|
05-17-2007
| #1 |
| |  A'dan Z'ye Dini Terimler  A'dan Z'ye Dini Terimler A Abâ Yünden yapılan kaba kumaş Abâdile Dört Abdullah (Abdullah bin Ömer, Adullah bin Abbâs, Abdullah bin Zübeyr, Abdullah bin Mes'ûd veya Abdullah bin Amr) Abdullah'ın çoğulu  Abdullah isminde olan çok kimselerAbbâd Bkz ÂbidAbd Kul, köle, hizmetçi, bende Abes Boş şeylerle uğraşmak, Namazda, fâidesiz hareketler Âb-ı hayât Hayat suyu Tatlı suÂbid İlmi olmayıp fazla ibâdet eden Acem İranlılar Arab olmayanlarÂdâb Usûller, kâydeler, yollar Terbiye, utanmaAdâlet Bir âmirin, bir hâkimin memleketi idâre için koyduğu kânun, kâide, çizdiği hudud içinde hareket etmektir Adâvet Düşmanlık-hüsûmet, kin, buğz, garaz Adem Yokluk Âdetullah Âdet-i ilâhiyye Allahü teâlânın sebepler âleminde yaratmasıÂdil Doğruluk gösteren, adâletli, büyük günah işlemeyen, küçük günaha alışık olmayan Âfâki Dereden, tepeden söz (Tasavvufta, Allahü teâlâdan başka insanın dışında olan herşey)Afif Temiz, güzel, lezih, iffetli ve nâmuslu olan, haramlardan sakınan, müstekim Âfiyet Sağlık, sıhhatte olma, günah işlemediği zaman Afv Suçunu bağışlama Ahbâr Haberler Sahâbeden bildirilen sözlerAhd Söz vermek, yemin, devir, zaman Ahd-i misâk Allahü teâlânın ezelde rûhlara; ''Ben sizin Rabbiniz değil miyim?'' diye suâl edince, onlarda; ''Evet, sen bizim Rabbimizsin'' diyerek verdikleri söz, yemin, anlaşma, sözleşme Ahfâ Hafi, gizli Âlem-i Emr'deki latifelerdenÂhiret Öbür dünyâ Öldükten sonraki hayatAhkam-ı şer'iyye Dini hükümler Ahlak İnsanda bulunan rûhi hâller İyilik etmek, kötülükten kaçınmak için ta'kibi lâzım gelen usûl ve kâideleri öğreten ilimAhlâk-ı hamide Övülecek huylar, güzel huylar Ahlak-ı zemime İslâmiyetin yasak ettiği kötü huylar Ahvâl Durumlar, bulunuşlar, hâller Ahvâl-i şahsiyye Şahsi hâller Akâid İ'tikâda dâir hükümler, esâslar Akçe Gümüşten yapılmış Osmanlı parası Akd Sözleşme, bağ, düğümleme Akıncı Osmanlı hudut boylarında bulunan ve düşman illerine saldıran mücâhid Âkıbet Bir şeyin sonu, nihâyet, netice Akide İmân, inanılan ve ,'tikad edilen bilgilerin esâsı Akika Doğan çocuk için kesilen kurban Âkıl ve bâliğ Evlenecek çağa gelen, mükellef olan kimse Akim Güdük, sonu olmayan, kısır Aktâb Evliyâların en üst derecede olanları Alâka İlgi,münâsebet Âlem Mahlûkların, yaratılmışların hepsi Âlem-i emr Madde olmayan ve ölçülemiyen âlem Âlem-i halk Madde olup ölçülebilen âlem Yerler, dağlar, göklerÂlem-i melekût Melekler, rûhlar âlemi Âlem-i misâl Ruh âlemi ile, madde,varlık âlemindeki şekillerin ayna gibi görüntüsünü yansıtan âlemdir Varlık âlemi olmayıp, görünen bir âlemdir Ayna gibid,rÂlem-işühûd Görünen madde âlemi Âlem-i halk da denirÂl-i Nebevi Peygamber efendimizin (sallallâhü aleyhi ve sellem) müslüman olan akrabâları Âli himmet Himmeti yüksek olan Allâme Çok büyük âlim A'mâl-i sâliha Güzel ameller A'mâl-i şer'iyye Namaz, oruç gibi dini ibâdetler Amden Kasden, bile bile Amel İş, çalışma Bir emri yerine getirme Dini bir emri ifâ etme İtâat, ibâdet etmekÂmentü İnanılması, imân edilmesi lâzım olan altı şarta ya'ni Allahü teâlâya, Meleklere, Kitâblara, Peygamberlere Âhiret gününe, Kazâ ve Kadere inanmaya verilen isim Âmil İşleyen Zekât tahsiline me'mur kimse Mütevelli Amel eden, ibâdet edenAnâsır-ı erbeâ Dört unsur: Toprak, ateş, hava, su A'raf Cennet ile Cehennem arasındaki yer Âdetler, usûller Sırt, tepeArafat Mekke'de hacıların Kurban bayramı arefesinde vakfeye durduğu ve Hazreti Âdem ve Hazreti Havvâ'nın buluştukları dağ Arasat Mahşer yeri, haşr ve neşr yeri A'râz İşâretler, alâmetler Var oluşu, ancak kendisini taşıyan başka bir varlıkla hissedilebilen, kendi başına boşlukta yer tutamıyan şeyA'rec Anadan doğma topal Arefe Kurban bayramının birinci gününden evvelki güne verilen isim Ârif Bilgili, bilen, irfân sâhibi, veli Ârif-i billah Allahü teâlâyı tanıyan, âhiret âlimi Âriyet Bir malın menfeatini ya'ni kullanılmasını hibe etmek Arş-ı a'lâ Âlem-i emr ile Alem-i halk arası olan büyük âlem Yere ve göke benzemez Mahlûkların en şereflisidir Daha saf ve daha nûrludur Onun için Arşullah da denir Arşın Osmanlılarda kullanılan uzunluk ölçü birimi (68)Arûz Arab, Türk, Fars, Hind şiirlerinde hece kalıpları Asabe Ölenin erkek cihetinden olan akrabâları Âsâr Eserler Sehâbeden bildirilen haberlerÂsâ-i Mûsâ Mûsâ aleyhisselâmın âsâsı ki; mu'cize olarak yılan, ejderha olurdu Asfiyâ Takvâ sâhipleri, sufiler, kemâlât sâhibleri Doğru yolda olanlarÂsi İsyân eden, karşı gelen Günahkâr Haydut Ahlâkı bozukÂsitâne Eşik Pâyitaht (başşehir) Büyük tekke İstanbulAsr-ı seâdet Peygamber efendimizin (sallallâhü aleyhi ve sellem) Eshâb-ı kirâmın ve Tâbiinin zamânı Aşere-i mübeşşere Cennetle müjdelenen on kişi Âşir Öşr denilen zekâtı toplayan Ateist Allahü teâlânın varığına inanmayan, dinsiz Âti Gelecek zaman, istikbâl Atiyye Hediyye, bahşiş, lütuf ve ihsân Attâr Güzel koku satan Avâm İlmi, irfânı kıt olan kimse HalkAvdet Aslına dönme, geri gelme, rücû A'yân Bir yerin ileri gelenleri Âyet-i kerime Kur'ân-ı kerimde sûrelerin kısımları Ayn Aslı, kendisi Birşeyin eşi, tıpkısı Mevcut olan varlıkGözAyn-ı sâbite Varlıkların Allahü teâlânın ilminde sâbit olan ezli hakikatları, var olmadan evvel varlıklar hakkındaki Allahü teâlânın ilmi Azamet Cenâb-ı Hakkın büyüklüğü Azâzil İblisin (şeytanın) diğer adı Azimet Gitme, gidiş Dini emirlerini yapma ve yasaklarından sakınma husûsunda ruhsatları terketme Aziz Muhterem, sevgili Azm Karar, kasıt, niyet Azrâil Allahü teâlânın emriyle canlıların rûhunu alan melek
|
|
|
05-17-2007
| #2 |
| |  --->: A'dan Z'ye Dini Terimler B Bâb-ı Âli Osmanlı hükümeti, Osmanlılar zamânında İstanbul'da bakanlıkalrın ve devlet dâirelerinin bulunduğu binâ Bâb-ı hümâyûn Topkapı sarayı'nın birinci kapısı Bâdiye Sahra, kır, ova, çöl, köylü Bâgi Âsi, serkeşlik eden, haksızlık yapan Hükümete isyân edenBahr Deniz, umman, çok bilen, âlim Bahşetmek İhsân etmek, vermek Baht Kısmet, tâlih, ikbâl, saâdet Bâki Cenâb-ı Hak, ebedi, dâimi, sonu gelmez, sonsuz, ölmez Bâni Kurucu, binâ eden, yapan Bâr Yük, zahmet, defâ, yemiş, meyve, kale duvarı Ba's Gönderme, gönderilme Diriliş, ihyâ uykudan uyandırmaBasir Görücü, müdrik olan Anlayışlı Hakikatları anlayan Kalb gözü ile görenBasiret Hakikatı kalbiyle hissetme, anlama Bast ve kabz Allahü teâlânın cemâl tecellisi ile kalbin sükûn ve huzûr bulması ferahlaması (Mukâbili ise, kabz hâlidir)Batman Eski ağırlık ölçülerinden (7 692)Bedâyi Eşi, benzeri olmayan güzel mükemmel ve yeni şeyler Bedevi Çölde yaşayan, göçebe Medeni olmayanBediat Tabii güzellikler, hayret verici güzellikte olan Bedihi Akla kendiliğinden gelen Delilsiz, açık olan, belliBeis Zarar, kuvvet ve şiddet, zahmet Bekâ Bâki olma, devamlılık, sebat evvelki hâl üzere kalma, evliyâlıkta makamların sonu Hakikatte; bekâ makâmına kavuşanın nefsi emmârelikten kurtulmuştur Rabbinden râzı olmuştur Kelâmda; varlığının aslâ sonu olmayan Cenâb-ı Hakkın bir sıfatıdırBekâbillah Tasavvufta evliyânın kalbinde yanlız Allahü teâlâyı bulundurmak Vilâyet makamlarının en sonuBelâ Musibet, âfet, gam, keder Belâdet Akılsızlık, budalalık, sersemlik, iz'ansızlık Belâgat Düzgün ve yerinde konuşma, güzel söz söyleme san'atı Bende Köle, hizmetçi, bağlanmış olan Berâet Temize çıkma, bir da'vânın neticesinde suçsuzluğu anlaşılma Berâhime Hind ve mecûsilerin din adamları, reisleri, başkanları Berât Rütbe, nişan, imtiyaz verildiğini gösteren ferman Berberi Afrika'nın kuzeyinde oturan halk (Mısır hâriç) Berber kavmine mensup olanBereket Bolluk, çokluk, feyz, cenâb-ı Hakkın lütfu, ihsânı Beri Kurtulmuş, temiz sâlim kusur ve noksanı olmayan Berid Haberci, sürücü, dört fersah mesâfe Berzah âlemi Kabir hayâtı, dünyâ ile âhiret arası, iki âlem arası Beşâret Müjde, sevindirici haber Beşâet Güleryüzlülük, güleryüz Beşer İnsanoğlu, âdemoğlu Bevâtın Gizli kapalı şeyler, açık olmayan Beyân İzâh etme, açıklama, anlatma Beylerbeyi Osmanlı eyâlet umûmi vâlisi Sancak beylerinin başıBeyt Ev, hâne İki satırlık manzum yazı Geceyi bir işle geçirmeBeyt-i makdis Mukaddes ev, Kudüs'deki Mescid-i Aksâ Beyt'ül-mâl İslâm devletinde mâliye hazinesi Beyyine Şâhid, delil Bezm-i Elest Cenâb-ı Hak, rûhları yarattığında: ''Ben Rabbiniz değil miyim?''diye sorduğunda rûhlar; ''Evet''diye cevap verdiler Bu âna ''Elest meclisi'' veya ''Bezm-i Elest'' denirBezzâz Kumaş satan tüccâr, manifaturacı Biat Bağlı olduğunu, i'timâdını bildirmek Birisinin hükümdarlığını kabûl etmekBid'at ehli Peygamber efendimiz (sallallâhü aleyhi ve sellem) ve Hulefâ-i Râşidin (dört halife) zamânında olmayıp, dinde sonradan uydurulan şeyleri yapanlar Bidâyet İlk olarak, başlangıç Bi'set Peygamberlerin ve peygamber efendimizin (sallallâhü aleyhi ve sellem) nübüvvetinin bildirilme zamânı Buğd-i fillah Allahi teâlânın düşmanlarına düşman olmak Buhl Cimrilik, pintilik Buğzetmek Sevmemek, bir kimse hakkında gizli, kalbi düşmanlık beslemek Büdelâ Ebdâl, evliyâ zümresinde bir cemâat Bühtan İftirâ Bürde Hırka, palto, üstten giyilen elbise Bürhân Delil, hüccet,inkârı mümkün olmıyacak şekilde isbat vâsıtası Büzürgân Büyükler, veliler
|
|
|
|
05-17-2007
| #3 |
| | --->: A'dan Z'ye Dini Terimler C Câiz Yapılması sahih ve mübah olan herhangi bir fiil Olur, olabilirCâize Azık, yol yiyeceği Hediye, armağan, bahşişCâriye Muhârebede İslâm düşmanlarından esir edilen kadın hizmetçi Akıcı olan Seyreden, gidenCebbâr Allahü teâlânın esmâ-ü hüsnâsından İstediğini mutlak yapan, dilediğine muktedir olan Kudret sâhibiCebr Zor, zorlama Düzeltme, tamir etmeCebriyye Bozuk fırkalardan Kulun hiç bir fiil, irâde ve kudrete sâhip bulunmayıp, yanlızca ilâhi fiillere sahne teşkil etmeye mecbur olduğunu kâbul ederlerCedel Nizâ Hakkı bulmak için olmayıp, gâlip görünmek için çekişmeCehâlet İlimden ve her nevi müsbet ma'lûmattan habersiz olmak Câhillik, bilmezlikCehd Gayret Nefsin isteklerine karşı gelmek Güç ve kuvvetini ziyâdesiyle sarf etmeCehennem Allahü teâlânın emirlerini yapmayıp yasaklarından kaçınmıyan ve o'na inanmayanların âhirette cezâlandırılacakları yer Cehl-i mürekkeb Çok câhil Bilmemekle berâber, bilmediğini de bilmemekCelâdet Yiğitlik, bahadırlık, metânet Celâl Allahü teâlânın kahrının ve azametinin tecellisi Sonsuz derecede büyüklük Hiddetlik, hışımCelâllenmek Hiddetlenmek,kızmak Celb Kendi tarafına çekmek Çekmek, götürmekCemâd Taş, toprak, ma'den gibi cansız olan cisimler Cemâl Allahü teâlânın lütuf ve ihsânı ile tecelli etmesi Yüz güzelliğiCem'iyyet Topluluk, birlik,Hey'et Bir yere toplanmaCennet Allahü teâlâya inanıp emirlerini yapan ve yasaklarından kaçınanların âhirette mükâfaatlandırılacakları yer Cepken Bir nevi örtü Cerbeze Hikmetin aşırı olması, ukalâlık Cerh Yara Yüz ve baştan başka uzuvlardan birisini yaralamak Birisine söğmek Bir kimsenin fikrini çürütmekCerh ve ta'dil Hâfız ve mütehassıs bir hadis âliminin, günahkârlık, yalancılık gibi sebeplerle, bir râvinin rivâyetini reddetmeye ''Cerh''; bir râviyi, rivâyeti kabul olunacak şekilde vasıflandırmaya, böyle olduğunu açıklamaya ''Ta'dil denirCerib Arab yarımadasında kullanılan 216 litrelik bir hacim ölçüsü DönümCerir Devenin boynuna taktıkları ip Cevâd Çok ihsân edici, çok cömert Cevdet Kusursuzluk, güzellik, iyilik, cömertlik Cevher Bir şeyin özü Kıymetli taş, elmas ElementCevr-ü cefâ Haksızlık, ezâ zulüm Cezbe Allahü teâlânın muhabbetiyle kendinden geçme hâli İstiğrakCibâyet Vergilerin ve diğer devlet gelirlerinin tahsil edilmesi Cibril (Cebrâil) Allahü teâlânın emirlerini peygamberlere getirmekle vazifeli melek Dört büyük melekten biriCidâl Sözle mücâdele, güzel ahlâka yakışmayan tavır ve hareketler Cife Leş Kokmuş et, ölü hayvanCifr Harflere verilen sayı kıymeti ile, geçen hâdiselere, ibârelerden târih ve isme dâir işâretler çıkarma ilmidir Cihâd Allahi teâlânın dinini yaymak için din düşmanlarıyla ve nefsle yapılan mücâdele Cimri Pinti Kimseye bir şey vermek istemeyen HasisCinâs Benzeyiş, münâsebet Bir çok ma'nâya gelebilen sözCin (peri) Ateşin alev kısmından yaratılmış cisimler olup her şekle girebilen ve gözle görülemiyen mahlûklar Mükellef olup, âhirette Cennete veye Cehenneme gideceklerdirCisim Varlığı bilinen, mekânı ciheti, uzunluğu, genişliği, derinliği olan şey Cizye Gayr-i müslimlerden alınan vergi, haraç Cûd Cömertlik, eli açık olmak Muhtaçlara yardım etmekCübn Ürkeklik, korkaklık Korkak olmaCülûs Oturma, oturuş Pâdişâhların tahta geçmesiCür'et Cesâret, yiğitlik, korkmadan ileri atılma Cürüm Kabahat, kusur hatâ, isyân kânun hilâfına hareket Cüz Kısım, parça Kur'ân-ı kerimin otuzda bir parçasıÇeşti Hâcegânı Çeştiyye yolunun büyükleri
|
|
|
|
05-17-2007
| #4 |
| | --->: A'dan Z'ye Dini Terimler D Dabbe Kapıya koyulan yassı enli demir Kabile ismiDabbet-ül erd Kıyâmet kopmadan önce ortaya çıkacak olan dehşetli bir mahlûk Mü'min ve kâfirleri ayırıp, alınlarına Cennetlik ve Cehennemlik mührünü vururDalâlet İmân ve İslâmiyetten ayrılmak Azmak Hak ve hakikattan ayrılmakDanik Bir dirhemin dörtte biri MangırDanişmend Bilgili İlim sâhibi Kadıların ve müderrislerin yanında stajyer olarak çalışanDarb-ı mesel Misâl olarak söylenen meşhûr söz AtasözüDâr-ı gurûr Gurur evi DünyâDâr-ül fünûn Osmanlı Devletinde yüksek ilimlerin öğretildiği yer Bugünkü üniversite karşılığıdırDâr-ül harb Harp meydanı Kâfir memleketi İslÂmi hükümlerin uygulanmadığı yerDâr-ül hadis Hadis-i şerif ilimleri okutulan medreseler Dâr-ül hilâfe Hilâfet merkezi, İstanbul Dâr-ül İslâm İslâm memleketi Müslümanların hâkim olduğu yerDâr-ül Kur'ân Kur'ân-ı kerim okutulan yer MedreseDâr-ün nedve Münâfıkların toplanıp, Peygamberimizin (sallallâhü aleyhi ve sellem) aleyhinde karar aldıkları yer Dâr-üs-selâm Cennet Bağdat'ın eski adı Selâmet yeriDâr-üş-şifâ Şifâ yurdu Sağlık yurdu TımarhâneDa'vâ Bir kimsenin hakkını aramak üzere mahkemeye mürâcaatı Da'vet Ziyâfet Çağırma Duâ Bir fikri kâbul ettirmek için delil getirme, gayret göstermeDeccâl Hakkı bâtıl, bâtılı hak olarak gösteren Cennet dediği Cehennem, Cehennem dediği cennet Kıyâmet kopmadan önce çıkacak ve Hazreti İsâ (aleyhisselâm)ile Hazreti Mehdi tarafından öldürülecekDefterdâr Bir vilâyetin mâliye işlerine bakan kimse Osmanlı Devletinde mâli işlerin başındaki me'murDefterhâne Malların tasarruf muâmelelerinin yapıldığı ve kayıtlarının muhâfaza edildiği yer Dehâ Öok akıllılık Zekiliğin ve anlayışlılığın son derecesi İleri görüşlülükDehri Kıyâmetin kopmıyacağına ve âhireti inkâr eden, rûhun cesetle birlikte öldüğüne inanan sapık kimse Delil ve delâil Deliller Bürhânlar İsbat vâsıtalarıDenâet Alçaklık Çok fenâÂdilikDers vekili Bâyezid Medresesi'nde şeyhülislâma vekâleten ders vermek üzere müderrisler içinden seçilen âlim Sonraları medreselerde tedrisatla mükellef olan me'murlar için de kullanılmıştırDerk-i esfel Cehennemin en dibi Desise Hile |