Imâm el-Mâtürîdî

**LeoparGS** · 05-22-2007

Imâm el-Mâtürîdî

Kisaca Ebu Mansur el-Matüridî diye bilinen Ebu Mansur Muhammed bin Muhammed bin Mahmud el-Matüridî, Maveraünnehir’deki Semerkant sehrinin Matürid köyünde dogmustur

Dogum tarihi konusunda kaynaklarda pek net bilgi bulunmamakla birlikte, tüm tarihçilerin ittifak ettikleri vefat tarihi 333/944’e ve hocalarindan Muhammed bin Mukatil er-Razi’nin vefat tarihi olan 248/862 tarihine bakarak tahminen 238/853 yili kabul edilmektedir

Matüridî’nin milliyeti hakkinda farkli görüsler mevcuttur: Bir iddiaya göre Türktür

Bazi yazarlara göre ise Medine’nin meshur Ebu Eyyub el-Ensari ailesinden gelmektedir

Bu iddia Medine’nin bazi Arap ailelerinin Semerkant’a yerlesmis olmasi gerçegi ile te’yid edilmektedir

Matüridî’nin yasadigi devirde, Islâm dünyasinda merkezi otoriteyi temsil eden Abbasi devleti bu gücünü kaybettiginden birçok Islâm devletinin ortaya çiktigi görülmektedir

Bunlardan birisi olan Samaniler Devleti Maveraünnehir bölgesinde hâkim olmustur

Islâm dünyasinda hicri ikinci asirdan itibaren bir taraftan akla dayanan felsefî ilimler tercüme ve te’lif yoluyla yayilirken, diger yandan yine akla ehemmiyet veren Mu’tezile ortaya çikmis ve akaid görüs ve kanaatlerini yaymaya baslamisti

Nakle bagliligi ve teslimiyeti siar edinen selef akidesi bu yeni cereyana karsi pek basarili olamiyordu

Halife Memun Mutezileyi resmi devlet görüsü yapmasi ile bu mezhep yayginlasmaya baslamisti

(218/833) Buna karsilik Islâm dünyasinda usül-üddin konusunda yeni izah tarzlarina ihtiyaç vardi

Bu yeni izah tarzlari nakle bagli kalmakla birlikte akla da ehemmiyet verecek selef metodu ile Mu’tezile mezhebinin iyi yanlarini birlestirmeliydi

Bu yeni ihtiyaci karsilayan “ehl-i sünnet ilmi kelâmi” ni olusturan, Maveraünnehir’de Ebu Mansur el-Matüridi ve Irak’ta Ebu Hasan el-Esari (324/946) olmustur

Matüridî’nin yetistigi cografya ve bu cografyaya hakim Samaniler hakkinda el-Makdisi (389/990) “Bu bölge ilim ve âlimler yönünden zirveye ulasmis bir bölgedir

Ilim ve hayrin hazinesidir

Islâmin asilmaz muhkem kalesidir

Bu ülkede fakihler alimler, krallar seviyesine ulasmislardir” demistir

Samaniler devleti (389/999) yikilincaya kadar ilim adamlarini korumus ve onlara destek olmustur

Iste böyle bir ortamda yasayan Imam el-Matüridî’nin de ilmi münakasalardan ve ilimden uzak kalmasi düsünülemezdi

Matüridî’nin hocalari imam Ebu Hanifi’nin talebelerinden olan Seyh Ebu Bekr Ahmed bin Ishak, Fakihü’ l-Semerkandî lakabiyla bilinen Ebu Nasr Ahmed bin El-Abbas, Nuseyr bin Yahya el-Belhî ve Rey kadisi olan Muhammed bin Mukatil er-Razi’dir

Mensuplari tarafindan alemü’l-Hüdâ (Hidayet sancagi), Imamü-l Hüda (Hidayet önderi), Imamü-l Mütekellimin (Kelamcilarin lideri) gibi lakaplarla anilmasina ve çevresinde çok ün yapip sevilmesine ragmen ne tuhaftir ki pek çok tabakat ve mezhep tarihi kitaplarinda isminden bahsedilmemistir

Imam el-Matüridî tahsilindeki ilmi silsile itibariyle Imam-i Azam Ebu Hanifi’nin görüslerine ve onun mezhebine uyarak nakil yaninda akla da büyük önem veren tutumunu benimsemistir

Gerek Semerkant’ta ve gerekse civarinda muhtelif firka ve mezhep ricaliyle giristigi münazara ve mücadelelerde büyük basarilar elde etmistir

Matüridî, Karamitiler, Siiler ve Mu’tezile mezhebiyle mücadele etmistir

Mücadelenin en büyük bölümünü Mu’tezile’ye karsi yaptigi münazaralar teskil etmistir

Çagdaslarindan Ebu’l-Kasim Abdullah el-Ka’bi (vefati: 317/929) Bagdat’ta Mu’tezile akiminin basiydi

Matüridî Kitap el-Tevhid adli eserinde Ka’bi’nin görüsleriyle mücadele etmistir

Ayrica üç kitabina karsi da üç kitapla cevap vermistir

Bu siralarda doguda Matüridî genel olarak Mu’tezililerle ve özel olarak da onlarin Bagdat grubuyla mücadele ederken, çagdaslarindan el-Esari’nin de Irak’ta Mu’tezililerin Basra koluna karsi ayni görevi üstlendigini görüyoruz

Kelam tarihi boyunca yazilan eserlerde, Matüridî’nin eserlerinin tamaminin listesi yer almamistir

Ancak biz Istanbul Yüksel Islâm Enstitüsü’nde 1971 yilinda ‘Ebu Masur el-Matüridî’ ve ‘Tevilatü’l-Kur’ân’ konusunda ögretim tezi hazirlayan Muhammed Eroglu’nun taksim ve sirasina göre aktarmayi uygun buluyoruz:

Matüridî'’in kelam, cedel ve firkalar hakkindaki eserleri: Kitap et-tevhid, Risâle fi’l-âkaid, Serh’ül fil-ekber, Reddü evaili’l-edille li’l-Kâ’bî, Reddü tekzîbi’l cedel li’lKâbî, Reddü usuli’l-hamse li’lBâhilî, Reddü kitabi’l-imame li ba’di’r-ravafid, er-Redd ‘ale’l-karâmita, Reddü kitabi’l-Kâ’bî fi va’îdi’l-füssâk, Beyanü vehmi’l Mu’tezile, Kitab el-makâlât, Kitâbu tefsiri’l-esma ve’s-sifat
Matüridî’nin usule dair eserleri: Me’ahizü’serai’ fî usûli’l-fikh, el-Cedel fi usûlil-fikh, Ed-Dürer fi usû’lid-din, el-Usûl

Matüridî’nin tefsir ve Kuran ilimlerine dair eserleri: Te’vilatü’l-Kur’ân, Risâle fi mâ la yecûzü’l vakfu aleyhi fi’l Kur’ân
Matüridî’nin vasâya ve münâcâta dair eseri: Vasaya ve münacaat

Bunlarin disinda bir takim eserler de Matüridî’ye nisbet edilmektedir

Fakat bunlarin müellife nispetini degerlendirecek belgeler mevcut degildir

Es’ari ile Matüridî’nin ihtilaflari

Matüridî, Es’ari ile birlikte ehli sünneti temsil etmesi ve Mu’tezililerle mücadelelerinden dolayi fikirlerinde paralellik gözükmesine ragmen aralarinda ihtilaf mevcuttur

Bu ihtilaflarin sayisi bazi kaynaklarda 13 olarak telaffuz edilirken, bazilarinda 40, hatta 73’e varan sayilarla ifade edilmektedir

Matüridî ile Es’ari arasindaki baslica fikir ayriliklari sunlardir:

Cüz’i irade:Es’arilere göre cüz’i iradeyi Allah yaratir

Matüridîlere göre ise cüz’i iradeyi Allah yaratmaz
Hüsün ve kubuh:Es’arilere göre hüsün ve kubuh, yani bir seyin iyi veya kötü oldugu aklen bilinemez

Hüsün ve kubuh , Allah’in emir ve nehiyleriyle bilinir

Allah bir seyi emrettiyse o sey iyidir

Allah bir seyi yasak etti ise o sey kötüdür

Matüridîlere göre ise hüsün ve kubuh akil ile idrak olunur

Emir ve nehiy bir seyin iyi veya kötü olduguna delalet eder

Herhangi bir sey iyi ise Allah onu emretmistir

Kötü ise Allah onu yasak etmistir

Allah’i tanima: Es’ariler, Allah’i tanimanin ser’an vacip oldugunu söylerler

Matüridîler ise Allah’i tanimanin aklen vacip oldugu fikrindedirler

Tekvin: Es’ariler tekvini itibarî bir sifat olarak kabul ederler

Hakikî sifat olarak kabul etmezler

Matüridîler ise tekvinin, kudret ve irade gibi hakiki bir sifat oldugunu söylerler

Kula gücü yetmeyecek seyleri teklif: Es’arilere göre Allah’in kula gücü yetmeyecek seyleri teklif etmesi caizdir

Mesela cisimleri yaratmak gibi

Matüridîlere göre ise Allah’in kulun gücü yetmeyecegi seyleri ona teklif etmesi caiz degildir

Illiyet ve hikmet: Es’ariler ‘Allah’in fiileri için sebep aranamaz’ der

Onun fiileri hikmet ile bagli da degildir

Çünkü Allah yaptigindan sorumlu degildir

Sorumlu olan kullardir

Matüridîlere göre Allah abesten münezzehtir

Allah’in fiilleri hikmeti icabi meydana gelir

Çünkü Allah Hakîm’dir, Alîm’dir

Allah tekvinî fiilerinde ve teklifî hükümlerinde hikmetini gösterdi ve irade etti

Hasili Allah’in fiileri hikmeti ile baglidir ve fiiller bir sebebe baglidir

Bu Allah’in abesle mesgul olmasinin icabidir

Allah yaptiklarindan sorumlu degildir

Ezelde ma’duma hitap: Esariye’ye göre ma’duma ezelde ilahî hitap taalluk eder

Buna göre Allah ezelde Mükellim’dir

Matüridîye’ye göre Allah ezelde Mükellim degildir

Çünkü ma’duma ezelde ilahi hitap taalluk etmez

Es’arilere göre nübüvvet için erkeklik sart degildir, kadinlar da nebi olabilirler

Nitekim Meryem, Asiye, Sare, Hacer, Havva ve Hz

Musa’nin annesi nebidirler

Matüridîlere göre ise nübüvvetin sartlarindan birisi erkek olmaktir

Kadinlar nebi olamazlar

9

Ibadetin ifasi: Es’ariler müslim olmayanin ibadetle mükellef oldugu reyindedir

Onlara göre gayri müslimler bu sebeple de ceza görürler

Matüridîler ise, müslim olmayanlarin ibadeti ifa ile mükellef almadiklari reyindedirler

Onlar küfürden dolayi ceza görürler ve fakat ibadeti ifa etmedikleri için cezaya çarptirilmazlar

Irtidat: Es’arilerce mürted yeniden imana dönerse amelleri de avdet eder

Matüridîlere göre ise mürted imana dönse de amelleri avdet etmez

Tevbe-i ye’s: Es’arilerce tevbe-i ye’s makbüldür

Maturilerce makbul degildir

Kur’ân: Es’arilerce Kur’ân’in bazi âyetleri, bazilarindan büyüktür

Matüridîlere göre ise, büyük olamaz

Mensuplari tarafindan ‘Hidayet sancagi’, ‘Hidayet önderi’, ‘Kelamcilarin lideri’ gibi övgülere mazhar olan ve ve buna ragmen tabakat ve mezhep tarihi kitaplarinda isminden bahsedilmeyen Matüridî, hayati boyunca ehl-i sünnet akidesini ögretmek ve müdafaa etmek için çaba göstermistir

Gerek tamamen akla dayanan Mu’tezile ile, gerekse nakle dayanan selef akidelerinin iyi yönlerini birlestirmis ve ehl-i sünnet çizgisini muhafaza etmistir

Kaynak: Köprü dergisi
İbrahim Bıçakçı

**Ravya** · 07-13-2008

Allah razı olsun

***hayal*** · 11-10-2008

Allah razı olsun

05-22-2007	#1
Bilgiler LeoparGS Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Feb 2007 Nerden: İstanbul Mesaj: 10,996 İtibar Tecrübe Puanı: 113 Rep Puanı : 3961 Rep Derecesi :	Imâm el-Mâtürîdî Imâm el-Mâtürîdî Kisaca Ebu Mansur el-Matüridî diye bilinen Ebu Mansur Muhammed bin Muhammed bin Mahmud el-Matüridî, Maveraünnehir’deki Semerkant sehrinin Matürid köyünde dogmustur Dogum tarihi konusunda kaynaklarda pek net bilgi bulunmamakla birlikte, tüm tarihçilerin ittifak ettikleri vefat tarihi 333/944’e ve hocalarindan Muhammed bin Mukatil er-Razi’nin vefat tarihi olan 248/862 tarihine bakarak tahminen 238/853 yili kabul edilmektedir Matüridî’nin milliyeti hakkinda farkli görüsler mevcuttur: Bir iddiaya göre Türktür Bazi yazarlara göre ise Medine’nin meshur Ebu Eyyub el-Ensari ailesinden gelmektedir Bu iddia Medine’nin bazi Arap ailelerinin Semerkant’a yerlesmis olmasi gerçegi ile te’yid edilmektedir Matüridî’nin yasadigi devirde, Islâm dünyasinda merkezi otoriteyi temsil eden Abbasi devleti bu gücünü kaybettiginden birçok Islâm devletinin ortaya çiktigi görülmektedir Bunlardan birisi olan Samaniler Devleti Maveraünnehir bölgesinde hâkim olmustur Islâm dünyasinda hicri ikinci asirdan itibaren bir taraftan akla dayanan felsefî ilimler tercüme ve te’lif yoluyla yayilirken, diger yandan yine akla ehemmiyet veren Mu’tezile ortaya çikmis ve akaid görüs ve kanaatlerini yaymaya baslamisti Nakle bagliligi ve teslimiyeti siar edinen selef akidesi bu yeni cereyana karsi pek basarili olamiyordu Halife Memun Mutezileyi resmi devlet görüsü yapmasi ile bu mezhep yayginlasmaya baslamisti(218/833) Buna karsilik Islâm dünyasinda usül-üddin konusunda yeni izah tarzlarina ihtiyaç vardi Bu yeni izah tarzlari nakle bagli kalmakla birlikte akla da ehemmiyet verecek selef metodu ile Mu’tezile mezhebinin iyi yanlarini birlestirmeliydi Bu yeni ihtiyaci karsilayan “ehl-i sünnet ilmi kelâmi” ni olusturan, Maveraünnehir’de Ebu Mansur el-Matüridi ve Irak’ta Ebu Hasan el-Esari (324/946) olmustur Matüridî’nin yetistigi cografya ve bu cografyaya hakim Samaniler hakkinda el-Makdisi (389/990) “Bu bölge ilim ve âlimler yönünden zirveye ulasmis bir bölgedir Ilim ve hayrin hazinesidir Islâmin asilmaz muhkem kalesidir Bu ülkede fakihler alimler, krallar seviyesine ulasmislardir” demistir Samaniler devleti (389/999) yikilincaya kadar ilim adamlarini korumus ve onlara destek olmustur Iste böyle bir ortamda yasayan Imam el-Matüridî’nin de ilmi münakasalardan ve ilimden uzak kalmasi düsünülemezdi Matüridî’nin hocalari imam Ebu Hanifi’nin talebelerinden olan Seyh Ebu Bekr Ahmed bin Ishak, Fakihü’ l-Semerkandî lakabiyla bilinen Ebu Nasr Ahmed bin El-Abbas, Nuseyr bin Yahya el-Belhî ve Rey kadisi olan Muhammed bin Mukatil er-Razi’dir Mensuplari tarafindan alemü’l-Hüdâ (Hidayet sancagi), Imamü-l Hüda (Hidayet önderi), Imamü-l Mütekellimin (Kelamcilarin lideri) gibi lakaplarla anilmasina ve çevresinde çok ün yapip sevilmesine ragmen ne tuhaftir ki pek çok tabakat ve mezhep tarihi kitaplarinda isminden bahsedilmemistir Imam el-Matüridî tahsilindeki ilmi silsile itibariyle Imam-i Azam Ebu Hanifi’nin görüslerine ve onun mezhebine uyarak nakil yaninda akla da büyük önem veren tutumunu benimsemistir Gerek Semerkant’ta ve gerekse civarinda muhtelif firka ve mezhep ricaliyle giristigi münazara ve mücadelelerde büyük basarilar elde etmistir Matüridî, Karamitiler, Siiler ve Mu’tezile mezhebiyle mücadele etmistir Mücadelenin en büyük bölümünü Mu’tezile’ye karsi yaptigi münazaralar teskil etmistir Çagdaslarindan Ebu’l-Kasim Abdullah el-Ka’bi (vefati: 317/929) Bagdat’ta Mu’tezile akiminin basiydi Matüridî Kitap el-Tevhid adli eserinde Ka’bi’nin görüsleriyle mücadele etmistir Ayrica üç kitabina karsi da üç kitapla cevap vermistir Bu siralarda doguda Matüridî genel olarak Mu’tezililerle ve özel olarak da onlarin Bagdat grubuyla mücadele ederken, çagdaslarindan el-Esari’nin de Irak’ta Mu’tezililerin Basra koluna karsi ayni görevi üstlendigini görüyoruz Kelam tarihi boyunca yazilan eserlerde, Matüridî’nin eserlerinin tamaminin listesi yer almamistir Ancak biz Istanbul Yüksel Islâm Enstitüsü’nde 1971 yilinda ‘Ebu Masur el-Matüridî’ ve ‘Tevilatü’l-Kur’ân’ konusunda ögretim tezi hazirlayan Muhammed Eroglu’nun taksim ve sirasina göre aktarmayi uygun buluyoruz: Matüridî'’in kelam, cedel ve firkalar hakkindaki eserleri: Kitap et-tevhid, Risâle fi’l-âkaid, Serh’ül fil-ekber, Reddü evaili’l-edille li’l-Kâ’bî, Reddü tekzîbi’l cedel li’lKâbî, Reddü usuli’l-hamse li’lBâhilî, Reddü kitabi’l-imame li ba’di’r-ravafid, er-Redd ‘ale’l-karâmita, Reddü kitabi’l-Kâ’bî fi va’îdi’l-füssâk, Beyanü vehmi’l Mu’tezile, Kitab el-makâlât, Kitâbu tefsiri’l-esma ve’s-sifat Matüridî’nin usule dair eserleri: Me’ahizü’serai’ fî usûli’l-fikh, el-Cedel fi usûlil-fikh, Ed-Dürer fi usû’lid-din, el-Usûl Matüridî’nin tefsir ve Kuran ilimlerine dair eserleri: Te’vilatü’l-Kur’ân, Risâle fi mâ la yecûzü’l vakfu aleyhi fi’l Kur’ân Matüridî’nin vasâya ve münâcâta dair eseri: Vasaya ve münacaat Bunlarin disinda bir takim eserler de Matüridî’ye nisbet edilmektedir Fakat bunlarin müellife nispetini degerlendirecek belgeler mevcut degildir Es’ari ile Matüridî’nin ihtilaflari Matüridî, Es’ari ile birlikte ehli sünneti temsil etmesi ve Mu’tezililerle mücadelelerinden dolayi fikirlerinde paralellik gözükmesine ragmen aralarinda ihtilaf mevcuttur Bu ihtilaflarin sayisi bazi kaynaklarda 13 olarak telaffuz edilirken, bazilarinda 40, hatta 73’e varan sayilarla ifade edilmektedir Matüridî ile Es’ari arasindaki baslica fikir ayriliklari sunlardir: Cüz’i irade:Es’arilere göre cüz’i iradeyi Allah yaratir Matüridîlere göre ise cüz’i iradeyi Allah yaratmaz Hüsün ve kubuh:Es’arilere göre hüsün ve kubuh, yani bir seyin iyi veya kötü oldugu aklen bilinemez Hüsün ve kubuh , Allah’in emir ve nehiyleriyle bilinir Allah bir seyi emrettiyse o sey iyidir Allah bir seyi yasak etti ise o sey kötüdür Matüridîlere göre ise hüsün ve kubuh akil ile idrak olunur Emir ve nehiy bir seyin iyi veya kötü olduguna delalet eder Herhangi bir sey iyi ise Allah onu emretmistir Kötü ise Allah onu yasak etmistir Allah’i tanima: Es’ariler, Allah’i tanimanin ser’an vacip oldugunu söylerler Matüridîler ise Allah’i tanimanin aklen vacip oldugu fikrindedirler Tekvin: Es’ariler tekvini itibarî bir sifat olarak kabul ederler Hakikî sifat olarak kabul etmezler Matüridîler ise tekvinin, kudret ve irade gibi hakiki bir sifat oldugunu söylerler Kula gücü yetmeyecek seyleri teklif: Es’arilere göre Allah’in kula gücü yetmeyecek seyleri teklif etmesi caizdir Mesela cisimleri yaratmak gibi Matüridîlere göre ise Allah’in kulun gücü yetmeyecegi seyleri ona teklif etmesi caiz degildir Illiyet ve hikmet: Es’ariler ‘Allah’in fiileri için sebep aranamaz’ der Onun fiileri hikmet ile bagli da degildir Çünkü Allah yaptigindan sorumlu degildir Sorumlu olan kullardir Matüridîlere göre Allah abesten münezzehtir Allah’in fiilleri hikmeti icabi meydana gelir Çünkü Allah Hakîm’dir, Alîm’dir Allah tekvinî fiilerinde ve teklifî hükümlerinde hikmetini gösterdi ve irade etti Hasili Allah’in fiileri hikmeti ile baglidir ve fiiller bir sebebe baglidir Bu Allah’in abesle mesgul olmasinin icabidir Allah yaptiklarindan sorumlu degildir Ezelde ma’duma hitap: Esariye’ye göre ma’duma ezelde ilahî hitap taalluk eder Buna göre Allah ezelde Mükellim’dir Matüridîye’ye göre Allah ezelde Mükellim degildir Çünkü ma’duma ezelde ilahi hitap taalluk etmez Es’arilere göre nübüvvet için erkeklik sart degildir, kadinlar da nebi olabilirler Nitekim Meryem, Asiye, Sare, Hacer, Havva ve Hz Musa’nin annesi nebidirler Matüridîlere göre ise nübüvvetin sartlarindan birisi erkek olmaktir Kadinlar nebi olamazlar 9 Ibadetin ifasi: Es’ariler müslim olmayanin ibadetle mükellef oldugu reyindedir Onlara göre gayri müslimler bu sebeple de ceza görürler Matüridîler ise, müslim olmayanlarin ibadeti ifa ile mükellef almadiklari reyindedirler Onlar küfürden dolayi ceza görürler ve fakat ibadeti ifa etmedikleri için cezaya çarptirilmazlar Irtidat: Es’arilerce mürted yeniden imana dönerse amelleri de avdet eder Matüridîlere göre ise mürted imana dönse de amelleri avdet etmez Tevbe-i ye’s: Es’arilerce tevbe-i ye’s makbüldür Maturilerce makbul degildir Kur’ân: Es’arilerce Kur’ân’in bazi âyetleri, bazilarindan büyüktür Matüridîlere göre ise, büyük olamaz Mensuplari tarafindan ‘Hidayet sancagi’, ‘Hidayet önderi’, ‘Kelamcilarin lideri’ gibi övgülere mazhar olan ve ve buna ragmen tabakat ve mezhep tarihi kitaplarinda isminden bahsedilmeyen Matüridî, hayati boyunca ehl-i sünnet akidesini ögretmek ve müdafaa etmek için çaba göstermistir Gerek tamamen akla dayanan Mu’tezile ile, gerekse nakle dayanan selef akidelerinin iyi yönlerini birlestirmis ve ehl-i sünnet çizgisini muhafaza etmistir Kaynak: Köprü dergisi İbrahim Bıçakçı

07-13-2008	#2
Bilgiler Ravya Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Jun 2008 Mesaj: 1,728 İtibar Tecrübe Puanı: 18 Rep Puanı : 71 Rep Derecesi :	--->: Imâm el-Mâtürîdî Allah razı olsun

11-10-2008	#3
Bilgiler *hayal* Devamlı Üye Bilgiler Üyelik tarihi: Oct 2008 Mesaj: 4,763 İtibar Tecrübe Puanı: 48 Rep Puanı : 195 Rep Derecesi :	--->: Imâm el-Mâtürîdî Allah razı olsun

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cvp	son Mesaj
Imam Es'ari	LeoparGS	Arap İslam Alimleri	2	2 Hafta önce 13:59 PM
imam şamil......!	ebuturab	Diğer İslam Alimleri	1	01-10-2008 09:41 AM
Jet imam	fevziay	Fıkralar	0	06-08-2007 17:13 PM
kopyacı imam	İnşirah	Komik Resimler (Lütfen Seviyeli Olsunlar)	1	05-19-2007 12:41 PM

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder