Bir kere Afgan değildir, İran'ın Ese-dâbad şehrine mensuptur Bu zat Sünnî de değildir, Şiî’dir Bu zatın bir başka özelliği de, Farmason oluşudur İstanbul'da yayınlanan "Mimar Sinan" adlı Mason dergisinde Afgani hakkında uzun bir övgü makalesi yayınlanmış bulunuyor Bugün İslam âleminde görülen, Kitabullah'ın ve Resûl Sünnetinin ruhuna muhalif nice olumsuz iş ve davranışta Afganî'nin tuzu biberi vardır Bin dört yüz yıl boyunca İslam dünyasından nice Ehl-i Sünnet müctehidleri, büyük fakihler, veliler, kâmil mürşitler, amil ve Râsih âlimler, imamlar, rehberler çıkmıştır Müslümanların bu nurlu kafileyi bırakıp da Afgani ve talebeleri gibi birkaç masonun peşine düşmesini isteyenlerde akıl mı yoktur, yoksa hüsnüniyet mi?"

IIAbdulhamid Han’ın, Efgani’yle ilgili söylediği şu sözlere bakarsak Efgani’nin nasıl birisi olduğu daha iyi anlaşılacaktır:

“Hilafet’in elimde olması sürekli olarak İngilizleri tedirgin etti Blund adlı bir İngilizle Cemaleddin Efgani adlı bir maskaranın elbirliği ederek İngiliz hariciyesinde hazırladıkları bir plân elime geçti Cemaleddin–i Efgani’yi yakından tanırdım Mısır’da bulunuyordu Tehlikeli bir adamdı Bana bir ara Mehdilik iddiasıyla bütün Orta Asya Müslümanlarını ayaklandırmayı teklif etmişti; buna muktedir olamadığını biliyordum Ayrıca İngilizler’in adamı ve çok muhtemel olarak İngilizler beni sınamak için bu adamı hazırlamışlar idi Bu sefer Blund’la işbirliği yaptı” Derhal reddettim
Cemaleddin Efganî, İngiliz belgelerine göre “tanrıya inanma” şartı koşan İskoç Mason Locası’na üye iken, buradan “tanrısızlık” ithamıyla kovulmuş, o da “tanrı tanımazlık”ın makbul sayıldığı Fransız Grand Orient Locası’na reis olmuştur Cemil Meriç Afgani hakkında şöyle der;

“Bizim "Büyük İslâm Birliği”nin kurucusu olarak selâmladığımız Efgani'nin Fransa'daki dostu Hıristiyan Halil Ganem'dir Sultan Abdülhamid han’ın hasm-ı biamânı(amnsız düşmanı) Ganem
Dinine ve vatanına hıyanet etmekten çekinmedi İngiliz masonları ile de işbirliği yaparak zengin oldu ise de, Osmanlı Şeyh-ül-İslamı Hasan Fehmi efendi, onun cahilliğini ve zındıklığını ortaya koymuştur
Dr Muhammed Reşad, dört yüzün üstünde önemli kaynaktan hazırladığı Efgani Etrafında Makaleler isimli kitabında özetle diyor ki:

“Çok önemli bir kaynak olan Sicilli Osmanide Efgani’nin İranlı bir Şii olduğu belirtilmektedir Manastırlı Naibi efendi ve o devrin Şeyh-ül-İslamı, büyük âlim Hasan Fehmi efendi tarafından kâfir olduğuna fetva verildi”
Gittiği her yerde, sicilli masonlar tarafından himaye görmüş, İngiliz masonları ile de işbirliği yapmıştır Birden fazla mason locasına kayıtlı olan Efgani, Mısır’daki İskoç locasından kovulmuşsa da, kendisi bizzat mason locası kurmuş, çömezleri bu locaya girmiştir Edward Brown, Efgani’nin özel mason eldiveni ile bir resmini neşretmiştir”
Efgani, hem Türkçü, hem İslamcı görünmeyi başarmıştır Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, A Agayef hep Efgani’den destek görmüştür Mesela M Emin Yurdakul’un, “Ben bir Türküm, dinim cinsim uludur” şiirini Efgani çok beğenmişti

O zamanki İslamcı Sebilürreşad dergisi, ırkçılığı tenkit eden makaleler neşrederken, ırkçılar da, Efgani’nin ırkçılığı öven makalesini tercüme edip yayınlayınca İslamcıların sesleri, solukları kesilmişti Efgani, makalesinde diyordu ki: Irkçılık dışında saadet yoktur İnsanları birbirine bağlıyan iki bağ vardır: Biri dil, biri de din birliğidir Dil birliği, ırk ve milliyet birliği demektir? şüphesiz, bu birliğin dünyadaki beka ve sebatı dinden daha devamlıdır
Efgani, Mısırda da Arap ırkçısıdır (Arap ırkının sınırını belirleyecek ölçü din ve mezhep değil, Araplık ölçüsüdür) demiştir II Abdülhamid Han, hatıratında diyor ki:

İstanbul yüksek İslam enstitüsü eski başkanı ve öğretim üyesi Ahmet Davudoğlu hoca da diyor ki:

1355 numara ile Şarkın Yıldızı Locasına kayıtlı bir mason olan, İslam’a duyduğu güvensizliği açığa vurmaktan çekinmeyen ve Peygamberlik sanatlardan bir sanattır diyen Efgani, bir ilim adamı değil, siyasetle uğraşan bir nankördür Fesatçılığı sezilince ulema tarafından İstanbul’dan kovulmuş, Mısır’a kaçmıştır
İlim Yayma Cemiyetinde Efgani Efsanesi üzerine bir konferans verildi Konuşmacı, Dr M Reşad, medya önüne çıkmayı sevmeyen, mütevazı genç bir araştırmacıdır Efgani Etrafında Makaleler adıyla bir kitap da neşretmişti

Konferansı da bu kitabının açıklaması mahiyetinde idi Bu kitap, 400′ün üzerinde kaynak taranarak hazırlanmış, ciddi bir eserdir

Efgani, bunca hezeyan karşısında bir misli hezeyan da kendi ilave edip şunları yazdı:

“İlmin tekamülünde İslam’ın bir mani teşkil ettiği doğru ise de, bu maninin bir gün ortadan kalkmayacağını söylemek mümkün müdür? Müslümanlığın, ilmi ve ilmi tekamülü yok etmek istediği bir gerçektir”