--->: Cennet Kelimesi; Anlam ve Mâhiyeti isimli yazı www.Mumsema.com--->: Cennet Kelimesi; Anlam ve Mâhiyeti Bedenî ihtiyaçları gideren ve cismanî zevkler sağlayan cennet nimetleri aslında cennet sakinleri için amaç değildir Ulaşılmak istenen asıl hedef Allah rızasıdır İnsan için bu rızaya nail olmak, Allah'ın kendi katından bedene bahşettiği ruhu (15/Hıcr, 29) yine O'na yöneltmek, O'nu müşahede etmek, O'nunla konuşmaktır Müslümanlar arasında minnet ve şükran duygularını dile getirmeye vesile olan en samimi ve en yaygın dua ifadesi, "Allah râzı olsun!" cümlesidir Allah'ın dostları O'na en yakın olan, O'nun rıza ve muhabbetini kazanan, O'nu gönülden sevip rıza ve teslimiyetle en büyük mutluluğa erenlerdir Cennet ve Allah rızası münasebetini dile getiren bir ayette, "Allah mü'min erkeklerle mü'min kadınlara içlerinde ebedî kalacakları, zemininden ırmaklar akan cennetler, Adn bahçelerinde güzel meskenler vaad etti Allah'ın rızası ise hepsinden daha üstündür İşte en büyük saadet budur" (9/Tevbe, 72) denilerek uhrevî saadetin bu manevî unsurunun, maddî içerikli kavramlarla anlatılan diğer bütün nimetlerden daha değerli olduğu açıkça ifade edilmiştir "Ey huzura kavuşmuş insan! Sen O'ndan râzı/hoşnut, O da senden râzı/hoşnut olarak Rabbine dön (Seçkin) kullarım arasına katıl ve cennetime gir!" (89/Fecr, 27-30) Sahih hadislerde belirtildiği gibi bütün mü'minler cennetteki yerlerini aldıktan sonra Cenab-ı Hak kendilerine hitap ederek hallerinden memnun olup olmadıklarını soracak, onlar da son derece memnun olduklarını ifade edeceklerdir Bunun üzerine Allah, "Size bundan daha değerli bir şey veriyorum: Size rızamı saçıyorum, artık size gazabım bir daha dokunmayacak" diyecektir (Müslim, Cennet 9)
Cennet, (dolayısıyla cehennem ve ahiret hayatı) sadece ruhlar âleminde değil; ruh ve bedenden oluşan, ayrıca bağı bahçesi, nehri, yapısı vb bulunan bir maddeler ve realiteler dünyasında başlayıp devam edecektir Sadece Kur'an ayetleri çerçevesinde bile mevcut nasların içerdiği maddî unsurları, manevî ve ruhî anlatımlar veya sembollerle te'vil etmek mümkün değildir İmam Gazzali, cennet zevklerinin hissî, hayalî ve aklî olmak üzere üçe ayrıldığını ve herkesin kendi kabiliyetine göre bunların tamamından veya bir kısmından faydalanacağını kabul etmiştir Dünya hayatında özellikle hayalî ve aklî zevklerin kusuru olan kesintiler ahirette bertaraf edilip bu zevkler süreklilik kazandığında son derece câzip olurlar (1)

Cennetlikler
Kur'an ve sünnette ifade buyrulduğuna göre, peygamberlerin davetine uyup iman eden ve amel-i salih işleyen kimseler cennete gireceklerdir Bu kimseler cennetliktir Esasen Allah'a ve insanlara karşı görevlerini yerine getirmekle insan daha dünyada iken manevî bir huzura kavuşur, maddî refah sağlanır ama tam manasıyla huzur ve kardeşlik cennette gerçekleşir: "Takva sahipleri, elbette cennetlerde ve pınarlardadır Girin oraya selametle, emin olarak Biz, o cennetliklerin kalplerindeki kinleri çıkarır atarız Hepsi kardeşler olarak tahtlar üzerinde karşı karşıya otururlar Orada kendilerine hiçbir zahmet dokunmaz ve onlar oradan çıkarılacak da değiller" (15/Hıcr, 45-48)
Kur'an-ı Kerim namazını eksiksiz kılanların, malından bir kısmını yoksullara ayıranların, ceza-hüküm gününe inananların, Allah'ın gazabından korkanların, ırzlarına sahip olanların, sözlerine ve emanete sadık kalanların, doğru şahitlikte bulunanların cennete gireceklerini bildirmektedir (70/Meâric, 23-29, 33) Ayrıca Cenab-ı Hakk'ın rızasını dileyerek sabredenlere (13/Ra'd, 20-23), şükredenlere (46/Ahkaf, 15-16), yürekten tevbe edenlere (66/Tahrim, 8); Allah yolunda canını feda eden şehidlere (2/Bakara, 154) ve Allah'a yönelmiş bir kalple idealize olmuş müslümanlara "Allahın ölçüsünde Allah'a yönelenlere" (50/Kaf, 31-34) içinde ebedî kalınacak cennete girecekleri yüce Rabbimiz tarafından müjdelenmiştir
Cennetliklerin hallerini dile getiren Kur'an ayetlerinden bazılarında şöyle buyrulur:
"İman edip salih amel işleyen kimseleri, Rableri, imanları sebebiyle, ağaçları altından ırmaklar akan, nimeti bol cennetlere hidayet buyurur Bunların, cennette duaları: 'Allah'ım, seni tesbih ve tenzih ederiz,' sözüdür ve aralarındaki dilekleri de hep selamdır Dualarının sonu ise; 'bütün hamd, âlemlerin Rabbine mahsustur' gerçeğidir" (10/Yûnus, 9-10)
"Kim de O'na bir mü'min olarak salih amel işlemiş olduğu halde varırsa, işte onlara en yüksek dereceler var Adn cennetleri vardır ki, (ağaçları) altından nehirler akar, orada ebedî kalacaklar İşte böyle cennetlerde ebedî kalış, küfür ve isyandan temizlenenlerin mükâfatıdır" (20/Tâhâ, 75-76)
İmran b Husayn (ra)'dan rivayete göre Hz Peygamber (sav) cennet ehlinin çoğunun fakirler olduğunu ifade buyurmuşlardır (S Buhâri, Tecrid-i Sarih Tercümesi, c 9, s 40) Hadis yorumcuları bunu şöyle açıklarlar: Bir çok kötülükleri insana para işletir Çoğu insan para ve mal yüzünden azar Onun için, veya maldan mahrum fakirler çoğunluğu oluşturduğundan, bunların cennet ehlinin çoğunluğunu teşkil etmesi de olağandır
Cennete ilk giren bir cemaatin yüzleri ayın on dördüncü gecesindeki gibi berraktır Onlardan sonra girenler de en keskin ışık yayan yıldızlar gibidir Hz Muhammed ümmetinden yetmiş bin kişi hesap ve azap görmeksizin ilk olarak cennete girecektir (S Buhâri, Tecrid, c 4, s 41-43)
Hadislerden öğrendiğimize göre cennete en son girecek kimseye, bu dünyanın iki misli (diğer rivayette on misli) kadar cennet verilecektir (S Buhâri, Tecrid, c 2, s 845) Çeşitli rivayetlerle sabittir ki, son sözü kelime-i tevhid olan kimsenin mükâfatı cennettir (S Buhari, Tecrid, c 4,s 264-275) Bu durumu hadisçiler şöyle yorumlarlar: Sadece "Lâ ilâhe illâllah" demekle, birinin müslümanlığına hükmedilmez; "Muhammedün Rasülullah" sözünü de eklemesi gerekir Hatta İslâm dininden başka bütün dinlerden uzak olması icap eder Bu inançta olan kimse, ehl-i kebâir (büyük günah işleyen) de olsa, günahı kadar cehennemde ceza gördükten sonra cennete girecektir Nitekim Muaz b Cebel (ra)'ın Hz Peygamber'den rivayet ettiği şu hadis meseleyi açıklığa kavuşturur: "Hiçbir kimse yoktur ki, kalben tasdik ederek Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed (sas)'in, Allah'ın kulu ve rasulü olduğuna şehadet etsin de, Allah ona cehennemi haram etmiş olmasın" (S Buhâri, Tecrid, c 4, s 271)
"Lâilâhe illâllah Muhammeddün rasülullah" diyen ve bunun gereğince iman edip salih amel işleyen her insan Allah'ın izniyle mutlaka cennete girecektir Cennetlikler, hastalık, sakatlık, ihtiyarlık, huysuzluk vs hallerden uzak olarak yaşayacaklardır
Modern hayatın içinde bunalmış, özlediği hayatı sadece düşünüp, hayallerinde yaşayabilen bir insanlık var Modern hayat huzur ve mutluluk vadetmişti Ama vermediği gibi huzursuzluğu arttırdı Bugün insanlık acılar içinde kıvranmaktadır Beton binalar arasında sıkışmış, gürültülü şehir yaşamının ve hayatın yoğunluğunun ortaya çıkardığı stresin, kirli havayı teneffüs etmenin getirdiği birtakım biyolojik rahatsızlıklar, Allah korkusundan uzak yaşayan insanların sahtekârlıkları, çevirdikleri entrikalar ve işledikleri zulümler hayatı cehenneme çevirdi Tabiattan ve tabiatından bu kadar uzaklaşan insan sanal/yapay şeylerle kendisini avutuyor Evindeki akvaryumuyla, birkaç saksısıyla, kafesteki kuşuyla ve vazolara koyduğu birkaç plastik veya gerçek çiçekleriyle kendine yapay bir tabiat oluşturmaya çalışıyor Sinema ve film dünyası yeterli gelmedi; bilgisayar oyunları ve stimülasyonlarla her şey sanallaştı, oyunlaştı Fakat bütün bunlar, insanın streslerini atmaya, huzurlu olmasına yetmiyor Artık hafta sonları bir su başında, birkaç ağacın dibinde geçirilen piknik saatleri de tatmin etmemeye başladı Tabii ardından geriye özlem, yani nostaljik duygular kendini gösterip insanı avutma ve oyalama görevini üstlendi
Günümüz insanı, bilim-teknoloji derken, bunları putlaştırdı Ancak Allah'ın huzurunda elde edilebilen "huzur"u teknolojinin sağlayacağı ümidiyle yıllarca koştu Yolun sonlarına doğru gelmesine rağmen baktı ki ortalarda cennet olmadığı gibi yaşam eskisinden de kötü oldu İşte bu insanlardan bazıları "acaba cennet geçtiğimiz yollarda idi de biz mi göremedik? Dönüp bir daha bakalım!" dediler Kısacası nostalji; cenneti dünyada aramanın şaşkınlığıdır Fakat insanlar kusura bakmasınlar, cenneti dünyada asla bulamayacaklar Çünkü dünyada cennet yok; Cennet, ölüm ötesi dünyaya ait bir yerdir
Cennetle ilgili birçok ayetlerde "altından ırmaklar akan cennetler" ifadeleri geçer Bugün özellikle zengin insanların yaptırdıkları veya satın aldıkları villaların denize nâzır olanlarının ne kadar pahalı ve değerli olduğunu biliyoruz Niye değerli? Çünkü balkonuna çıkıp oturduğunuz zaman karşınız deniz Bakanlara serinlik ve ferahlık veriyor "Defterleri sağdan verilenler, ne mutlu o sağ ehline! Yüklü dalları bükülmüş kiraz (ağaçları), üstüste dizili meyveleri sarkmış muz ağaçları, yayılıp uzanmış gölgeler, çağlayarak akan su kenarlarında, bitip tükenmeyen ve yasak da edilmeyen bol meyveler arasındadırlar" (56/Vâkıa, 27-33) Ne kadar güzel bir tatil yeri! Tatil yapanların oradan hiç ayrılmak istemeyecekleri bir yer Dünyadaki hemen tüm tatil köyleri ve dinlenme kampları genellikle bir su kenarında ve yeşil bir ortamda tesis edilmişlerdir Allah da buralara uygun ifadelerle cenneti tasvir etmiş Fakat oradaki tatil yerleri hem ebedî, hem hakiki, hem de insanların akıllarına bile getiremedikleri nimetlerle dolu

Cehennem Korkusu - Cennet Ümidi (Allah ile İlişkilerimizde Denge)
Kur'an insanlara öğüt verirken onların duygularını dengede tutmaya çalışır O mü'minlerle kâfirleri, cennetle cehennemi, iyi davranışlarla kötü davranışları, amel defterlerini/karnelerini sağdan alanlarla soldan alanları peşpeşe anlatır Ne aşırı şekilde tek taraflı ümitlenmek, ne de tek taraflı korkmak, ikisi de hoş olmayan sonuçlara götürür İnsan, aşırı şekilde sadece ümitlenirse laubali, şımarık olur Ve bu hal Allah'la ilişkilerinde de görülür Kulluğu hafife alır, ciddiyetini kaybeder Bu durum şeytanın insanı Allah ile aldatmasına yol açar Kur'an'da şeytanın insanı Allah ile aldatmasına dair birçok ayet vardır Bunlardan biri şudur: "Allah'ın affına güvendirerek şeytan sizi aldatmasın" (35/Fâtır, 5) İnsan bazen günah dolu bir hayat içerisinde yaşarken biri kendisini Allah'tan korkmaya davet edip günahlardan alıkoymaya çalıştığında, hemen Allah'ın çok merhametli ve affedici olduğunu söyleyerek o günahı işlemeye devam eder Bu, Allah'ı yanlış tanımadır
Şüphesiz Allah'ın affedici ve çok merhametli olması, hiçbir zaman insanın O'na isyan etmesini, günah işlemesini gerektirmez İnsanın aşırı şekilde, tek taraflı korkuya kapılması, bu defa insanı ümitsizliğe sevkeder Ümitsiz yaşamak insanda karamsarlık ve hayata karşı duyarsızlık oluşturur (2) "Onlar Rablerine, azabından korkarak ve rahmetinden ümitvar olarak dua ederler" (32/Secde, 16) "Gerçekten onlar hayır işlere koşarlar, umarak ve korkarak bize dua ederlerdi ve bize derin saygı gösterirlerdi" (21/Enbiyâ, 90) "O'na korkarak ve umarak dua ediniz" (7/A'râf, 56)
Yalnız dünya için çalışanlar, çalıştıklarının karşılığını bu dünyada alırlar Ahiret yurduna hazırlık yapanlar ise hem bu dünyada hem de ahirette karşılığını en güzel şekilde alırlar Kâfire ahirette yakıtı insan ve taş olan cehennem gösterilirken, mü'mine ise köşklerin, suların, çiçeklerin en güzel ve tertemiz eşlerin olduğu cennet vaad ediliyor
Bu dünyada insanlardan bir kısmı bir villaya, arabaya ve güzel bir kadına sahip olmak için kendilerini her türlü tehlikenin içine atabiliyor Halbuki bu dünyanın çiçekleri soluyor, sevgililer önce soluyor, sonra ölüyor Tüm doğanlar ölüyor, yapılanlar yıkılıyor Gençliğini harcayarak birçok şeye sahip oluyor; tam yaşayacağım dediği anda doktoru ona tuzu-yağı-tatlıyı yasaklıyor ve eşine karşı da iktidarsızlık dönemi başlıyor Mü'minler kendilerini ahirete göre ayarlarlar Allah, onlara bu dünyayı da verir Ama geçici olan bu dünya nimetleri cennette solmadan devam eder
Geldiğimiz yere dönüyoruz Yemyeşil bir ülkeden geldik Yeşillikler üzerindeki fıskiyelerin etrafında yeşil yastıklar, nefis işlemeli döşekler üzerine yaslanmış, sevgililerinden başkasına bakmayan, kendilerine insan ve cin eli değmeyen sevgililerin bulunduğu ülkeden geldik Bir tanesinin kokusu yeryüzünü dolduracak, parlaklığı güneş ve ayın ışığını solduracak derecede güzel, yakut ve mercan gibi, her an bekâreti yeniden verilen, altın bilezik, yeşil ipekli elbise ve incilerle süslenmiş tomurcuk memeli sevgililerle bezenmiş bir ülkeden geldik Altından sular akan kat kat köşkler, binası altın ve gümüşten, harcı miskten meydana gelen güzel meskenler, gümüş kaplar, billur kupalar, altın tepsiler ve kadehlerde canların çektiği gözlerin hoşlandığı herşeyin bulunduğu, istenilen et ve meyvelerin bol olduğu, ölümün uğramadığı, gençlik ve güzelliğin solmadığı, sonu misk kokan, mühürlü halis şarabın içildiği, yandıran güneş, donduran soğuğun bilinmediği bir ülkeden indik
Kin ve yalanın bilinmediği, hiç bir günahın işlenmediği, cinsî iktidarsızlığın ve yorulmanın olmadığı, yenen ve içilenlerin ter halinde çıktığı ve güzel kokular saçtığı bir ülkeden Hz Adem'le - Hz Havva validemizle bu imtihan dünyasına indik, eski ve ebedî yurdumuza, ana vatanımıza, baba ocağımıza tekrar dönmek üzere Cenneti yaratan ve bizi sınav için bu dünyaya indiren Rabbimiz "Rabbinizden olan rahmet ve cennete doğru koşunuz" (Al-i İmran, 133) "İyi şeyler için yarışanlar bunun için yarışsınlar" (Mutaffifin, 26) emriyle kıyamete kadar gelecek insanları uzun bir yarışa başlattı ki, varış noktası dünyada devlet, ahirette cennet Ödül ise cennet nimetleri ve cemalullah
Dışını halk, içini Hak için süsleyen muttaki insanlara hazırlanan bu güzellikler yurduna ancak temiz insanlar layık olduğundan bu dünyadan kalbimizi ve kalıbımızı kirlendirmemeye, kirlenen yerlerimizi de temizlemeye çalışmak bizim görevlerimiz arasındadır Bu dış ve iç temizlik, bazen göz yaşı, bazen alın teri, bazen mürekkep, bazen kanla yapılır Cennete doğru koşan, bu dünyada terleyecek, tökezleyip günah bataklığına düşerse tekrar kalkıp koşacak, kirlerini göz yaşıyla yıkayıp pişmanlık ateşiyle yakacak Dünyada pişmanlık ve tevbe ateşiyle günahlarından temizlenmeyen mü'minleri Allah lutfedip affetmezse cehennem ateşiyle temizleyecektir "Gelin bugün yanalım, yarın yanmamak için!" (3)
İbn Ömer (ra) anlatıyor: Allah'ın Rasülü (sas) ile beraberdim Ensar'dan bir sahabi geldi ve Rasûlullah'a selâm verdi Sonra da sordu: "Yâ Rasûlallah! Mü'minlerin en üstünü hangisidir?" "Onların ahlâkı en güzel olanıdır" "Ya Rasulallah! Mü'minlerin en zekisi hangisidir?" "Onların ölümü en çok hatırlayanı, ölümden sonrası için en güzel bir şekilde ahiret hazırlığı yapanıdır İşte onlar, en zeki mü'minlerdir" (İbn Mâce Hadis no: 4259)

Cennet Ucuz Değil!
Cennet insanın hayallerine dahi sığmayacak güzellikte yaratılmış Fakat nefse ağır gelen, nefsini terbiye edememiş, ona esir olmuş insanlara çok zor gelen işlerle kuşatılmıştır Her nimetin bir külfeti vardır Külfet nimetin önemine göre değişir Cennetin etrafını kuşatmış bu zor ve sıkıntılı engelleri aşmak için her şeyden önce kuvvetli bir iman ve bununla birlikte ileri derecede bir sabır gücü olması lâzım
Cehennemse nefse hoş gelen, insanı cezbeden işlerle kuşatılmıştır Bütün bu işlere bir ömür boyu direnmek, karşı koymak da çok güçlü bir maneviyatı gerekli kılıyor Öyle ya insanlar haram-helal, iyi-kötü demeden her türlü lezzeti yaşamaya koyulacaklar, siz de bunları göreceksiniz ve yapmayacaksınız! "Ben sabredersem Rabbim bana cennette daha güzellerini, hem de ebedî olarak verecek" diyeceksiniz Bu, cennete ne kadar iman ettiğine ve dünya hayatına ne kadar değer verdiğine bağlı bir şey Hayata damgasını vurmuş büyük insanlara bakın Hiç birisinin dünyaya gerektiğinden fazla değer verdiklerini göremeyeceksiniz
Ama bunun yanında bir de hayatı son derece maddîleşmiş, ölmeyecekmiş gibi yaşayan, eğlenmek, yemek, içmek, giyinmekten başka bir derdi olmayan, ne dünün eyvahını, ne de yarının kaygısını çekmeyen insanlara bakalım; insana ait tüm yüce değerlerden yoksun iki ayaklı hayvanlar gibi (hatta daha da aşağı) bir vaziyette ömür tüketiyorlar Bunlar zevkleri için yaşamaya çalışıyorlar Basit, geçici, bir müddet sonra insana bıkkınlık veren zevkleri, ahiret zevklerine değişiyorlar Tabii bunlara ahiretten söylenecek şey şu olabilir: "İnkâr edenler, ateşe sunuldukları gün, onlara: 'Dünyadaki hayatınızda sizin için güzel olan her şeyi (bütün zevklerinizi) harcadınız, onların zevkini sürdünüz Ama bugün, yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanızın ve yoldan çıkmanızın karşılığında alçaltıcı bir azab göreceksiniz' denir" (46/Ahkaf, 20)
Dünya hayatında basit bir eve talip oluyorsunuz Birkaç yıl "taksitlerini ödeyeceğim" diye boğazınıza kadar her şeyinizden kısıyorsunuz Yine aynı şekilde evlenmek için bir kıza talip olduğunuzda bir sürü masraf ve sıkıntıya giriyorsunuz Dünyada bir eve ve bir kıza talip olmak bir sürü maddî ve manevî sıkıntılara girmeyi gerektiriyor da bir cennet köşkü ile hurilere talip olmak niye bazı sıkıntılara girmeyi gerektirmesin? Üniversite mezunu nice insanın branşlarıyla ilgili bir meslek bulamadıkları ve pek de işe yaramayan fakülte diploması için bunca zahmet boşuna imiş dedikleri bir ortamda, yine de bir yüksek okula girebilmek için her yıl milyonu geçen sayıda insanın nasıl sınavlara hazırlandığını biliyoruz En azından bu kadar olsun çalışmaların, dökülen terlerin ve çekilen sıkıntıların cennet için de olması gerekmez mi?
"Yoksa siz, sizden öncekilerin durumu sizin başınıza gelmeden cennete gireceğinizi mi zannettiniz? Onlara öyle darlık, zorluk, sıkıntı geldi ve sarsıntıya uğradılar ki Peygamber ve onunla beraber mü'minler: 'Allah'ın yardımı ne zaman?' diyordu Gözünüzü açın! Allah'ın yardımı şüphesiz pek yakındır" (2/Bakara, 214) Rivayete göre bu ayet, Uhud veya Hendek savaşı esnasında nâzil olmuştu Mü'minler öyle daralmışlardı ki, âdeta ölüp ölüp diriliyorlardı Sahâbelerden bazıları oldukça tedirgin, "Allah'ın yardımı ne zaman gelecek?" demeye başlamışlardı İşte Cenab-ı Hak yukarıdaki ayeti vahyederek adeta "siz yoksa cenneti ucuz mu zannetmiştiniz?" buyuruyor Allah'ın en salih kulları en çok musibetlere uğratılanlar olduğuna göre, bize ne oluyor da cenneti ucuza kapatmaya çalışıyoruz? (4)
Yukarıdaki ayetin takdiri şudur: "Ey mü'minler, sizler Allah'ın sizi kullukla mükellef tuttuğu her şey ile ibadet etmediğiniz, sizi imtihan ettiği şeylere sabretmediğiniz, kâfirlerin eziyetine, fakirlik ve yoksulluğa, geçim sıkıntısı ve darlıklarına katlanmadığınız, düşmanla savaşın dehşet ve korkunç hallerine göğüs germediğiniz müddetçe, sırf bana iman edip, peygamberimi tasdik etmek suretiyle cennete gireceğinizi mi sanıyorsunuz? Bütün bunlar, sizden önceki mü'minlerin başına gelmiştir" (5)
Ayet, cennete girmeye hazırlanmak için, ezelden beri gelen Allah'ın kanununa yöneltiyor Cennet ehli olmak için inanç sahiplerinin, inançlarını müdafa etmeleri; o yolda zorluğa, eziyete, şiddete ve ıstıraba katlanmaları; zafer ve mağlubiyet arasında gidip gelerek itikadları üzerine sabit kalmaları; hiçbir şiddetin onları dağıtmaması; hiçbir kuvvetin onları korkutmaması; mihnet ve fitne balyozları altında gevşememeleri ve zafere hak kazanmaları için Allah onlara yön veriyor Zira o günde, Allah'ın dininin muhafızı onlardır Kendilerine emanet edilen şeyleri beklemektedirler O, emaneti korumaya ve müdafaya hazırdırlar Bu yüzden de emanete müstahak olmuşlardır Çünkü, onların ruhları korkudan kurtulmuştur Dünya hayatının hırsından, yükünden, boşluğundan kurtulmuştur O anda ruhları, olduğu âlemden cennete daha yakındır Çamurlar âleminden çok yücelerdedirler
İşte mü'minler, cihad ve imtihandan, sabır ve sebattan, sadece Allah'a sığınıp O'nu düşündükten, Allah'tan başka her şeyi ve herkesi ikinci plana attıktan sonra cenneti hak ederler Yol budur: İman ve cihad; mihnet ve bela; sabır ve sebat; sadece Allah'a yöneliş Yardım bundan sonra geliyor Cennet nimetleri de bundan sonra geliyor (6)
"Sizden önceki ümmetler, çeşitli belalarla azab olunmuşlardı Ama bu, onları dinlerinden çevirmemişti Öyle ki adamın başının ortasından testereyle kesilir, böylece iki parçaya ayrılır; yine adamın etleri ve sinirleri demir taraklarla kemiklerinden ayrılır, ama bu onu dininden çeviremezdi Allah'a yemin ederim ki, bu iş, mutlaka kemale erecektir Öyle ki, kervancı Sana ile Hadramut arasında seyahat ederken ancak Allah'tan ve koyunlarına karşı kurttan korkacaktır; başka hiç kimseden korkmayacaktır Ne var ki sizler, acele ediyorsunuz" (Buhâri, İkrah 1)
Ebu Hureyre (ra) rivayet ediyor Rasülüllah (sas): "İmtinâ edip kaçınanlar hariç, bütün ümmetim cennete girecektir" 'Kim cennete girmekten kaçınıp ayak diretir?' Dediler "Kim bana itaat ederse cennete girer, kim âsi olup itaat etmezse o kaçınmış olur demektir!" buyurdular (Buhâri, İ'tisam 2)
"Rabbinizin bağışına ve takva sahipleri için hazırlanmış olup genişliği gökler ve yer kadar olan cennete koşun (onun için yarışın!)" (3/Âl-i İmran, 133)
"Yaptıklarına karşılık olarak onlar için nice sevindirici ve göz aydınlatıcı nimetler saklandığını hiç kimse bilemez" (32/Secde, 17)
"Ey mutmain ruh! Rabbını razı etmiş ve razı edilmiş / hoşnut olmuş olarak Rabbine dön Seçkin kullarım arasına kavuş ve gir cennetime!" (90/Beled, 27-30)

İslam Ansiklopedisi, TDV Y c 7, s 374 vd
Hasan Eker, Ahiret Bilinci, s 92
Mahmut Toptaş, Şifa Tefsiri, c 1, s 109-111
Hasan Eker, Age s 90
Fahreddin Râzi, Tefsir-i Kebir, c 5, s 72
Seyyid Kutub, Fi Zılali'l-Kur'an, c 1, s 452

Cennet Konusuyla İlgili Ayet-i Kerimeler
Cennet ve Cennetlikler: Bakara, 25, 82; 214, 221; Al-i İmran, 15, 133, 136, 185; 195, 198; Nisa, 13, 57, 122, 124; Maide, 12, 72, 119; A'raf, 40, 42, 44, 46-47; Tevbe, 21-22, 72, 89, 100; Yunus, 9, 10, 26; Hud, 23, 108; Ra'd, 23-24, 35; İbrahim, 23; Hıcr, 45, 48; Nahl, 31-32; Kehf, 31, 107-108, Meryem, 60, 63; Tâhâ, 76; Enbiya, 102-103; Hacc, 14, 23; Mü'minun, 11; Furkan, 16, 75-76; Şuara, 90; Kasas, 61; Ankebut, 58; Lokman, 8-9; Secde, 19; Sebe', 1; Fâtır, 33, 35; Yasin, 55, 58; Saffat, 41, 49, 61; Sad, 50, 54; Zümer, 21, 74-75; Mü'min, 40; Zuhruf, 70, 73; Duhan, 52, 57; Ahkaf, 14; Muhammed, 6, 12, 15; Feth, 5; Kaf, 31, 34-35; Zariyat, 15; Tur, 17, 20, 22, 28; Rahman, 46, 48, 50, 52, 54, 56, 58, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74; Vakıa, 15, 23, 25, 26, 40, 88, 91, 95; Hadid, 10, 12; Mücadele, 22; Teğabün, 9; Talak, 11; Tahrim, 8; Kalem, 34; Hakka, 22, 24; Mearic, 25; Müddessir, 39-40; İnsan, 5-6, 12, 22; Mürselat, 41, 44; Nebe', 32, 35; Tekvir, 13; Büruc, 11; Ğaşiye, 10, 16; Beyyine, 8
Cennetlikler
Cennet, Takva Sahipleri İçin Hazırlanmıştır: Al-i İmran, 133; Ra'd, 35; Nahl, 31; Meryem, 63; Kaf, 32-35; Rahman, 46
Cennet, İman Eden ve Güzel Amel İşleyenler İçindir: Nisa, 57; Yunus, 9; Vakıa, 24; Hadid, 21
Cennette Mü'minlerin Sözleri: Yunus, 10; İbrahim, 23; Hacc, 24; Fâtır, 34-35; Saffat, 50-54; Zümer, 74; Tur, 25-28
Cennetliklerin Cehennemliklerle Konuşmaları: A'raf, 44, 50-51; Saffat, 50-59; Müddessir, 39-48
Cennette Mü'minle Akrabasıyla Beraber Bulunurlar: Ra'd, 23-24
Mü'minler Cennette Boş Laf ve Kötü Söz İşitmezler: Vakıa, 25-26; Nebe', 35; Ğaşiye, 11
Cennette Mü'minlerin Yaşı: Vakıa, 35-37
Cennetlik Mü'minlerin Özellikleri: İnsan, 5-12
Dünyada Kâfirler, Mü'minlerle Alay Ederlerdi; Mü'minler de Cennette Kâfirlere Gülecekler: Mutaffifin, 29-36
Cenneti Kazanmak İçin Kulluk ve Dua: Tevbe, 111, Şuara, 85
Cennetler ve Cennetin Özellikleri
Altlarından Irmaklar Akan Cennetler: Bakara, 25; Al-i İmran, 15, 136; Nisa, 57; Tevbe, 71; İbrahim, 23; Nahl, 31; Kehf, 31; Tâhâ, 76; Hacc, 23; Hadid, 12; Mücadele, 22; Saf, 12; Teğabün, 9; Talak, 11; Tahrim, 8; Büruc, 11; Beyyine, 8
Adn Cennetleri: Tevbe, 72; Ra'd, 23; Nahl, 31; Kehf, 31; Meryem, 62; Tâhâ, 76; Fatır, 33; Sad, 50; Mü'min, 8; Saf, 12; Beyyine, 8
Firdevs Cennetleri: Kehf, 107; Mü'minun, 11
Me'vâ Cennetleri: Secde, 19; Necm, 13-15
Naıym Cennetleri: Saffat, 40-44; Vakıa, 12; İnfitar, 13
Tevrat ve İncilde Cennet: Tevbe, 111
Cennetin Genişliği: Hadid, 21
Cennetin Özellikleri: Ra'd, 35; Rahman, 62, 64
Cennetle Cehennem Karşılaştırması: Furkan, 15-16; Fâtır, 21
Cennetteki Nimetler
Cennet Nimetleri: Bakara, 25; Yunus, 9; Kehf, 31; Meryem, 61-62; Hacc, 23; Fâtır, 33; Yasin, 55-58; Saffat, 40-49, 60-62; Sad, 51-55; Zuhruf, 70-73; Duhan, 51-57; Muhammed, 15; Tur, 21-24; Rahman, 46-78; Vakıa, 15-40; Hakka, 23; İnsan, 5-6, 12-22; Nebe', 32-36; Mutaffifin, 22-28;
Ğaşiye, 12-16
Cennetin Nimetleri, Dünya Nimetlerinden Hayırlıdır: Al-i İmran, 14-15; Nahl, 30
Cennet Süsü: Kehf, 31; Hacc, 23; İnsan, 15-16, 21
Cennet Zevceleri ve Huriler: Bakara, 25; Al-i İmran, 15; Nisa, 57; Saffat, 48-49; Duhan, 54; Tur, 20; Rahman, 56-57, 70,72, 74, 76; Vakıa, 22-23, 35-38; Nebe', 33
Cennette Allah'ın Rızası: Al-i İmran, 15; Tevbe, 72
Cennet Şarabı: Saffat, 45-47; Tur, 23; Vakıa, 18-19; İnsan, 5-6, 15-18; Nebe', 34; Mutaffifin, 25-28; Ğaşiye, 14
Tesnim ve Selsebil Kaynağı: Rahman, 50; İnsan, 18; Mutaffifin, 27-28
Maıyn Kaynağı: Vakıa, 18
Kevser Irmağı: Kevser, 1
Cennette Dört Irmak: Tevbe, 15
Ru'yetullah (Allah'ın Görülmesi)
Dünyada Gözler Allah'ı Göremez: En'am, 103
Mü'minler, Allah'ı Cennette Göreceklerdir: Yunus, 26; Kıyame, 22-23; Mutaffifin, 15

Cennet Konusuyla İlgili Kütüb-i Sitte Hadis Kaynakları
Cennetlikler ve Cehennemlikler: 14/ 446, 465
Cennet ve cehennem ehlinin ayrılması yakındır 17/ 591
Cennet ve Cehennem Konuşabilir mi? 14/ 466-467
Cennet ve Cehennemin Sıfatları: 14/ 442-443
Rasülüllah'ın cennet tasviri: 17/ 611
Cennet ağaçlarının gölgelerinin altından olması: 14/ 442-443
Cennete asla giremeyecek kimse: 17/ 345
Cennet ehlinin durumu: 14/ 429-430
Cennet ehlinin efendileri: 17/ 558
Cennete giremeyen üç sınıf insan: 16/ 348-349
Cennete girenlerin çoğunluğu fakirlerdir: 7/ 449
Cennete girmekten kaçınanlar: 13/ 76-77
Cennet ehlinin vasıfları: 14/ 450-452
Cennet ehlinin çoğunluğunun Hz Muhammed Ümmetinden Olacağı: 13/ 74-75
Cennet ehlinin yemeği: 17/ 417
Cennete girecek insanların azlığı: 13/ 72
Cennet halen mahluk ve mevcuttur: 12/ 546
Cennet hangi maddeden inşa edildi? 14/ 421-423
Cennet hazinelerinden bir hazine: 17/ 499
Cennetin çarşısı: 14/ 434
Cennetin eşi yoktur: 17/ 611
Cennetin evsafı: 14/ 419; 17/ 610
Cennetin Genişliği: 14/ 426-427
Cennetin iştiyak duyduğu üç kişi: 12/ 553
Cennetin kapısı ilk olarak Peygamberimiz'e açılacaktır: 12/ 396
Cennetin kapısı üzerinde yazılı olan şey: 17/ 292
Cennetin kokusunu alamayan kadın: 17/ 228
Cennetin kokusunu duyamayanlar: 17/325
Cennetin kokusunun duyulma mesafesi: 17/ 228
Cennet kılıçların gölgesi altındadır: 5/ 73
Cennetin tasviri: 7/ 120-121
Cennetin yiyecekleri dünyadakilere sadece ismen benzerler: 15/ 466
Cennetlik erkeğin şehevi gücü daimidir: 17/ 612
Cennetlikler: 14/ 446
Cennetliklerin ibadeti bir vecibe değildir: 14/ 449
Cennetliklerin vasıfları: 14/ 448-449
Cennetlikler üç kısımdır: 16/ 406
Cennette akşam ve sabah: 14/ 449
Cennette bir karışlık yer: 17/610
Cennette canın her çektiği, gözün her hoşlandığı verilecektir: 14/ 431-432
Cennette doğum yoktur: 14/ 451
Cennette en az zevce sayısı: 17/ 612
Cennette kaza-yı hacet: 14/ 449
Cennette mertebesi en düşük olan kişinin nimetleri: 14/ 454
Cennette mü'minin çok zevcesi olacaktır: 14/ 425-426
Cennete müslümanların Allah'ı görmesi: 14/ 423-425
Hesaba çekilmeden cennete girecek yetmiş bin kişi kimlerdir? 11/ 350
Cennette Peygamber'e komşu olmanın yolu: 17/ 475
Cennette Peygamber'le beraber olmanın şartı: 8/ 224
Mertebece farklı olan dostlar, cennette nasıl beraber olurlar? 10/ 144-145
Cennette salih kullar için hazırlanan nimetler: 14/ 419-421
Cennette yüce mertebeler kazanmaya teşvik: 14/ 454-457
Cennetteki dereceler: 14/ 427-428
Cennetteki gurfelilerin durumu: 14/ 446-447
Cennette mertebelerin mesafesi: 4/ 287-288
Cennetteki yasak ağaç ne idi? 14/ 226
Cennetten olan şeyler: 17/ 443
Firdevs cennetleri: 14/ 422-423
İnsanları en çok cennete ulaştıran iki haslet: 16/ 329
Kimse hakkında cennetliktir veya cehennemliktir diye kesin hüküm vermekten kaçınmak: 11/ 539- 540
Rasulullah (sav)'in cenneti müjdelemesi: 12/ 253
Ümmet-i Muhammed'den yetmiş bin kişinin cennete hesapsız konulacağı: 13/ 73
Yeryüzünde insanların zevk aldıkları toplantılar cennette de vardır: 14/ 433-434



Konuyla İlgili Geniş Bilgi Alınabilecek Kaynaklar
Hak Dini Kur'an Dili, Elmalılı Hamdi Yazır, Azim Y c1, s 239-242
Mefatihu'l Gayb (Tefsir-i Kebir), Fahreddin Razi, Akçağ Y c 2, s163-164, 167-172, c 5, s 70- 77
Hadislerle Kur'an-ı Kerim Tefsiri, İbn Kesir, Çağrı Y c 2 s 228-231
Fi Zılali'l Kur'an, Seyyid Kutub, HikmetY c 1, s 99-100
Kur'an-ı Kerim ŞifaTefsiri, Mahmut Toptaş, Cantaş Y c 1, s 109-111
Bakara Suresi Yorumu, Haluk Nurbaki, Damla Y 158-160
İslam Ansiklopedisi, Şamil Y c 1, s 300-302
İslam Ansiklopedisi, T Diyanet Vakfı Y c 7, s 374-386
İslami Terimler Sözlüğü, Hasan Akay, İşaret Y s 78-80
Kur'an'da Dini ve Ahlaki Kavramlar, Toshihiko İzutsu, Pınar Y s 151-159
İnanç ve Amelde Kur'ani Kavramlar, Muhammed el-Behiy, Yöneliş Y s 197-199
Kur'ani Terimler ve Kavramlar Sözlüğü, Mustansır Mir, İnkılab Y s 41-42
İlmihal 1, İman ve İbadetler, İsam Y s 131-132
İlmin Işığında İslamiyet, Afif A Tabbara, Kalem Y s 143-151
İslam'da İnanç Esasları, B Topaloğlu, Y Ş Yavuz, İ Çelebi, İFAV Y 313-317
Ahiret Bilinci, Hüseyin Özhazar, Bengisu Y s 116-120
Ahiret Bilinci, Hasan Eker, Denge Y s 75-93
Ana Konularıyla Kur'an, Fazlurrahman, Fecr Y s 232-248
Kur'an Cevap Veriyor, İzzet Derveze, Yöneliş Y s 317-318, 327-341
İslam, Üçüncü Kitap, Said Havva, Petek Y s 279-296, 334-352
İslam Nizamı, Ali Rıza Demircan, Eymen Y cilt 2, s 339-344
Cennet ve Cennetlikler, Veysel Özcan, Mirfak Y
Cennet Yolları, Mehmet Zahit Kotku, Seha Neşriyat
Cennet Yolu, Salih Suruç, Nesil Basım Yayın
Cennet Nerede? Vehbi Karakaş, Cihan Y
Cennet Nimetleri, Abdullatif Ahmet Aşur, Uysal Kitabevi
Cennete Çağrı, Sevim Asımgil, Timaş Y
Cennetin Tasviri, İbn Kayyim el-Cevziyye, Uysal Kitabevi
Cennet, Harun Yahya, Vural Y
İlâhî Dinlerde Cennet İnancı, Osman Cilacı
Ölüm Sonrası Cennet ve Cehennem, Selim Al, Furkan Dergisi Y
Ayetlerle Ölüm ve Diriliş, Said Köşk, Anahtar Y
Ölüm ve Ölümden Sonraki Hayat, Murat Tarık Yüksel, Demir Kitabevi Y
Ölüm ve Ötesi, Heyet, Sağlam Y
Ölüm Ötesi Hayat, Abdülhay Nasih, Nil AŞ Y
Ölüm ve Ötesi, Hüseyin S Erdoğan, Çelik Y
Ölüm ve Sonrası, İmam Gazali, Vural Y
Ölümden Sonra Diriliş, Subhi Salih, Kayıhan Y
Ölümden Sonraki Hayat, Süleyman Toprak, Esra Y
Dünya Ötesi Yolculuk, Abdülaziz Hatip, Gençlik Y
Dünya ve Ahiret Hayatı, Muhammed İhsan Oğuz, Oğuz Y

Allah cc razı olsun