1- İbn el-Hâcib:

Cemâlüddin Osman b Ömer (v 646/1249), Mısırlı, mâlikî fukahâsından, kürd asıllı, dil ve fıkıh bilginidir
Eserleri: el-Kâfiye, eş-Şâfiye, Muhtarası'l-fıkh (altmış kitabın hulâsası), Münteha's-sûl ve bunun muhtasarı, Câmi'u'l-ümmehât

-----------------------------------------------------------------------

2- İbn Abdisselâm:

Abdulaziz b Abdisselâm (v 660/1262); sultânu'l-ulemâ diye anılır, bütün İslâmî ilimler ve hasseten fıkıh, usûl ve arapçada mütebahhir olup mutlak müctehiddir İbnu'l-Hâcib, onun Gazzâlî'den daha büyük bir fakih olduğunu söylemiştir Aynı zamanda tasavvufa sülûk etmiş, takvâsı ile meşhur olmuştur Şam'da doğmuş, Mısır'da vefat etmiştir
Eserleri: el-Fetâvâ, Muhtesaru'n-nihâye, el-Kavâ'ıd, Şeceretü'l-me'ârif [Süyûtî, Hüsnü'l-muhâdara, C I, s 142]

-----------------------------------------------------------------------

3- Ebû-Şâme:

Ebu'l-Kâsim Abdurrahman b İsmâil (v 665/1267); Suriyeli, tarih, fıkıh ve hadîs bilgini, el-Eşrefiyye Dâru'l-hadîs'inde hocalık etmiş, "Muhtesaru'l-müemmel" isimli eserinde bid'atlere ve mezheb taassubuna cephe almıştır
Eserleri: Kitâbu'r-ravdateyn (Eyyûbîler tarihi), Muhtesaru-Târihi-İbn Asâkir, el-Bâ'is (bid'atlere karşı), Muhtesaru'l-müemmel[İbn el-İmâd, Şezerât, C V, s 301; el-Kütübî, Fevâtü'l-vefeyât, C I, s 594]

-----------------------------------------------------------------------
4- el-Karâfî:

Ebu'l-Abbâs Ahmed b İdrîs (v 684/1285); İbn Abdisselâm'ın talebelerinden olup Mısırlıdır, mâlikî mezhebinde yetişmiş ve ictihad mertebesine ulaşmıştır
Eserleri: Envâru'l-büruk fî envâ'i'l-fürûk, el-İhkâm fî temyizi'l-fetâvâ ani'l-ahkâm (fetvâ, kazâ, hilâfet vb mevzûlarında önemli bir eserdir) ez-Zehîra (mâlikî fıkhı), Şerhu-Tenkîhi'l-füsûl, Şerhu'l-Mahsûl li'r-Râzî, (bu ikisi fıkıh usûlü) [Süyûtî, Hüsnü'l-muhâdara, C I, s 142]

-----------------------------------------------------------------------

5- İbn Dakîkı'l-Iyd:

Muhammed b Alî b Vehb (v 701/1302); Mısırlı, başta İbn Abdisselâm olmak üzere asrının meşhur bilginlerinden ders aldı, önce mâlikî sonra şâfiî mezheblerine intisab ederek bu mezhebleri tetkik eyledi ve ictihad mertebesine ulaştı İlim ile takvâyı birlikte yürütenlerdendir Kırk yıl sabah namazından önce uyumamış, ilim, zikir ve teheccüd ile sabahı bulmuştur
Eserleri: el-İlmâm fî ehâdîsi'l-ahkâm (iki cildde hadislerin bir kısmını şerhetmiş, bu şerh el-Askalânî'nin takdîrini celbetmiştir), "Kitâbu'l-İmam (yirmi cilt olup çoğu kayıptır), el-Iktirâh (hadîs usûlü) Şerhu-Muhtesar-ı İbn el-Hâcib [eş-Şevkânî, el-Bedru't-tâli', C II, s 229; es-Süyûtî,C I, s 143]

-----------------------------------------------------------------------

6- Ebu'l-Berekât en-Nesefî:

Abdullah b Ahmed (v 710/1310); Mâverâu'n-nehr bölgesinden Sağd'lu, el-Kerderî, Hâherzâde gibi üstadlardan ders aldı, fıkıh, usûl ve hadîste üstad, hanefî, mezhebde müctehid
Eserleri: el-Vâfî ve şerhi, el-Kâfî (fıkıh), Kenzü'd-dekâık (fıkıh), el-Müstasfâ (fıkıh), el-Menâr (usûl), el-İ'timad (Umde şerhi), el-Medârik (tefsir) [Luknevî, el-Fevâid, s 101]

-----------------------------------------------------------------------
7- İbn er-Rif'a:

Ahmed b Muhammed (v 710/1310); Mısırlı, İbn Dakîk gibi üstadlardan ders aldı Râfiî ve Nevevî gibi şâfiî mezhebinde ehl-i tercih selâhiyetini elde etti İbn Teymiyye ile münazaraya memur edilmiş, sonunda İbn Teymiyye onun için "Sakalından Şâfiî fıkhı damlayan bir hoca" demiştir [Şevkânî İbn er-Rifâa'nın İbn Teymiyye ile yalnızca Şâfiî fıkhında münazara edebileceğini, başka konularda ona denk olmadığını ifade etmiştir el-Bedr, C I, s 115]
Eserleri: el-Kifâye fî şerhi't-Tenbih (20 cilt, fıkıh), Şerhu'l-Vesit (Gazzâli'nin bu eserini kısmen şerhetmiştir) el-Matlab [Süyûtî, C I, s 145]

-----------------------------------------------------------------------

8- Necmüddîn et-Tûfî:

Süleyman b Abdu'l-Kaviy (v 716/1316); Bağdad'ın Tûf kasabasında doğdu, Suriye ve Mısır'da yetişti, hanbelî mezhebine mensub olmakla beraber kendine mahsus görüşleri vardır Bir büyük kütüphâne dolusu kitap okumuştur Mesâlihin nas ve icmâ'a tercih edilmesi gerektiği hakkındaki görüşü tartışmalara sebeb olmuştur Bir zaman şiâ mezhebinin bazı inançlarını benimsediği için teşhir ve hapsedilmiştir [İbn el-İmâd, Şezerât, C VI, s 39; İbn Hacer, ed-Dürar, C III, s 249; S R el-Bûtî, Davâbitu'l-maslaha, s 202 vd] Fıkıh Usûlü dalındaki eseri üç büyük cilt halinde basılmıştır

-----------------------------------------------------------------------

9- İbn Ruşeyd:

Muhammed b Ömer (v 721/1321); Sebte'de doğdu, Fâs, Mısır ve Suriye'ye giderek aralarında İbn Dakîk'in de bulunduğu birçok üstaddan ders aldı ve mezhebde müctehid mertebesine yükseldi
Eserleri: İzâhu'l-mezâhib Tercümanu't-terâcim alâ ebvâbi'l-Buhârî, er-Rihle [Şevkânî, age, C II, s 234]

-----------------------------------------------------------------------

10- İbn-ez-Zemelkânî:

Muhammed b Alî (v 727/1327); Suriyeli, şâfiî mezhebinde yetişmiş ve ictihad derecesine yücelmiştir
İbn Teymiyye'nin talâk ve kabir ziyareti ile alâkalı görüşlerine birer reddiyesi ile Minhac üzerine notları (talîk) vardır [Şevkânî,C II, s 212; Süyûtî, C I, s 145]

11- İbn Teymiyye:

Takıyuddîn Ahmed b Abdulhalîm (v 728/1327); Suriyeli, yirmi yaşına varmadan sayılı âlimlerden olmuş, ders okutmaya ve fetvâ vermeye başlamıştır Hanbelî mezhebinde yetişmiş sonra mutlak müctehid olarak taklîdi terk etmiştir Geniş bilgisi, güzel konuşması, hârikulâde hafızası, cesareti ve çok yazmış olması ile meşhurdur Bazı mutasavvıfların aleyhinde bulunması, Hz Peygamber vâsıta kılınarak dua edilemiyeceği, bir defada îka edilen (veya araya rucû girmeyen) üç talâkın bir sayılacağı, üç mescidden başka yerlerin ibadet maksadıyle ziyaret edilemiyeceği konularındaki fetvâları sebebiyle işkence görmüş ve uzun zaman hücrelerde, hapishanelerde kalmıştır Leh ve aleyhinde çok mübâlâğa edilmiş olmakla beraber bilgili ve insaflı İslâm ülemâsına göre İbn Teymiyye büyük bir İslâm âlimi ve mücâhiddir
Her insan gibi onun da ictihadî hataları olabilir ve vardır; ancak eserlerinden müntağnî kalınamaz Şeyhulislâm diye anılan İbn Teymiyye doğrudan doğruya veya eserleriyle birçok İslâm büyüğüne hocalık etmiştir
Binlerce sayfa ve üçyüz kadar cilt tutan eserlerinin bazıları şunlardır: el-Fetâvâ, İbtâlu'l-hiyel, Minhâcü's-sünne (râfizîlere karşı), Muvâfakatü-sarîhi'l-ma'kul li-sahîhi'l-menkul, et-Tevhîd, el-Kader, es-Seyfü'l-meslûl, Iktızâu's-sırâtı'l-mustakîm, es-Siyasetu'ş-şer'iyye [İbn Hacer el-Askalânî, ed-Dürar, C I, s 155-170; İbn Kesîr, el-Bidaye ve'n-nihâye, C XIV, s 132-141; Şevkânî age, C I, s 63-71; M Ebû Zehra, İbn Teymiyye (müstakil biyografya); İbn el-Âlûsî, Cilâu'l-ayneyn; H Karaman, İslam Hukukunda Mezhebler, s 23-33; DİA, İbn Teymiyye maddesi İbn Teymiyye'nin birçok eseri (külliyâtı) Riyad'da 37 cild halinde tabedilmiştir]

-----------------------------------------------------------------------

12- İbn Seyyidi'n-nâs:

Ebu'l-Feth Muhammed b Muhammed (v 734/1333); İşbileyeli asil bir âileye mennuptur, babası Mısır'a gelmiş, oğlunu küçük yaşından itibâren büyük âlimlere takdîm ve teslim ederek okutmuştur Aralarında İbn Dakîk'ın da bulunduğu bin kadar üstaddan feyz alan ve şâfiî mezhebine tâbi bulunan İbn Seyyidi'n-nâs hadîs hâfızı, allâme ve müctehidlik derecelerini elde etmiştir Eserleri arasında es-Sîratu'n-nebeviyye'si meşhurdur Tirmizî şerhini tamamlayamamıştır [Şevkânî, C II, s 250; İrşâdu'l-Fühûl, s 254]

-----------------------------------------------------------------------

13- İbn Kudâme:

Şemsüddîn Muhammed b Ahmed (v 744/1343); İbn Teymiyye ve Zehebî gibi zevattan ders almış, genç yaşında (40 yaşında) vefat etmiş olmasına rağmen büyük bilginler arasına girmiş, hanbelî mezhebinin ileri gelen fakihi olmuştur Zehebî, İbn Kesîr, Mizzî ondan istifade ettiklerini söylemişlerdir
Eserleri: Kitâbu'l-ahkâm (8 cild), er-Raddu al'es-Sübkî (Sübkî'nin İbn Teymiyye'ye karşı yazdığı reddiyenin reddi), el-Muharrar (İbn Dakîk'ın el-İlmâm'ının muhtesarı, hadîs), el-İlel [Şevkânî, el-Bedr, C II, s 108]
(620/1223)'te vefat eden Abdullah b Ahmed (İbn Kudâme) de hanbelî müctehid büyük bir bilgindir el-Muğnî isimli eseri (on cild) meşhurdur

-----------------------------------------------------------------------

14- Ebû Hayyân el-Endelüsî:

Esîruddîn Muhammed b Yûsuf (v 745/1344); lügât, gramer ve tefsîr ilimlerinde imamdır Endülüs, Kuzey Afrika, İskenderiye ve Mısır'da sayısız üstaddan ders almış, kendisinden de çok istifâde edilmiştir Zâhirî mezhebinde yetişmiş, Şark'a geldiği zaman şâfiî mezhebine intisâb eylemiştir
Bazı eserleri: el-Bahru'l-muhît (tefsîr), el-Vehhâc Muhtesaru'l-Minhâc, el-Emru'l-ahlâ fi'htisari'l-muhallâ, el-İdrâk li-lisâni'l-etrâk [Şevkânî, el-Bedr, C II, s 288]

-----------------------------------------------------------------------

15- Sadru'ş-şerî'a:

Ubeydullah b Mes'ûd (v 747/1346); geniş bir ilim âilesinden gelmektedir; hikmet, tabîat, din, usûl-i fıkh ve fıkıh sahâlarında tahkîk mahsûlü eserleri vardır Hânefîdir ve Buhâra'da medfûndur
Eserleri: Ta'dîlü'l-ulûm, et-Tenqîh ve şerhi et-Tavdîh, Şerhu'l-Vikâye [el-Lüknevî, el-Fevâid, s 109]

-----------------------------------------------------------------------

16- el-Udfuvî:

Ca'fer b Sa'leb (v 748/1347); Ebû-Hayyân ve İbn Daqîq gibi zevattan istifade ederek yetişmiş, muhakkık bir şâfiî fakihidir Aynı zamanda şâir ve mûsikîşinastır
Eserleri: et-İttibâ fî ahkâmi's-semâ', et-Tâliu's-seîd fî târîhi's-Sa'îd [Şevkânî, C I, s 182]

-----------------------------------------------------------------------

17- ez-Zehebî:

Muhammed b Ahmed b Osman b Kaymaz (v 748/1347); aslen Türk olan Zehebî Suriye'de yetişti, İbn Asâkir ve emsalinden ders aldı Bilhassa hadîs ve târih dallarında âbide eserler verdi Fıkıh sahasında taklîdi terkedip nassa göre tercil yapanlardandır
Bazı eserleri: Târihu'l-İslâm, Tabakâtü'l-huffâz, Tabakatü'l-kurrâ, el-Mizân fî nakdi'r-ricâl [Şevkânî,C II, s 110]

-----------------------------------------------------------------------

18- İbn Kayyim:

Şemsüddîn Muhammed b Ebî-Bekr b Eyyûb (v 751/1350); Suriyeli, devrinin ulemasından okumuş sonra İbn Teymiyye'ye intisâb ederek üstadının vefatına kadar (16 yıl) ondan ayrılmamış, beraber hapse girmişler, kırbaçlanarak deve üzerinde teşhir edilmişlerdir Kendisi hanbelî mezhebinde yetişmiş sonra mutlak müctehid olarak ilmî istiklâl kazanmıştır İbn Kesîr, İbn Hacer, Şevkânî gibi zevatın onun hakkında takdirkâr sözleri vardır İlim ile ibâdeti beraber götürenlerdendir Her sabah namazından sonra güneş yükselinceye kadar Allah'ı zikir ve tefekkür ile meşgul olur "bu benim kahvaltımdır; o olmazsa kuvvetten düşerim" derdi Eserlerinde çok fasîh ve vâzıh bir lisan kullanmış, ihtilâf ve delillere yer vermiş, kendi tercihlerini açıklamıştır Kitapları İslâmî ilimlerin temel kaynakları arasındadır
Bazı eserleri: "Zâdu'l-meâd fî hedyi-Hayri'l-ibâd (siyer ve fıkıh), İ'lâmu'l-muvakkı'în (usûl), İğâsetü'l-Lehfân (bazı dînî ve fıkhî mesâil), Şifâu'l-alîl (kaza-kader), Şerhu-menâzili's-sâirîn (tasavvuf) [Şevkânî, C II, s 143; İbn Hacer, ed-Dürar, C IV, s 21; Ebû-Zehra, İbn Teymiyye, s 526 vd]

-----------------------------------------------------------------------

19- Dâvûd-i Kaysarî:

Şerefüddîn Dâvûd b Mahmûd (v 751/1350); İlk Osmanlı ulemasından olup Kayseri'lidir Memleketinde okuduktan sonra Mısır'a gitmiş, aklî ve naklî ilimleri kâmilen okumuş, Sadruddin Konevî'nin halifelerinden Kemâlüddîn Kaşânî'den de tasavvufa sülûk eylemiştir Tekrar memleketine dönen Dâvûd, Orhan Gazî tarafından İznik'te yaptırdığı medreseye hoca tayin edilmiş ve hayatını burada tedrîs ve te'lîf ile geçirmiştir
Fıkha dâir bir eserini görmedim Hadîs usûlü, tasavvuf ve edebiyat dallarında bir kısmı matbû eserleri vardır[Taşköprülüzâde, eş-Şekâıku'n-nu'mâniyye fi'l-ulemâi'l-Osmâniyye, yazma nüshamız, vr 4/a; Bursalı Tâhir, Osmanlı Müellifleri, C I, s 67]

20- es-Sübkî:

Takıyuddîn Alî b Abdulkâfî (v 756/1355); Mısırlı, şâfiî mezhebinde yetişmiş, devrinin ileri gelen ulemâsından okuyarak hemen bütün İslâmî ilimlerde üstâd, fıkıhta ise mutlak müctehid derecesine ulaşmıştır Tâcüddîn Atâullah el-İskenderânî'den de tasavvufa sülûk eylemiştir Bazılarına göre Gazzâlî'den üstün olup Süfyân es-Sevrî mertebesindedir Muhtesaru'l-Kifâye sâhibi İbn en-Nakîb anlatıyor: Mekke'de bazı âlimlerle oturarak aramızda şöyle konuştuk: "Dört mezheb imamından sonra Allah Teâlâ zamanımızda öyle bir müctehid gönderse ki bu zat onların mezheblerini bilse, meselelerini teker teker elden geçirip delillerini inceleyerek kendisine mahsus bir mezheb vücuda getirse günümüz onunla şeref kazanır ve herkes ona boyun eğerdi" Bu sözleri söyledikten sonra hepimiz mezkür vasfın es-Sübkî'den başkasında bulunmadığında birleştik
Eserleri: Pek çok ve değerli eserlerinden bazıları: ed-Dürru'n-nazîm (tefsîr), Tekmiletü-Şerhi'l-Mühezzeb li'n-Nevevî, el-İbtihâc fî şerhi'l-Minhâc (eksik), et-Tahqîq fi mes'eleti't-ta'lîk, Raf'u'ş-şiqâq fî mes'eleti't-talâq, el-Fetâvâ (oğlu üç ciltte toplamıştır) [es-Süyûtî, Hüsnü'l-muhâdara, C I, s 145-150]

-----------------------------------------------------------------------

21- el-İtkaanî:

Emîr Kâtib b Emir Ömer (v 758/1357); Fârâb'ın kasabalarından birisi olan İtkanlıdır Türk ve hanefî fukahâsından olan İtkaanî Mısır ve Bağdad'a gelmiş, burada kadılık etmiş, sonra Suriye'ye geçerek Zehebî'den sonra ez-Zâhiriyye Dâru'l-hadîs'inde müderris olmuştur Rukû'a varırken ve kalkınca ellerini kaldırarak tekbir alan imama "Ebû-Hanîfe mezhebine göre namazın bâtıldır" demiş ve buna muttali' olan Sübkî de bir reddiye kaleme almıştır Bundan sonra Suriye'de tutunamayan İtkânî Mısır'a geçmiş ve burada tedrîs ile meşgul olmuştur Hanefî mezhebine şiddetli bir taassupla bağlı, şâfiîlere düşman, kibirli bir kimse idi
Hidâye üzerine mufassal bir şerh yazmıştır: Gâyetu'l-beyân Daha başka kitapları da vardır [el-Lüknevî, s 50-52; eş-Şevkânî, C I, s 158]

-----------------------------------------------------------------------


22- İbn es-Sübkî:

Tâcüddîn Abdülvehhâb b Alî b Abdülkâfî (v 771/1369); hayat hikâyesi yukarda geçen es-Sübkî'nin oğlu ve ilimde vârisidir Mısır'da doğmuş, babası, el-Mizzî, ez-Zehebî gibi zevattan ders alıp genç yaşta tedrîs ve te'lîfe başlamıştır Şam'da müderris ve kadı olan babasına niyâbet ederken kadı olmuş, çok işkenceler görmesine rağmen dürüstlükten ayrılmamıştır Şâfiî kadısı iken Şâm nâibine yazdığı bir mektupta "Ben bugün İslâm dünyasının müctehidiyim, buna kimse itiraz edemez" demiştir Çok kıymetli eserleri vardır
Bazı eserleri: Cem'u'l-cevâmi' (usûl-i fıkh), Şerhu-Muhtesari-İbn-el-Hâcib, Ş Minhâci'l-Beydâvî, et-Tabaqâtü'ş-şâfiiyyeti'l-kübrâ) [es-Süyûtî, C I, s 150; eş-Şevkânî, C I, s 140]

-----------------------------------------------------------------------

23- Cemâlüddîn Abdurrahîm b el-Hasen

Cemâlüddîn Abdurrahîm b el-Hasen(v 772/1370); Mısırlı, hadîs, fıkıh ve usülde mâhir, iyi ahlâk sâhibi bir şâfiî fakihidir
Eserleri: el-Hidâye ilâ evhâmi'l-kifâye, el-Mühimmât, Zevâidu'l-usûl, Telhisu'r-Râfiî el-Kebîr, Şerhu'l-Minhâc li'n-Nevevî ve'l-Beydâvî [eş-Şevkânî, age, C I, s 352]

-----------------------------------------------------------------------

24- Cemâlüddîn Askarâyî:

Muhammed b Muhammed (v 775/1373); Hüdâvendigâr Gazi zamanı Osmanlı ulemasındandır Soyu meşhur Fahruddîn Râzi'ye ulaşır Sıhâh-ı Cevherî'yi ezbere bilmeyenlerin hoca olamadığı Karaman Zincirli medresesinde hocalık etmiştir Ayakta (meşşâiyyûn), revakta (revakıyyûn) ve medresenin içinde okuttuğu üç nevi talebesi olmuştur Molla Fenârî onun revak talebesindendir Bursalı Tahir Bey'e göre vefatı hicrî (791) tarihindedir
Eserleri: Hâşiye ale'l-Keşşâf, Risâle fî cevâzi'd-devr ve's-semâ', Şerhu'l-izâh ve't-Telhîs (maânî), Şerhu-Mecma'i'l-bahrayn ve'l-Mülteqâ (fıkıh), Ahlâk-ı Cemâlî Şerh-i müşkilât-ı Kur'ân ve ehâdis [el-Lüknevî,s 191; Bursalı Tâhir, C I, s 265; Taşköprülüzâde,vr 8/b]

-----------------------------------------------------------------------

25- el-Bâbertî:

Muhammed b Muhammed Ekmelüddîn (v 786/1384); aslen Bayburtlu'dur, Halep ve Kahire'de okumuş, lisan ilimleri ile hadîs ve fıkıhta büyük bilginler sırasına girmiştir Seyyid Şerîf ve Molla Fenârî'nin hocaları arasındadır Mezhebi hanefîdir
Eserleri: Hâşiye ale'l-Keşşâf, Şerhu's-Sirâciyye (ferâiz), el-İnâye fî şerhi'l-Hidâye (matbû, fıkıh), et-Takrîr (Pezdevî'nin usûlü üzerine), Şerhu'l-Menâr, Ş Muhtasarı-İbn el-Hâcib (ikisi de usûl) [el-Lüknevî, s 195]

-----------------------------------------------------------------------

26- et-Teftâzânî:

Sa'duddîn Mes'ûd b Ömer (v 793/1390); Arapça, belâğat, mantık, kelâm ve usûl âlimidir Horasan şehirlerinden Teftâzân'da doğmuş, Serahs'e yerleşmiş; Timur tarafından neyfedildiği Semerkand'de vefât etmiştir Mezhebi şâfiîdir Seyyid Şerîf ile münazaraları meşhurdur[İntikam iradesi mi gadaba (Teftâzânî) yoksa gadap mı intikam iradesine (Seyyid Şerîf) sebeptir? mes'elesi ile "Allah onların kalblerini ve kulaklarını mühürledi" âyeti üzerinde münazara etmişler, hasmının galebesine hükmedilmiş, buna çok üzülen Teztâzânî vefat etmiştir] Onaltı yaşında te'lîf hayatına başlamış, birçok eser vermiştir
Eserleri: Şerhu'l-Akâid en-Nesefiyye, et-Telvîh (usûl), Şerhu-Mekâsıdı't-tâlibîn [eş-Şevkânî,C II, s 302]

-----------------------------------------------------------------------

27- Alâuddîn el-Esved:

Alâuddîn Kara Hoca (v 800/1397-98); Murad Hüdâvendigâr devri ulemâsından olup Afyonkarahisar'lıdır İran'da okumuş bu arada Cemâleddîn Aksarâyî'den de istifade etmiştir Mezhebi hanefîdir
Eserleri: Şerhu'l-Muğnî (usûl), Şerhu'l-Viqâye (fıkıh) [Bursalı Tâhir, C I, s 351]

-----------------------------------------------------------------------

28- İbn Arafe:

Muhammed b Muhammed el-Vergammî (v 803/1400); mâlikî mezhebinde müctehid (fi'l-mezheb) Mağrib diyârının fakihidir
Eserleri: el-Mebsût (fıkıh), Muhtesaru'l-Cûfî (feraiz) [eş-Şevkânî, age, C II, s 255]

-----------------------------------------------------------------------

29- el-Bülkînî:

Sirâcüddîn Ömer b Raslân (v 805/1403); Mısırlı, hâfızasının kuvveti ve ilminin genişliği ile meşhurdur Şâfiî mezhebinde yetişmiş, Sübkî, Kazvînî, İbn Cemâ'a gibi zevattan ders almış, ictihad ehliyetini elde etmiştir Nevevî'nin tercihlerine muhâlif tercihleri olduğu gibi şâfiî mezhebinde bulunmayan tercih ve ictihadları da vardır: Zekât olarak paranın (fülûs) verilebileceğine fetvâ vermiştir Dört mezheb fukahâsına hadîs okutmuş, çok defa bir hadîs üzerinde yarım gün konuştuğu olmuştur Sekizinci asrın müceddidi sayılmıştır
Bazı eserleri: Şerhu'l-Buhârî, Şerhu't-Tirmizî, Hâşiye ale'l-Keşşâf [eş-Şevkânî, C I, s 506; es-Süyûtî, C I, s 150]

30- Zeynüddîn el-Irâkî:

Abdurrahîm b el-Hüseyn (v 806/1403); Mısırlı, kürt asıllı, büyük bir hadîs bilginidir (hâfız), Medîne'de üç yıl kadı ve hatîb olarak vazife yapmış, Zâhiriyye ve Kâmiliyye Dâru'l-hadîslerinde hocalık etmiştir Oğlu Veliyyu'l-Irâkî, arkadaşı Hâfız el-Heysemî ve talebelerinden Hâfız İbn Hacer el-Askalânî de büyük hadîs bilginleri arasında yer almışlardır
Bazı eserleri: el-Elfiyye ve Şerhuhâ (hadîs), Tahrîcu-ahâdîsi'l-İhyâ, Tekmiletü-Şerhi't-Tirmizî li'bni Seyyid, Tekmiletü-Şerhi'l-Mühezzeb li'n-Nevevî, Nazmu'l-iktirâh li'bni Dakîk

-----------------------------------------------------------------------

31- İbn Berhân:

Ahmed b Muhammed b İsmâîl (v 808/1405); Mısırlı, önce şâfiî iken sonra İbn Teymiyye ve İbn Hazm'ı okumuş, zâhiriyye mezhebine meyletmiştir Zâhir Berkuk zamanında Kureyş kabilesinden bir halîfenin başa geçmesi isteğiyle baş kaldırdığı için darp ve hapsedilmiştir Hapiste iken ezberden yazdırdığı bazı risâleleri vardır

-----------------------------------------------------------------------

32- Seyyid Şerîf el-Cürcânî:

Alî b Muhammed (v 816/1413); Esterâbad'ın Taku nâhiyesinde doğmuş, memleketinde ve Mısır'da okumuştur Üstadları arasında Mübârekşâh, el-Bâbertî, ders arkadaşları arasında Şeyh Bedruddîn ve Fenârî vardır Tasavvuf terbiye ve ilmini Şâh Nakşbend'in hâlifesi Alâuddîn el-Attâr el-Buhârî'den almıştır Timur nezdinde Teftâzânî ile münazaralar yapmış ve üstün gelmiştir Semerkand'dan sonra tekrar yerleştiği Şiraz'da vefat etmiştir Mezhebi hanefîdir Aklî ve naklî ilimlerde üstaddır Eserleri asırlarca İslâm dünyasının medreselerinde okunmuştur Arapça Gramer, Mantık, Felsefe, Kelâm ihtisas sahâsıdır
Bazı eserleri: Metâli', Tevâli', Keşşâf, Mutavvel, Şemsiye, Mevâkıf üzerine hâşiyeler; Şerhu's-Sirâciyye (feraiz), et-Ta'rîfât ve risâleler

-----------------------------------------------------------------------

35- Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddîn:

Mahmud b İsrâîl (v 823/1420); Hanefî, kadı ve mutasavvıf, Kütahya civarında Simav'da doğmuş, Konya ve Mısır'da okumuş, tasavvufa intisab ile mürşid olmuş, Tebriz'de Timur'un ikramına mazhar olduktan sonra ebeveyninin bulunduğu Edirne'ye gelerek kadı-asker nasbedilmiştir Bir jurnal sebebiyle hapsedilmiş, firar ederek Zağra'ya gitmiş, saltanat dâvasında olmakla ittihâm edilerek yakalanmış ve Serez'de idâm edilmiştir
Eserleri: Letâifu'l-işârât (İznik'te mahbûs iken te'lîf ve "Teshîl" ismiyle şerhetmiştir, hanefî fıkhına aittir), Câmîu'l-füsûleyn (müâmelâta ait olup el-İmâdî ve el-Üsrûşenî'nin Fusûl isimli eserlerini câmidir), el-Vâridâtu'l-gaybiyye [el-Lüknevî, Fevâid, s 127; Bursalı Tahir, C I, s 39
Şeyh Bedreddin'in doğum yeri olarak kaynaklarda iki yer ismi daha zikredilmiştir: 1 Karaağaç ile Dimetoka arasındaki "Samona Kalesi" 2 Bugün Irak sınırları içinde bulunan "Semave"]
-----------------------------------------------------------------------
36- Molla Fenârî:

Muhammed b Hamze (veya b Muhammed) el-Fenârî (v 834/1431); Kara Alâuddîn, Aksârâyî gibi Türk âlimlerinden okuduktan sonra Mısır'a gitmiş, Bâbertî ve benzerlerinden tahsîlini ikmâl eylemiş, memleketine dönerek Yıldırım zamanında Bursa kadısı olmuş ve onun vezîri mesabesinde bulunmuştur Bir dâvâda "Sen cemâate devam etmiyorsun" diyerek Yıldırım'ın şâhidliğini kabul etmediği için Sultân, sarayının yakınına bir câmi inşâ ettirerek cemâate devam eder olmuştur Molla Fenârî ikinci Murat devrinde (1414'te) müftî-i enâm tayin edilmiş ve böylece ilk Osmanlı Şeyhülislâmı olmuştur
Eserleri: Füsûlü'l-bedâyi' (el-Menâr, el-Bezdevî, el-Mahsûl, Muhtesaru-İbn el-Hâcib gibi eserleri câmi bir usûl kitabıdır ve otuz yılda yazılmıştır), Tefsîru'l-Fâtiha, Nümûzecü'l-ulûm (yüz fenne ait önemli meseleleri muhtevîdir), Şerhu's-Sirâciyye, Hâşiye ale'l-mevâkıf

-----------------------------------------------------------------------


37- İbn Nâcî:

Kâsim b İsâ b Nâcî (v 837/1433); mâlikî fukahasından olup Kayrevan'lıdır Muhtelif yerlerde kadılık etmiştir Mezhebler arasında tercihler yapacak derecede fakihtir
Eserleri: Şerhu'l-Müdevvene, Şerhu-Risâleti-İbn Ebî Zeyd, Meşâriku-envâri'l-kulûb [el-Ziriklî, el-A'lâm; Fâdıl b Aşûr, "el-İctihad mâdîh ve hâdıruh" Mecmau'l-bühûs, Kahire, 1964, s 61]

-----------------------------------------------------------------------
38- İbn el-Vezîr:

Muhammed b İbrâhîm (v 840/1436); Hz Hasen (ra) soyundan gelen Yemenli bir müctehid ve allâmedir Zamanındaki Yemen ulemasından okuduktan sonra Hicaz'a gelmiş ve Mekke, Medîne bilginlerinden ders alarak yetişmiş, sonunda hem taklidi, hem de zeydîliği terkederek sünnîliği tercih etmiş, usûl ve fürû'da mutlak müctehid olmuştur Tefsir ve usûl hocası Alî b Muhammed'in[Tecrîdu'l-Keşşâf yazarı olup hicrî 837'de vefât etmiştir] zeydîlik taassubuyla hücumuna karşı yazdığı el-Avâsım mine'l-kavasım isimli eşsiz eseriyle ehl-i sünnet prensiplerini müdafâa etmiştir Hayatının sonunu uzlet ve ibadetle geçirmiştir
el-Avâsım'dan başka önemli eserleri şunlardır: er-Ravdu'l-bâsim (el-Avâsım'ın özeti), Îsârul'-hak ale'l-halk, el-Bürhânu'l-Kâtı' fî ma'rifeti's-Sâni', Tercihu-esâlîbil-Kur'an alâ esâlîbi'l-Yunân, et-Tenkîh (şerhiyye beraber iki cilt halinde matbû' hadîs usûlü)

-----------------------------------------------------------------------

39- et-Tarablûsî:

İbrâhîm b Muhammed b Halîl (v 841/1437); aslı Trabluslu olup kendisi Suriye'de (Cellûm'da) doğmuştur Küçük yaşta babası vefat ettiği için anası onu Dimaşk'a getirmiş, kısmen Kur'an-ı Kerîm-i hıfzettirmiş, sonra Haleb'e götürüp yetimler mektebine vermiş, hıfzını ikmal ettirmiştir Tahsiline devam eden İbrâhîm, fıkhı İbn el-Acemî, Bulqînî, İbn el-Mülakkın; hadîsi bu son iki hocası ile Zeynuddîn el-Irâkî gibi zevattan okumuş, ilim alışverişi için Mısır, iskenderiye, Kudüs, Gazze, Remle, Nablüs, Hama, Trablus, Bâlebek gibi yerleri dolaşmıştır Kendisi iki yüz kadar üstaddan hadîs, otuz kadar hocadan da diğer ilimleri okuduğunu söylemiştir Bilhassa hadîs üzerinde çok durmuş, Buhârî'yi altmış, Müslim'i yirmi kere okumuştur İlim ile takvâyı cem edenlerdendir Kendisine Haleb'de şâfiî kadılığı teklif edilmiş ve istemediği için ısrar ile kabul ettirilmiştir Meşhur İbn Hacer onun talebesi arasındadır
İbn Teymiyye ve benzerlerine düşmanlığı ile tanınan Takıyuddîn Ebû-Bekir b Muhammed el-Hısnî (v 829/1426) Haleb'e gelince İbrâhîm b Muhammed onu ziyarete gitmiş, sohbet esnasında el-Hısnî'ye üstadlarını sormuş; isimlerini aldıktan sonra şöyle demiştir: "İsimlerini saydığın üstadların, İbn Teymiyye'nin veya onun talebesinin köleleridir; sen niçin onun aleyhinde söz ediyorsun?" el-Hısnî cevap vermeden pabuçlarını alıp gitmiştir
Eserleri: et-Telqîh li-fehmi Qârii's-Sahîh (Buhârî şerhi), Ta'lîk alâ Sünen-i İbn Mâce, el-Muktezâ fî şerhi-elfâzı'ş-Şifâ, et-Teysîr alâ elfiyeti'l-Irâkî, Nihâyetü's-Sü'l fî ruvâti's-sitteti'l-usûl, et-Tebyîn liesmâi'l-müddelisîn

-----------------------------------------------------------------------

40- İbn Merzuk:
Muhammed b Ahmed (v 842/1438); el-Hâfîd diye anılır Tilemsanlı mâlikî fukâhasındandır Hicaz'da ve Doğu'da okuduktan sonra mezhepler arasında tercih ehliyetini hâiz olmuştur
Pek çok eser vermiştir Buhârî'yi şerhetmiş, ayrıca Buhârî'nin mükerrerleri üzerine bir eser yazmıştır

-----------------------------------------------------------------------

41- el-Bürzülî:

Ebu'l-Kâsım b Ahmed (v 844/1440); Kayravanlı mâlikî fukahâsından olup fıkhî derecesi İbn Merzuk gibidir Tunus'ta fetvâ mercii olmuştur
Eserleri: Camiu-mesâili'l-ahkâm (fetâvâ), ed-Dîvânu'l-kebîr (fıkıh)

42- İbn Hacer el-Askalânî:

Ahmed b Alî (v 852/1447); Mısır'da doğdu, yetim olarak büyüdü, dokuz yaşında hâfız oldu, devrinin en büyük ulemasından okudu: Kıraati Tenûhî'den, hadîsi el-Irâkî'den, lüğatı Fîrûzâbâdî'den, diğer ulûmu el-İzz b Cemâ'a, el-Bülkînî ve İbn el-Mülakkın'den okudu Sonra kendini tamamen hadîs branşına verdi ve bu dalda en büyük ilim mertebesi olan hâkimliğe ulaştı Eserleri ve bilhassa Buhârî şerhi çok tutulmuş, Timur'un oğlu Şahruh, Sultan Eşref Barsbay vasıtasıyle onun nüshalarını istetmiştir Pek çok eseri içinde Buhârî şerhi Fethu'l-Bârî, hadîs ricâli konusunda Tehzîbu't-tehzîb ve Lisânu'l-mizân ile el-Müştebih'i beğenir -en çok- bunları yazdıktan sonra tashih etmek imkânı bulduğunu söylerdi
Sürekli ısrar üzerine kabul ettiği kadılıktan pişman olmuş, yirmi bir sene adâletle ifa ettikten sonra istifâ etmiştir Mezhebi şâfiîdir
İbn Hacer çok velûd bir müelliftir Yukarda isimleri geçen dört büyük eserden başka da önemli kitapları vardır: ed-Düraru'l-kâmine (sekizinci asır ricâli, beş cilt, ayrıca buna zeyil de yazmıştır), el-İsâbe (sahâbenin hayatı, dört büyük cilt), el-İhkâm li-beyâni-ma fi'l-Kitabi mine'l-ahkâm, Elkâbu'r-ruvât, Takrîbu't-tehzîb, Ta'cilü'l-menfaa (zevâidu'l-erba'a), Bülûğu'l-merâm (ahkâm hadîsleri), Nuhbetü'l-fiker (hadîs usûlü), el-Kavlü'l-müsedded (müsned üzerine), Raf'u'l-ısr an kudâti-Mısr, el-Metâlibu'l-âliye (zevâid) [ed-Dürar takdimesi]

-----------------------------------------------------------------------

43- Aynî:

Bedrüdd'n Mahmûd b Ahmed (v 855/1451); hanefî mezhebinde fakih, müverrih ve muhaddis bir allâmedir Aslı Halebli olmakla beraber kendisi Ayntâb'da doğmuş ve Kahire'de yerleşmiştir Hükümdarlar nezdinde büyük itibar kazanmış, Kahire'de uzun zaman muhtesib, hanefî kadısı ve habsâneler nâzırı olarak vazife görmüş, sonunda kendini tedrîs, tasnîf ve hadîs tetkiklerine vermiştir
Eserleri: Umdedu'l-Kârî fî şerhi'l-Buhârî (onbir cilt, matbû'), Meğâni'l-ahyâr fî ricâli-me'âni'l-âsâr (iki cilt), el-Alemu'l-heyyib fî şerhi'l-kelimi't-tayyib (metin İbn Teymiyye'nindir), Ikdu'l-cumân fî târîh-i ehli'-zemân, Târîhu'l-Bedr, Mebânî'l-ahbâr (Tahâvî'nin meâni'l-âsâr'ının şerhi), Nühabu'l-efkâr (Mebânî'nin tenkîhi, 8 cilt), el-Binâye fî şerhi'l-Hidâye (altı cilt), Ramzü'l-hakâık (kenz şerhi), Şerhu-Sünen-i Ebî-Dâvûd (iki cilt), el-Mesâilü'l-Bedriyye (fıkıh), Târîhu'l-ekâsire (türkçedir) [eş-Şevkânî, C II, s 294; el-Kuraşî, el-Cevâhir, C II, s 165; İbn el-İmâd, Şezerât C III, s 286]

-----------------------------------------------------------------------
44- İbn el-Hümâm:

el-Kemâl Muhammed b Abdulvâhid (v 861/1457); aslen Sivaslıdır, küçük yaşta Kahire'ye gelmiş, bir ara memleketine dönerek orada okumuş, sonra yine Kahire'ye gelmiş İzüddîn b Abdisselâm, el-Bisâtî, el-Veliyyu'l-Irâkî, el-İzz b Cemâa, İbn Hacer gibi zevattan okumuş, usûl, tefsîr, fıkıh, ferâiz, hesap, tasavvuf, dil ve edebiyat, mantık, cedel, musikî dallarında üstad olmuş ve fıkıhta ictihad ehliyetini elde etmiştir Sultan Eşref onu Barsbay medresesine müderris tayin etmiş, bunun hoş görülmediğini anlayınca bir dersinden sonra Sultanın giydirdiği hil'ati çıkararak istifâ etmiş ve ısrara rağmen kabul etmemiş, köşesine çekilmiş, emr bi'l-ma'rûf ve nehiy ani'l-münker vazifesine hür olarak devam eylemiştir
Mezhebi hanefîdir Fethu'l-Kadîr'de umûmiyetle mezheb taassubundan uzak kalmıştır Birçok kerameti nakledilmiştir
Eserleri: Fethu'l-Kadîr (Hidâye'nin en büyük şerhlerinden biridir, ikmâl edemeden vefât etmiş, Kadızâde Şemsüddîn Ahmed (v 988/1580) tarafından Netâicu'l-efkâr tekmilesi ile tamamlanmıştır), el-Müsâyera (kelâm), et-Tahrîr (fıkıh usülû)

-----------------------------------------------------------------------

45- Hızır Bey:

Hızır Beğ b Celâleddîn (v 863/1458); babası Seferhisar kadısı olduğundan ilk tahsilini orada yaptı, sonra Molla Fenârî'nin talebesi Molla Yegân'a mülâkî olarak aklî ve naklî ilimlerde kemâle erdi ve müderris oldu Fâtih zamanında Acemistan'dan gelip Osmanlı ulemâsını âciz bırakan bir âlim ile Sultan huzurunda münazara yaptı ve on altı fenden sorduğu süallere cevap alamıyarak münâzırını mağlûb etti Mükâfat olarak Fâtih tarafından Bursa'daki dedesinin medresesine müderris tayin edildi İstanbul fethedilince taht kadısı oldu Hocazâde ve Hatipzâde gibi talebeleri yetiştirdi Keşşâf üzerine hâşiyesi ile akaid ve arûz konulu manzum eserleri vardır

-----------------------------------------------------------------------

46- Celâlüddîn el-Mahallî:

Muhammed b Ahmed (v 864/1459); Kahire'de doğmuş ve burada vefat etmiş, müfessir ve usûlcü bir şâfiî âlimidir Kendisine "Arapların Teftazânîsi" denmiştir Hocaları arasında İbn Hacer, el-Bülkînî, el-Veliyyu'l-Irâkî gibi zevat vardır Hakkı söyler, kimseden çekinmez, vakur ve heybetli, çok zeki bir zat idi Baş kadılığı defalarca teklif ettilerse de reddetti