zorlaştırmaktan başka bir şeye yaramaz

Görsel anlatım: Yeri geldiği zaman meselenin daha iyi anlaşılması için hatip, konuyu basit şekil ve grafiklerle izah etmeli, gerekiyorsa teknik imkanlardan da istifade etmelidir

Bir defasında Hz

Peygamber s

a

v

de yerde doğru ve kalın bir hat çizmiş ve “işte Allah'ın yolu budur” buyurmuşlardır

Sonra bu yolun sağını ve solunu eğik olarak kesen birçok çizgiler çizmiş, “bunlar da şeytanın yollarıdır, her yol ayrımına bir şeytan oturmuş insanları kendi yoluna davet ediyor” buyurmuşlardır

(Ahmed b

Hanbel)

Sohbete manevi hazırlık

Sohbet ve irşad erbabı olan hatip, her şeyden önce samimi olmalı, anlattıklarını yaşama gayreti içinde bulunmalıdır

Samimiyet olmazsa, anlatmadaki debdebe ve ihtişam hiçbir fayda vermez

Geçmişte ve günümüzde ateşli konuşan nice hatipler vardır ki, yaşayışları bozuk olduğu için insanlara tesir edememişlerdir

Kur'an-ı Kerim'de Şuayb Aleyhisselam'ın ağzından şu ifade nakledilir: “Ben sizi men ettiğim şeyde size muhalefet etmek istemiyorum

” (Hûd, 88)

Başkalarına haramdır dediği şeyi irtikap etmeyi düşünen, farzdır dediği ibadeti yapmayan bir kimsenin sözlerinin tesir etmesi mümkün değildir

Sohbet erbabı, vird ve nafile ibadetlerle, yakınlık ve mana derinliği elde etmeye, kalbinin Allahu Tealâ'ya dönmesine gayret etmelidir

Hata ve günah işlediği zaman tövbe etmeli, himmet isteyip sağlam bir irtibatla sohbete başlamalıdır

Hiç şüphesiz, kemale ermeyen bir salik halen nefis erbabıdır

Nefsin bütün hile ve desiselerinden kurtulması zordur

Fakat muhakkak niyetini Allah için tutmaya gayret etmelidir

Gurur, kibir ve çalımla hareket eden bir kimse belki her şey olabilir, fakat Allah dostu ve irşad erbabı olamaz

O yüzden sohbet ettiği insanların en günahkârını dahi kendisinden üstün bilmeli, onların kurtuluşa daha yakın olduğunu düşünmelidir

Ayrıca sohbet veya irşad maksadıyla bir yere giden sufi, yaptığı kudsi hizmet karşılığında hiçbir ücret kabul etmemelidir

Zira kabul edilen her türlü ücret, ihlâs ve samimiyete gölge düşürür

İhlâs ve samimiyet zarar gördüğü zaman da yapılan sohbet veya irşadın tesiri kırılır

Hususi muamele beklemek, kendisine karşı saygılı olunmasını istemek, yaptığı işten dolayı manevi haz ve zevkler beklemek de birer ücrettir; ihlâsı bozar

Kur'an-ı Kerim'de bütün peygamberlerin dilinden nakledilen şu ayete kulak vermeli ve ahirette alacağı büyük mükafatı, dünyevi bir menfaat karşılığında satmamalıdır: “Ben sizden bir ücret beklemiyorum

Benim ücretim alemlerin rabbi Allah'a aittir

” (Şuarâ, 109)

Sohbet ederken

Sohbet esnasında şu hususlara dikkat etmek gerekir:

Dil: Herkesin anlayacağı bir dille konuşmalı, şair ve ediplerce güzelleştirilen sade ve basit bir dil kullanmalıdır

Ana dilde karşılığı bulunan Arapça, Farsça kelime ve terkipleri kullanmak doğru olmaz

Bugünün insanları bu dili anlayamayabilir

Bununla birlikte, din ilminin terim ve deyimlerini olduğu gibi muhafaza etmek gerekir

Farz, vacip, helal, mekruh, inşallah, fena, beka, cezbe gibi dinî lisandan sayılan kelimelerin kullanılması, ortak bir dilin oluşup korunması için şarttır

Bunlar olmadan dini anlayabilmek ve anlatabilmek mümkün değildir

Gerektiğinde açıklaması yapılır, fakat başka bir dile çevrilmez

Üslup: Hatip, akıcı, cazip, etkili ve anlaşılır bir ifadeyle cemaate hitap etmelidir

Konuşmalarında fesahat (mana ve ahenk mükemmeliği) ve belagata (düzgün ve tesirli ifade) önem vermelidir

Hadis-i şerifte, “Şüphesiz ki, sihir tesiri yapan hitabet tarzı vardır

” (Buharî) buyurulmuştur

Hatip, hitabetiyle cemaati duygulandıran, coşturan, kendinden geçiren kimsedir

Konuşmayı yaşar, konuşmanın mevzusu olan havaya kendisini kaptırır, ağzından çıkan her kelime, kalbinde yaşadığı hislerin bir parçası olur

Duygular kelimelere o kadar tesir eder ki, lafız kaybolur, yerini mana alır

Ateşe sokulan demirin kızıllaştığı gibi, hatibin dilinde de sesler heyecan halini alır

Sohbet erbabı, dinleyenlere bir nevi cennet hayatını yaşatan, onları manevi, uhrevi bir havaya sokan kimsedir

Böylesine halisane ve içten yapılan bir sohbet, büyüklerin nisbetini de celbeder ve ruhani bir derinliğe geçilir

Hz

Hanzele r

a

, Rasulullah s

a

v

Efendimiz'e, “Ya Rasulallah, yanında bulunduğumuz zaman bize cennet ve cehennemden bahsediyorsun, bunları gözümüzle görüyor gibi oluyoruz

Huzurundan ayrıldıktan sonra, eş, dost ve evlatlarımızla uğraşıyor ve bunların çoğunu unutuyoruz

” demiş, Hz

Rasulullah s

a

v

de şöyle cevap vermiştir: “Vallahi buradaki halinizi muhafaza etseniz, melekler gelir, yataklarınızda iken ve yolda yürürken sizinle musafaha ederlerdi

Fakat ey Hanzele, bu duygular zaman zaman olur

” (Müslim)

Ses ve metod: Sohbet erbabı, sesini anlattığı mevzunun akışına bırakmalı, gereksiz yere sesini yükseltmemelidir

Tane tane konuşmaya itina göstermeli, önemli kelime ve mevzuların üzerinde durarak dikkatleri o noktaya toplamalıdır

Konuya dikkat çekmek için, bazen cemaate soru sorulmasında fayda vardır

Bu metodu Hz

Peygamber s

a

v

Efendimiz sıkça uygulamıştır

Öğreteceği hususu açıklamadan evvel önce cemaate sormuş, onların zihinlerini hazırlayıp, dikkatlerini çektikten sonra, sorduğu sorunun cevabını kendisi vermiştir

Sohbet erbabı, konuşurken ne kadar hisli ve heyecanlı mevzu anlatırsa anlatsın, akıl, mantık ve gerçeklerden uzaklaşmamalıdır

Hitab ettiği kitlenin anlayış seviyelerinin altında kalmamaya gayret ettiği gibi üstüne de çıkmamalıdır

İlme ters düşmeyip, her seviyeden insanın rahatlıkla anlayıp istifade edeceği tarzda konuşmalıdır

Yapılan konuşmalarda cennetten, Allahu Tealâ'nın af ve rahmetinden bahsedildiği gibi, cehennemden ve azaptan da bahsederek, ümit ve korku dengelenmelidir

Ayrıca, hiç unutmamak gerekir ki, dinimiz itidal dinidir

Sohbette de itidal gerekir

Sohbette aşırılık, ölçüyü kaçırmak da, istenen faydanın elde edilmesini engeller, aksine konuların cazibesinin, tesirinin kaybolmasına sebep olur

Sohbet, müslümanların kalplerinin birbirine bağlanıp, feyzden, rahmetten faydalanmaları için önemli bir usüldür

Bu nedenle, hem sohbet edenlerin, hem dinleyenlerin, edebine, adabına riayet ederek, sohbetin kıymetini korumaları gerekir

Hakkı, hakikati yaşayıp yaşatmalı, söze hayat vermelidir

Bunun dışındaki her söz kuru bir laftır

Kaynak: Semerkand dergisi, 09/2004

**İnşirah** · 05-10-2007

Alıntı:

Easy´isimli üyeden Alıntı


	sohbetin uyulması gereken bir adabı, kuralları var Hem sohbet edenler, hem dinleyenler için

Allah razı olsun

boşuna dememişler büyük zatlar:
Edeple gelen Lütufla Döner

**rana** · 02-10-2008

Allah cc razi olsun kardesim

05-10-2007	#1
Bilgiler Hasan Özel Üye Bilgiler Üyelik tarihi: May 2007 Mesaj: 27 İtibar Tecrübe Puanı: 1 Rep Puanı : 182 Rep Derecesi :	Sohbet Adabı SOHBET ADABI Sohbet kelimesinin lügat karşılığı, karşılıklı konuşmaktır Fakat bu kelime, fiilî konuşmanın ötesinde bir manaya sahiptir Sohbet, bir olmak, beraber olmaktır Arkadaş, dost olmaktır İrşad etmek, nasihat etmektir Yani sohbet, ayrıca kalbin bir fiilidir ve kalpten kalbe irtibatı da sağlar Şüphesiz böyle bir irtibat, sağlıklı sonuç verirse anlamlıdır Bunun için de sohbetin uyulması gereken bir adabı, kuralları var Hem sohbet edenler, hem dinleyenler için Sohbet için bir araya gelen topluluk, rastgele toplanmış, şuursuz, gayesiz, sıradan bir topluluk değildir Aksine duygu ve düşünce birliği taşıyan, birbirlerinin sevinç ve kederlerine ortak olan, gözünü Allah rızasına dikmiş, yüce hedefli bir topluluktur Bu topluluğun sohbeti, dostluğu, “kişi sevdiğiyle beraberdir” (Buharî) hadis-i şerifinin sırrınca, öldükten sonra berzah aleminde ve cennette de devam eder Sohbetle sahabi oldular Kur'an-ı Kerim'de, Allah Rasulü sav'in cemaatine, bir gaye etrafında toplanıp sohbet edenler manasına gelen “ashab” kelimesiyle hitap edilmiş, Efendimiz sav de kendisini görüp, sohbetine katılan müminlere “ashabım” demiştir Hz Peygamber sav Efendimiz, mübarek hali, sözleri ve nazarlarıyla ashabını etkilemiş, onları sohbetle yetiştirmiştir Kısa bir süre O'nun sohbetinde bulunmak, senelerce seyr u sülukla elde edilemeyecek mertebelere ulaşmaya vesile olmuştur Efendimiz sav'den feyz almak isteyen Suffe Ashabı, gece gündüz Mescid-i Nebevî'de kalmışlardır Tasavvuf erbabının sohbeti de böyle bir sohbettir Onlar, irşad olmak için kâmil mürşidin sohbetine giderler Kâmil mürşidler de onlara sohbet eder, ama bu sohbet çoğu kez sözle değil halle olur İlim ve marifetin zirvesinde olan bu mübarek zatların yaptıkları sohbet, mesafe tanımaksızın hükmünü icra eder Mıknatısın demiri çektiği gibi, dünyanın dört bir tarafından onların sessiz davetine koşan insanlar ıslah olup, hayata bakışları tamamen değişmiş olarak geri dönerler Kâmil mürşidden aldıkları feyiz ve bereketle de kendi aralarında sohbete devam ederler Sohbet ile vaazın farkı Dinî hakikatleri tesirli bir üslupla anlatma, cemaati kötülükten uzaklaştırıp iyiliğe sevk etmede vaaz ve sohbetin hedefi müşterektir Fakat sohbette vaazdan farklı bir takım hususiyetler vardır Bu hususiyetlerden bazılarını şöyle sıralayabiliriz: Sohbette sözlü eğitim ve öğretimin yanı sıra, hal eğitimi ve manevi yansıma da vardır Kâmil insanların lafızları kadar nazarları ve halleri de son derece etkilidir Sohbet vesilesiyle, onların ilâhi muhabbet ve marifetle dolu gönüllerinden ortaya çıkan üstün hal ve sıfatlar manen cemaate akseder Çoğu zaman salikler bu tesiri lâtifelerinde açıkça hissederler Böylece irşadın tesiri açıkça görülür Sohbette belirli bir metod dahilinde Allah'a ulaşmanın en sağlam ve en kısa yolu anlatılır Bunun için daha ziyade nefs, zikir, rabıta gibi tasavvufî konular üzerinde durulur Ayet ve hadislerin yanı sıra, büyüklerin menkıbelerinin anlatılmasına önem verilir Böylece muhabbet artar, ibret alınır ve anlatılanlar güzel örnekler olarak hatırda kalır Sohbette, ayet ve hadislerin zahir manalarının yanı sıra iş'arî manalara da yer verilir Böylece dinleyenler tasavvuf alimlerinin Kur'an ve Sünnet'ten çıkardıkları gayet ince ve lâtif hikmetlerle, geniş bir tefekkür ufkuna yükselirler Sohbet vesilesiyle cemaat birbirinden görerek, yaşayarak, edep, erkân öğrenir Dinî nezaket, sevgi, şefkat, hizmet, fedakârlık gibi olgun ahlâkî özellikleri içine sindirir Kardeşlik duygusu pekişir Sohbet erbabının ilmî seviyesi İnsanlara Allah yolunu gösterip, onları hak ve hakikate davet edecek olan sohbet erbabı, önce kendisini iyi yetiştirmelidir Dinî tahsil görmemiş olsa bile, kitap, dergi gibi, ama doğru şeyler söyleyen metinler okuyarak kendini yetiştirmelidir Bu sadece sohbet eden için değil, herkes için gereklidir Özellikle akaid ilmi çok iyi öğrenilmelidir Aksi halde din adına başkalarına bir şeyler anlatayım derken, hem kendisinin hem muhataplarının imanı tehlikeye girebilir Bundan başka Arapça bilmese bile, Kur'an-ı Kerim'i düzgün bir şekilde mahreciyle okuyabilecek durumda olmalı, fıkıh ilmini asgari seviyede de olsa bilmelidir Bunlar aslında farz-ı ayın olan ilimlerdir Her müslümanın bilmesi gerekir Tasavvufa gönül vermiş bir sohbet erbabının, tefsir, hadis, siyer, İslâm tarihi ile ilgili eserleri okuması; felsefe, mantık, sosyoloji, edebiyat gibi ilimlerden haberdar olması da faydalı olacaktır Hususen tasavvufla ilgili belli başlı kaynak eserlerden hiç değilse birkaçını bitirmiş olmalıdır Böylece kendi meselelerini kolaylıkla anlayacak ve anlatabilecek bir seviyeye ulaşmış olur Hiç mektep-medrese bitirmeyen fakat düzenli olarak okuyan, sohbet dinleyen bir salik, ameli de ihmal etmemek kaydıyla, bir zaman sonra ilmî sohbetler yapmayı başarabilir Seyr u süluk hususunda da gayretli olursa, ondan gayet şevkli ve muhabbetli sohbetler zuhur eder Tahsil edilen ilim, ilâhi marifete, gönülde Allah sevgisini tutuşturmaya ve O'ndan korkmaya vesile oluyorsa gayesine ulaşmış demektir Aksi halde, Kur'an'ın ifadesiyle “kitap yüklü merkep” olmaktan öteye geçilemez Sohbete hazırlık Sohbet erbabı, İslâm'ın yüce hakikatlerini tebliğ etmekte ve aslında Allah ve Rasulü adına konuşmaktadır Bu sebeple ağızdan çıkan her kelimeye dikkat etmelidir Sözlerini Kur'an, Sünnet veya muteber Ehl-i Sünnet alimlerinin, sufilerin içtihatlarına dayandırmalı, kendi şahsi fikrine göre konuşmamalıdır Herhangi bir konu etrafında hazırlık yaparken muteber kaynaklar seçmeli, aynı konuyu birkaç kaynaktan araştırmalı ve notlar almalıdır Dinleyenler arasında tartışmaya, fitneye yol açabilecek mevzularda, iyice tetkik edip düşünmeden konuşmamalıdır Hatip, sohbet esnasında kullanmak üzere şu unsurlardan faydalanır: Ayet ve hadis: Anlattığı konuyla ilgili ayet(ler) varsa bir veya birkaç tane nakletmeli ve bunları da yerinde ifade etmelidir Ayrıca hadislerden de birkaç örnek nakletmelidir Ancak mevzu (uydurma) hadislerden şiddetle kaçınmalı, sufi alimlerin sözlerini de hadislerle karıştırmamalıdır Arapça bilmiyorsa, muteber meal ve hadis kitaplarından, tefsirlerden istifade etmelidir Menkıbe: Sohbet esnasında menkıbe anlatarak konuya gerçek hayattan örnekler vermelidir Menkıbeler, muhabbetin temini ve manevi bir atmosferin oluşması için faydalıdır Kur'an ve Sünnet'te bu metod kullanılmış, geçmiş peygamberler ve ümmetlere dair birçok kıssa anlatılmıştır Edebi eserler: Bostan ve Gülistan, Baharistan, Mesnevî gibi hikmet dolu eserlerde geçen hikayeler hitabet malzemesi olarak kullanılabilir Dinî, hikmetli, ahlâkî ve tasavvufî şiirler de faydalıdır Şiirler hatibe ilham, dinleyenlere heyecan kaynağı olur Fakat sohbetteki lâtife, hikaye ve şiirler yerli yerince ve yeterince olmalıdır Şahsi tecrübeler: Hatip kendini açıkça veya ima ile metheden beyanlardan kaçınmak şartıyla, bizzat yaşadığı tecrübelerden ve müşahedelerden cemaatine bahsedebilir Güncel konular: Hatip, zamanın mühim hadiselerinden, yaşanan hayattan habersiz kalamaz Aksi takdirde yaşanan gerçeklerle uyuşmayan, yol gösterici olmayan sözler sarfeder ki, bu da insanların işini zorlaştırmaktan başka bir şeye yaramaz Görsel anlatım: Yeri geldiği zaman meselenin daha iyi anlaşılması için hatip, konuyu basit şekil ve grafiklerle izah etmeli, gerekiyorsa teknik imkanlardan da istifade etmelidir Bir defasında Hz Peygamber sav de yerde doğru ve kalın bir hat çizmiş ve “işte Allah'ın yolu budur” buyurmuşlardır Sonra bu yolun sağını ve solunu eğik olarak kesen birçok çizgiler çizmiş, “bunlar da şeytanın yollarıdır, her yol ayrımına bir şeytan oturmuş insanları kendi yoluna davet ediyor” buyurmuşlardır (Ahmed b Hanbel) Sohbete manevi hazırlık Sohbet ve irşad erbabı olan hatip, her şeyden önce samimi olmalı, anlattıklarını yaşama gayreti içinde bulunmalıdır Samimiyet olmazsa, anlatmadaki debdebe ve ihtişam hiçbir fayda vermez Geçmişte ve günümüzde ateşli konuşan nice hatipler vardır ki, yaşayışları bozuk olduğu için insanlara tesir edememişlerdir Kur'an-ı Kerim'de Şuayb Aleyhisselam'ın ağzından şu ifade nakledilir: “Ben sizi men ettiğim şeyde size muhalefet etmek istemiyorum” (Hûd, 88) Başkalarına haramdır dediği şeyi irtikap etmeyi düşünen, farzdır dediği ibadeti yapmayan bir kimsenin sözlerinin tesir etmesi mümkün değildir Sohbet erbabı, vird ve nafile ibadetlerle, yakınlık ve mana derinliği elde etmeye, kalbinin Allahu Tealâ'ya dönmesine gayret etmelidir Hata ve günah işlediği zaman tövbe etmeli, himmet isteyip sağlam bir irtibatla sohbete başlamalıdır Hiç şüphesiz, kemale ermeyen bir salik halen nefis erbabıdır Nefsin bütün hile ve desiselerinden kurtulması zordur Fakat muhakkak niyetini Allah için tutmaya gayret etmelidir Gurur, kibir ve çalımla hareket eden bir kimse belki her şey olabilir, fakat Allah dostu ve irşad erbabı olamaz O yüzden sohbet ettiği insanların en günahkârını dahi kendisinden üstün bilmeli, onların kurtuluşa daha yakın olduğunu düşünmelidir Ayrıca sohbet veya irşad maksadıyla bir yere giden sufi, yaptığı kudsi hizmet karşılığında hiçbir ücret kabul etmemelidir Zira kabul edilen her türlü ücret, ihlâs ve samimiyete gölge düşürür İhlâs ve samimiyet zarar gördüğü zaman da yapılan sohbet veya irşadın tesiri kırılır Hususi muamele beklemek, kendisine karşı saygılı olunmasını istemek, yaptığı işten dolayı manevi haz ve zevkler beklemek de birer ücrettir; ihlâsı bozar Kur'an-ı Kerim'de bütün peygamberlerin dilinden nakledilen şu ayete kulak vermeli ve ahirette alacağı büyük mükafatı, dünyevi bir menfaat karşılığında satmamalıdır: “Ben sizden bir ücret beklemiyorum Benim ücretim alemlerin rabbi Allah'a aittir” (Şuarâ, 109) Sohbet ederken Sohbet esnasında şu hususlara dikkat etmek gerekir: Dil: Herkesin anlayacağı bir dille konuşmalı, şair ve ediplerce güzelleştirilen sade ve basit bir dil kullanmalıdır Ana dilde karşılığı bulunan Arapça, Farsça kelime ve terkipleri kullanmak doğru olmaz Bugünün insanları bu dili anlayamayabilir Bununla birlikte, din ilminin terim ve deyimlerini olduğu gibi muhafaza etmek gerekir Farz, vacip, helal, mekruh, inşallah, fena, beka, cezbe gibi dinî lisandan sayılan kelimelerin kullanılması, ortak bir dilin oluşup korunması için şarttır Bunlar olmadan dini anlayabilmek ve anlatabilmek mümkün değildir Gerektiğinde açıklaması yapılır, fakat başka bir dile çevrilmez Üslup: Hatip, akıcı, cazip, etkili ve anlaşılır bir ifadeyle cemaate hitap etmelidir Konuşmalarında fesahat (mana ve ahenk mükemmeliği) ve belagata (düzgün ve tesirli ifade) önem vermelidir Hadis-i şerifte, “Şüphesiz ki, sihir tesiri yapan hitabet tarzı vardır” (Buharî) buyurulmuştur Hatip, hitabetiyle cemaati duygulandıran, coşturan, kendinden geçiren kimsedir Konuşmayı yaşar, konuşmanın mevzusu olan havaya kendisini kaptırır, ağzından çıkan her kelime, kalbinde yaşadığı hislerin bir parçası olur Duygular kelimelere o kadar tesir eder ki, lafız kaybolur, yerini mana alır Ateşe sokulan demirin kızıllaştığı gibi, hatibin dilinde de sesler heyecan halini alır Sohbet erbabı, dinleyenlere bir nevi cennet hayatını yaşatan, onları manevi, uhrevi bir havaya sokan kimsedir Böylesine halisane ve içten yapılan bir sohbet, büyüklerin nisbetini de celbeder ve ruhani bir derinliğe geçilir Hz Hanzele ra, Rasulullah sav Efendimiz'e, “Ya Rasulallah, yanında bulunduğumuz zaman bize cennet ve cehennemden bahsediyorsun, bunları gözümüzle görüyor gibi oluyoruz Huzurundan ayrıldıktan sonra, eş, dost ve evlatlarımızla uğraşıyor ve bunların çoğunu unutuyoruz” demiş, Hz Rasulullah sav de şöyle cevap vermiştir: “Vallahi buradaki halinizi muhafaza etseniz, melekler gelir, yataklarınızda iken ve yolda yürürken sizinle musafaha ederlerdi Fakat ey Hanzele, bu duygular zaman zaman olur” (Müslim) Ses ve metod: Sohbet erbabı, sesini anlattığı mevzunun akışına bırakmalı, gereksiz yere sesini yükseltmemelidir Tane tane konuşmaya itina göstermeli, önemli kelime ve mevzuların üzerinde durarak dikkatleri o noktaya toplamalıdır Konuya dikkat çekmek için, bazen cemaate soru sorulmasında fayda vardır Bu metodu Hz Peygamber sav Efendimiz sıkça uygulamıştır Öğreteceği hususu açıklamadan evvel önce cemaate sormuş, onların zihinlerini hazırlayıp, dikkatlerini çektikten sonra, sorduğu sorunun cevabını kendisi vermiştir Sohbet erbabı, konuşurken ne kadar hisli ve heyecanlı mevzu anlatırsa anlatsın, akıl, mantık ve gerçeklerden uzaklaşmamalıdır Hitab ettiği kitlenin anlayış seviyelerinin altında kalmamaya gayret ettiği gibi üstüne de çıkmamalıdır İlme ters düşmeyip, her seviyeden insanın rahatlıkla anlayıp istifade edeceği tarzda konuşmalıdır Yapılan konuşmalarda cennetten, Allahu Tealâ'nın af ve rahmetinden bahsedildiği gibi, cehennemden ve azaptan da bahsederek, ümit ve korku dengelenmelidir Ayrıca, hiç unutmamak gerekir ki, dinimiz itidal dinidir Sohbette de itidal gerekir Sohbette aşırılık, ölçüyü kaçırmak da, istenen faydanın elde edilmesini engeller, aksine konuların cazibesinin, tesirinin kaybolmasına sebep olur Sohbet, müslümanların kalplerinin birbirine bağlanıp, feyzden, rahmetten faydalanmaları için önemli bir usüldür Bu nedenle, hem sohbet edenlerin, hem dinleyenlerin, edebine, adabına riayet ederek, sohbetin kıymetini korumaları gerekir Hakkı, hakikati yaşayıp yaşatmalı, söze hayat vermelidir Bunun dışındaki her söz kuru bir laftır Kaynak: Semerkand dergisi, 09/2004

02-10-2008	#3
Bilgiler rana Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Jul 2007 Nerden: Almanya Mesaj: 9,113 İtibar Tecrübe Puanı: 96 Rep Puanı : 4303 Rep Derecesi :	--->: Sohbet Adabı Allah cc razi olsun kardesim

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Sohbet ve Musâhabe	LeoparGS	Sohbet & Muhabbet	3	bir Hafta önce 00:39 AM
Hac (vaaz-sohbet)	mumsema	Vaaz ve Sohbet Konuları	3	10-26-2008 16:39 PM
Sohbet-i Cânân	LeoparGS	Dini, Güzel Yazılar / Makaleler	3	07-11-2008 07:54 AM
mezardaki sohbet	nursema	Yaşanmış Öyküler & Nükteler	0	01-05-2008 17:22 PM
Cahİl İle Sohbet :)	nurgulnaz	Komik yazılar	2	01-04-2008 16:50 PM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder